“Bát mã truy phong” và thông điệp chào năm mới của nghệ sĩ gấp giấy Origami

Thông điệp từ những chú ngựa giấy

Nam Sơn chia sẻ, năm Bính Ngọ, anh lựa chọn hình tượng bát mã bởi đây là năm có cả Thiên can “Bính” và Địa chi “Ngọ” đều thuộc hành Hỏa. “Bính” là Dương hỏa – tượng trưng cho ánh sáng rực rỡ, sự bùng cháy và tinh thần chủ động, sáng tạo. “Ngọ” lại gắn với thời điểm chính Ngọ – khi dương khí đạt đến đỉnh điểm, nhiệt lượng và năng lượng đều ở trạng thái mạnh mẽ nhất. Bộ sưu tập được lấy cảm hứng từ hình tượng cổ điển trong mỹ thuật Á Đông, 8 chú ngựa cùng hướng phi nước đại, tạo thành một dòng năng lượng liền mạch – biểu tượng của khát vọng bứt phá, tinh thần tiến về phía trước và sức mạnh cộng hưởng của tập thể. Con số 8 gợi âm hưởng “phát”, hàm ý phát triển và thịnh vượng; còn “truy phong” – đuổi theo gió – là ẩn dụ cho ý chí vượt qua giới hạn của chính mình.

Nguyễn Nam Sơn và bộ sưu tập ngựa gấp giấy "Bát mã truy phong" chào năm mới Bính Ngọ

Điểm nhấn trong bộ sưu tập là là chú ngựa sắc đỏ bờm vàng ở trung tâm, vừa tung vó vừa quay đầu. Trong quan niệm Á Đông, quay đầu là biểu tượng của sự nhớ nguồn, tri ân người đã giúp đỡ mình. Thành công bền vững chỉ có khi không quên cội nguồn và những người đồng hành. Đồng thời chú ngựa màu đỏ bờm vàng giống như một ngọn lửa dẫn đường giữa dòng chuyển động. Tác phẩm không chỉ mang ý nghĩa phong thuỷ về công danh và hanh thông, mà còn là tuyên ngôn về lao động nghệ thuật, về sự bền bỉ và tinh thần sáng tạo không ngừng.

8 chú ngựa đang tung vó về phía trước, mang theo nhiều thông điệp ý nghĩa về năm Bính Ngọ

Để thực hiện bộ tác phẩm này, nghệ sĩ Nam Sơn đã dành một tuần chỉ để nghiên cứu các tài liệu về hình tượng ngựa trong mỹ thuật truyền thống và hiện đại, quan sát cấu trúc giải phẫu, chuyển động, rồi phác thảo nhiều dáng khác nhau. Tám chú ngựa trong tác phẩm có chung một cấu trúc nền tảng và đều được gấp từ một tờ giấy Dó vuông – chất liệu thuần Việt giàu truyền thống. Tuy nhiên, mỗi dáng được biến đổi tinh tế để tạo nên một bầy ngựa sinh động, như trong một tập thể: mỗi cá thể có cá tính riêng nhưng cùng chung một chí hướng, cùng hướng về một nhịp chuyển động.

Giấy Dó sau khi chọn được nhuộm màu thủ công, hồ màu nhiều lớp và chờ khô hoàn toàn. Mỗi lớp giấy tiếp tục được bồi thêm một lớp foil kim loại ở giữa nhằm giữ vững hình khối sau khi hoàn thiện. Riêng công đoạn xử lý chất liệu này đã kéo dài nhiều ngày, bởi mỗi bước đều cần thời gian để giấy ổn định tự nhiên.

Khi bước vào giai đoạn gấp, mỗi chú ngựa mất khoảng 4 tiếng để dựng hình cơ bản và thêm 2 tiếng để tạo khối, chỉnh cơ và hoàn thiện thần thái. Sau khi hoàn tất, tác phẩm được phủ một lớp bảo vệ chống ẩm và bụi nhằm tăng độ bền theo thời gian.

Từ khâu nghiên cứu, xử lý chất liệu đến hoàn thiện từng chi tiết nhỏ, toàn bộ tác phẩm được Nam Sơn thực hiện trong hơn một tháng – là sự kết hợp của kiên nhẫn, kỹ thuật và tình yêu dành cho giấy Dó cùng hình tượng ngựa trong văn hoá Việt.

Tác phẩm Lam mã phi vũ

Ngoài bộ “Bát mã truy phong”, nghệ sĩ Nam Sơn còn có nhiều tác phẩm nổi bật khác về ngựa như Lam mã phi vũ trên giấy Chiyogami bồi với giấy Dó. Qua tác phẩm này, Nam Sơn muốn gửi đi thông điệp năm Ngọ không đến bằng tiếng vó, mà bằng một khoảnh khắc bật lên khỏi mặt phẳng. Lam mã không mang sức mạnh của cơ bắp, mà mang năng lượng của dòng nước, của sự khởi đầu.

Tác phẩm Hải mã

Hay như tác phẩm Hải mã trên chất liệu giấy Dó bồi 3 lớp. Hải mã thường được coi là biểu tượng của sức mạnh và sự thống trị của biển cả. Sự kết hợp giữa ngựa và cá thể hiện sự kết nối giữa đất liền và biển cả, cũng như sức mạnh và sự uyển chuyển của cả hai thế giới.

