“Lách cách, lách cách…” – tiếng khung dệt vang lên giữa âm thanh náo nhiệt của các gian hàng tại Festival nông sản, OCOP, làng nghề gắn kết du lịch - Tuyên Quang năm 2026. Bên khung cửi, chị Giàng Thị Say thoăn thoắt đưa thoi, rồi cúi xuống chấm từng nét sáp ong trên nền vải. Từ những nương lanh vùng cao, người phụ nữ Mông đã mang sợi lanh xuống phố, mang theo câu chuyện về nghề truyền thống, sinh kế và mong muốn đưa sản phẩm của bản làng đi xa.

Hơn 7 thế kỷ trước, tại mảnh đất Phú Linh, mỗi sáng, người dân được nghe tiếng chuông chùa Bình Lâm vang vọng, cầu cho quốc thái dân an, cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Đó không chỉ là tiếng vọng của cõi Phật hiện hữu nơi đây, mà còn là lời tuyên ngôn đanh thép nền văn hóa Đại Việt rực rỡ, một “cột mốc mềm” chủ quyền lãnh thổ đã bén rễ sâu dày nơi phía Bắc Tổ quốc.

Lễ hội Thành Tuyên từ lâu đã vươn mình trở thành một sự kiện du lịch độc bản của Việt Nam. Vị thế ấy được khẳng định mạnh mẽ qua 3 kỷ lục Việt Nam đã được ghi nhận: “Lễ hội có nhiều mô hình đèn Trung thu độc đáo, lớn nhất Việt Nam”, “Mâm cỗ Trung thu lớn nhất Việt Nam” và “Cặp đèn lồng lớn nhất Việt Nam”.

Trong nghi lễ đón dâu của người Dao Đỏ ở thôn Bó Ngoạng, xã Minh Quang trước khi cô dâu bước qua ngưỡng cửa vào nhà chồng, cô dâu được thực hiện nghi thức rửa chân bằng chậu nước đã chuẩn bị sẵn. Không cầu kỳ về hình thức, nghi thức nhỏ bé ấy thể hiện cách ứng xử của gia đình nhà trai dành cho thành viên mới và gửi gắm mong muốn về một cuộc sống thuận hòa, bình an.

Có những câu chuyện được kể bằng trang sách, được lưu giữ trong lịch sử, cũng có những câu chuyện được kể bằng ánh sáng trên phố phường mỗi mùa Trung thu. Từ hình ảnh Bác Hồ với thiếu nhi, cây đa Tân Trào, Cột cờ Lũng Cú đến những nhân vật bước ra từ cổ tích, mỗi mô hình đều mang theo một thông điệp riêng. Qua bàn tay người dân, những ý tưởng ấy được dựng thành hình, thắp sáng phố phường và làm nên sắc màu riêng của Lễ hội Thành Tuyên.

Từ mỗi nếp nhà, dòng họ, thôn bản đến cấp ủy, chính quyền, người dân xã Hòa An đang chung tay gìn giữ, phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Đó không chỉ là việc bảo tồn di sản, mà còn là mạch nguồn tạo nên sức mạnh nội sinh, thúc đẩy kinh tế - xã hội địa phương.

“Năm 11 tuổi mình được nghe Nghệ nhân Nhân dân Hà Thuấn hát Then trên ti vi, thấy yêu thích và say mê từ đó, ước cũng được vừa đánh đàn vừa hát Then “ngọt” như ông. Vậy là, mình tự tìm thầy để học và gắn bó với cây đàn Tính, điệu hát Then suốt những năm qua...”

Chiều 15- 8, tại Trường Tiểu học Thượng Lâm, tỉnh Tuyên Quang, Câu lạc bộ Tày Roots tổ chức tổng kết hoạt động 1 năm, với sự tham gia của các thành viên Câu lạc bộ, các em học sinh và giáo viên nhà trường.

Trong ngôi nhà sàn của gia đình nghệ nhân Vãi Văn Tới ở thôn Mác Hạ, xã Tân Trịnh, mỗi khi các thành viên quây quần, tiếng đàn tính lại ngân lên hòa cùng câu hát Then. Người cha đệm đàn, cô con gái nhỏ cất tiếng hát, còn người ông lặng lẽ dõi theo. Ba thế hệ, ba độ tuổi cùng hòa trong tiếng đàn, câu hát, gìn giữ và tiếp nối di sản văn hóa của người Tày từ đời này sang đời khác.

Hằng năm, cứ đến ngày mùng 6 tháng 6 (âm lịch), cộng đồng dân tộc Pu Péo, thôn Cháng Lộ, xã Thắng Mố lại tưng bừng tổ chức Lễ cúng Thần rừng truyền thống. Đây là nét sinh hoạt văn hóa tâm linh độc đáo, thể hiện triết lý sống hòa hợp với thiên nhiên và ý thức bảo vệ môi trường sinh thái của đồng bào nơi đây.

Những ngày đầu hè, khi sương sớm còn giăng mờ trên những triền núi đá, tiếng khèn Mông đã vang lên từ nhà văn hóa thôn Sán Sì Lủng. Dưới sự hướng dẫn của các nghệ nhân, những cậu bé người Mông đang tập từng nhịp lấy hơi, từng động tác múa khèn. Giữa nhịp sống hiện đại đang từng ngày len lỏi đến vùng cao, những thanh âm ấy như lời khẳng định về sức sống bền bỉ của văn hóa truyền thống nơi miền đá Khâu Vai.

Giữa miền đá xám cực Bắc, nơi cột cờ quốc gia Lũng Cú hiên ngang trong gió, tiếng trống đồng của người Lô Lô vẫn luôn ngân vang qua bao thế hệ. Âm thanh ấy không chỉ mở đầu một lễ hội hay nghi thức tâm linh, mà còn chuyên chở ký ức cộng đồng, niềm tự hào dân tộc và khát vọng trường tồn của một tộc người giữa miền biên ải.

Với tỷ lệ đồng bào dân tộc thiểu số, chiếm 73,5% dân số, Tuyên Quang sở hữu kho tàng văn hóa đặc sắc được gìn giữ qua nhiều thế hệ. Trong mạch nguồn ấy, nhạc cụ dân tộc chính là “bảo tàng ký ức” của cộng đồng, kết tinh bản sắc văn hóa, tâm hồn dân tộc, trở thành sợi dây vô hình kết nối quá khứ với hiện tại, để di sản bừng lên sức sống trong dòng chảy đương đại.

Giữa nhịp sống hối hả, khi những gam màu công nghiệp nhuộm nhoáng lên bề mặt vải vóc những sắc độ rực rỡ nhưng chóng phai, có một người họa sĩ đã chọn cách đi ngược dòng. Trút bỏ sự tiện nghi của bảng màu pha sẵn, họa sĩ Đồng Thanh Phong, tổ dân phố 16, phường Hà Giang 1 lặn lội tìm về những rẻo cao mù sương, nếm trải thứ mùi hăng hắc đặc trưng của bể nhuộm để đi tìm linh hồn của sắc chàm nguyên bản.