Trong tiếng trống, tiếng chiêng ngân vang giữa núi rừng, những người La Chí từ các thôn bản lại tìm về bên nhau, thành kính dâng lễ tưởng nhớ tổ tiên, cầu mong mưa thuận, gió hòa, mùa màng tốt tươi, gia đình bình an. Trải qua nhiều thế hệ, Tết Khu Cù Tê vẫn hiện diện bền bỉ trong đời sống cộng đồng, trở thành sợi dây gắn kết dòng họ, làng bản và là không gian trao truyền những giá trị văn hóa riêng có của người La Chí ở xã biên giới Xín Mần, tỉnh Tuyên Quang.

Giữa ngàn xanh trùng điệp của xã Trung Sơn, thôn Làng Chạp tựa như một trang sử vàng sống động, nối liền quá khứ với hiện tại. Nơi từng chở che Bác Hồ cùng các bậc tiền bối cách mạng, nay bừng lên sức sống mới, để Làng Chạp tự tin viết tiếp bản hùng ca trên hành trình đổi mới.

Tháng Tám, Tân Trào lại đón những đoàn người từ mọi miền đất nước về nguồn. Dưới mái đình, bên cây đa lịch sử, giữa màu xanh của núi rừng Việt Bắc, những câu chuyện của 81 năm trước được nhắc lại trong niềm xúc động và tự hào.

Bước chân đến đầu con đường bê tông dẫn vào xóm Ao Rừm, thôn Tân Lập, xã Tân Trào, đã nghe âm vang lời Then cùng tiếng đàn Tính dìu dặt. Những thanh âm trong trẻo đánh thức một ngày mới, khiến không gian Tân Lập mỗi sớm mai thêm rộn ràng, tươi vui. Đó là tiếng hát, tiếng đàn từ lớp học Then, đàn Tính của chị Triệu Thị Lam Hạnh, nơi giai điệu truyền thống đang được gieo vào tâm hồn những đứa trẻ bằng tình yêu và sự kiên trì.

Sôi nổi, nhiệt huyết và tận tâm với nghề, anh Nguyễn Đình Kỷ, giáo viên, Tổng phụ trách Đội trường Tiểu học Y Bằng, phường Mỹ Lâm, tỉnh Tuyên Quang đã phối hợp với một số giáo viên của trường đưa không gian văn hóa dân tộc vào trường học thông qua những tiết học ngoại khóa, sinh hoạt câu lạc bộ bổ ích và ý nghĩa. Qua đó, giúp học sinh hiểu hơn về các trò chơi dân gian, nét đẹp văn hóa truyền thống... và cùng nhau giữ gìn, phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc từ trong trường học.

Trong tiếng trống, tiếng thanh la khi khoan nhặt, lúc dồn dập, những bức tranh thờ nhiều màu sắc mở ra một thế giới tâm linh đặc biệt. Người thầy chậm rãi đọc lời cúng cổ, kể lại nguồn gốc tổ tiên, hành trình tìm đất lập làng và ước vọng về cuộc sống yên vui, no đủ. Với đồng bào Sán Dìu ở xã Sơn Thủy, Lễ Đại Phan là cuộc hội lớn của đời sống tâm linh, nơi những giá trị đã đi qua nhiều thế hệ được đánh thức bằng nghi lễ, âm nhạc, vũ điệu và lời ca Soọng cô.

Ở vùng đất Mỹ Lâm, nơi những nếp nhà sàn nghiêng mình bên chân núi, có một dòng chảy văn hóa thầm lặng nuôi dưỡng tâm hồn người Cao Lan hàng thế kỷ qua. Đó là câu chuyện về đình Giếng Tanh linh thiêng, “trái tim” tín ngưỡng, nơi lưu giữ “linh khí” và nhịp đập tâm hồn của cả cộng đồng. Nơi ấy có giếng cổ xuất hiện từ năm 1706, xuyên qua bao biến thiên của thời gian vẫn dâng đời làn nước trong thuần khiết, chưa bao giờ vơi cạn.