Tác phẩm Thiên mã

Tác phẩm Thiên mã trên chất liệu giấy Dó bồi 3 lớp. Thiên mã là sinh vật huyền thoại gắn liền với các câu chuyện về những vị thần và những chiến tích của những người anh hùng trong thần thoại Hy Lạp, đại diện cho mơ ước, trí tưởng tượng vô hạn của con người và giấc mơ phiêu lưu vượt qua mọi ranh giới.

Mong lan tỏa văn hóa Việt qua từng nếp gấp giấy nhỏ bé

Nghệ sĩ Nguyễn Nam Sơn đến với nghệ thuật gấp giấy Origami vào năm 2012. Ngày đó, Origami hãy còn khá mới mẻ ở Việt Nam, tài liệu dạy gấp giấy cũng khiên tốn. Vì vậy, Nam Sơn đã mạnh dạn viết email xin tài liệu, trao đổi trực tiếp với các tác giả Origami ở nước ngoài. Sự chủ động ấy đã mở ra cho Sơn cơ hội được giao lưu, học hỏi và kết nối với cộng đồng Origami trên khắp thế giới, từ đó mở rộng tư duy và nâng cao kỹ năng gấp giấy một cách bài bản hơn.

Các tác phẩm Chim Lạc và Chú hươu mùa xuân của Nam Sơn đang được trưng bày tại bảo tàng Jong Ie Nara Paper Art Museum tại Hàn Quốc

Nghệ sĩ Nam Sơn mong sẽ đưa chất liệu giấy Dó cùng những giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc lan tỏa sâu rộng hơn ra quốc ế

Origami có xuất xứ từ Nhật Bản, nhưng với Nam Sơn, đó là một ngôn ngữ nghệ thuật mở chứ không phải một khuôn mẫu cố định. Vì vậy, theo anh, một nghệ sĩ Việt hoàn toàn có thể sáng tạo và đưa bản sắc văn hóa Việt Nam vào nghệ thuật Origami.

“

“Với tôi, Việt hóa không nằm ở việc thay đổi kỹ thuật gấp, mà bắt đầu từ chất liệu và cảm quan thẩm mỹ. Tôi lựa chọn giấy Dó – một chất liệu truyền thống của Việt Nam – làm nền tảng cho sáng tác. Khi được nhuộm màu, giấy Dó luôn tạo ra những gam trầm đặc trưng, với hiệu ứng loang màu tự nhiên, chỗ đậm chỗ nhạt rất mềm mại. Đó là vẻ đẹp mà không loại giấy công nghiệp nào có thể thay thế. Bên cạnh đó, bề mặt giấy được phủ keo điệp, tạo nên độ óng ánh nhẹ khi bắt sáng. Sự lấp lánh ấy không phô trương mà rất tinh tế, gợi liên tưởng đến chất liệu của tranh dân gian hay mỹ thuật truyền thống. Chính những yếu tố này đã mang vào tác phẩm một chiều sâu văn hóa bản địa”

Nghệ sĩ gấp giấy Origami Nguyễn Nam Sơn

Theo Nam Sơn, với những yếu tố đó, dù kỹ thuật gấp có nguồn gốc từ Nhật Bản, tinh thần và chất liệu của tác phẩm lại mang đậm hơi thở Việt Nam. Người xem không chỉ nhìn thấy một hình khối Origami, mà còn cảm nhận được màu sắc, ánh sáng và chất liệu rất riêng của văn hóa Việt.

12 năm gắn bó với nghệ thuật gấp giấy Origami, nghệ sĩ Nguyễn Nam Sơn đã đạt được một số thành công bước đầu. Năm 2025, anh đạt giải Nhất và giải Ba cuộc thi gấp giấy của bảo tàng Hàn Quốc Jong Ie Nara Paper Art Museum, do Bộ Thông tin và truyền thông Hàn Quốc trao tặng với mẫu gấp Chim Lạc và Chú hươu mùa xuân, sử dụng chất liệu giấy Dó Việt Nam.

Năm con Ngựa này nghệ sĩ Nam Sơn ấp ủ mong ước sẽ đưa chất liệu giấy Dó thuần Việt cùng những giá trị văn hoá truyền thống của dân tộc lan tỏa sâu rộng hơn ra quốc tế. Anh mong rằng, qua từng nếp gấp, bạn bè năm châu không chỉ nhìn thấy kỹ thuật tạo hình, mà còn cảm nhận được tinh thần thủ công Việt Nam – mộc mạc, bền bỉ và giàu bản sắc.

Bên cạnh đó, Nam Sơn cũng dự định phát hành một cuốn sách tổng hợp các mẫu sáng tác của riêng mình để kết nối Origami đương đại với hồn cốt Việt Nam, để nghệ thuật gấp giấy không chỉ dừng lại ở hình thức, mà trở thành phương tiện gìn giữ và lan tỏa di sản.

Nghệ sĩ Nam Sơn cũng mong muốn sẽ gấp một bộ tác phẩm gồm Chùa Một Cột, cầu Thê Húc và Tháp Bút để tri ân Hà Nội - thành phố nơi anh đang sống, lập nghiệp và dành rất nhiều tình yêu.