Sáng sớm, màn sương mỏng manh vẫn còn giăng mắc, quấn quýt trên những tán cây cổ thụ dọc bờ sông Lô. Thong dong đi dạo, ngắm nhìn nhịp sống hiện đại của xứ Tuyên hôm nay, với những người gốc Tuyên Quang - đặc biệt là quanh khu vực phường Minh Xuân, ký ức về bến phà Nông Tiến luôn là một bầu trời hoài niệm. Bầu trời ấy không nằm trong sách vở, mà hiện lên vô cùng sống động qua những lời kể rầm rì của lớp người xưa cũ.

Văn hóa là cội nguồn tạo nên bản sắc, còn du lịch là cầu nối đưa giá trị lan tỏa. Tại xã Mậu Duệ, nơi hội tụ kho tàng văn hóa của 15 dân tộc, cùng cảnh quan thiên nhiên nguyên sơ, quá trình gìn giữ di sản cộng đồng đang từng bước đưa văn hóa thành nguồn lực quan trọng, tạo động lực cho phát triển du lịch bền vững.

Ngày 6/6 âm lịch hằng năm, đồng bào dân tộc Pu Péo ở thôn Chúng Chải, xã Phố Bảng lại cùng nhau tổ chức Lễ cúng thần rừng. Giữa vùng cao nguyên đá khắc nghiệt, khu rừng phía sau làng được gìn giữ như một phần thiêng liêng trong đời sống cộng đồng. Qua nhiều thế hệ, lễ cúng không chỉ gửi gắm ước vọng về mưa thuận, gió hòa, mùa màng tốt tươi mà còn nhắc mỗi người về bổn phận bảo vệ rừng, nguồn nước và không gian sinh tồn của bản làng.

Tháng 7, bầu trời biên giới Tuyên Quang xanh ngắt một màu. Từ ngã ba Thanh Thủy nhìn lên dải Tây Côn Lĩnh, những rặng núi đá vôi sừng sững, hiên ngang vươn mình trong sương sớm. Cảnh sắc thanh bình, tươi đẹp đến nao lòng ấy khiến những người lần đầu đặt chân đến khó có thể hình dung rằng, nơi đây từng là một “chảo lửa” khốc liệt bậc nhất. Vị Xuyên - cái tên đọng lại trong lịch sử dân tộc không chỉ là một tọa độ địa lý, mà là một tượng đài bằng máu, một khúc tráng ca bất tử về lòng yêu nước, sự hy sinh và khát vọng hòa bình.

Nép mình giữa cao nguyên đá Đồng Văn, thôn Phố Bảng (xã Phố Bảng) mang vẻ đẹp bình yên của một thôn vùng biên, với những nếp nhà trình tường cổ và nhịp sống chậm rãi của đồng bào người Mông, người Hoa. Sự cộng cư về mặt văn hóa đã làm nên một nét rất riêng ở Phố Bảng. Cư dân ở đây đều làm nương, buôn bán lặt vặt, thích lối sống bình yên. Phóng sự ảnh ghi lại những khoảnh khắc đời thường, mộc mạc của người dân vào một buổi sáng cuối tuần ở vùng đất nơi địa đầu Tổ quốc.

Nằm nép mình dưới dãy núi đá tai mèo của xã Thanh Thủy, làng Pinh hôm nay bình yên với cánh đồng lúa xanh ngắt, những ngôi nhà sàn thấp thoáng trong màu cây lá. Nơi đây, hơn bốn mươi năm trước, từng là hậu cứ quan trọng của mặt trận Vị Xuyên, được những người lính trìu mến gọi là “Thủ đô của lính”.

Khói hương lan nhẹ trong gian nhà của người chủ lễ. Trên mâm cúng là bát gạo, chén rượu, thịt lợn, ốc luộc, bông lúa bằng giấy, chiếc thuyền giấy cùng những sản vật do chính người dân làm ra. Trong bộ trang phục truyền thống, ông Lý Văn Bình cất lời khấn bằng tiếng Dao, mời thần núi, thần rừng, thần sông, thần suối về chứng giám tấm lòng dân bản. Lời khấn gửi gắm mong ước nguồn nước không cạn, mùa màng tốt tươi, người người khỏe mạnh, trẻ nhỏ được đến trường.