Vùng Phương Độ, Phương Thiện và Phương Tiến, nay thuộc phường Hà Giang 1 và 1 phần của xã Thanh Thủy, từ lâu được biết đến là quê hương của người Tày ba phương. Từ những cuộc thiên di, các cộng đồng người Tày đã cùng hội tụ, khai hoang, lập bản và gửi hồn cốt văn hóa vào tiếng đàn Tính, lời Then. Qua bao biến thiên của thời gian, những thanh âm ấy vẫn bền bỉ vang lên dưới mái nhà sàn, trở thành bản sắc văn hóa khiến bao du khách lưu luyến khi một lần ghé thăm.

Nằm ở độ cao hơn 2.400m so với mực nước biển, Chiêu Lầu Thi thuộc xã Hồ Thầu được ví như “nóc nhà mây” nơi thượng nguồn sông Chảy. Được thiên nhiên ban tặng cảnh quan nguyên sơ với núi non trùng điệp cùng hệ sinh thái phong phú, Chiêu Lầu Thi mang vẻ đẹp riêng ở mỗi thời khắc trong năm.

Giữa đại ngàn Tuyên Quang, nơi những nếp nhà sàn nép mình dưới chân núi và dòng suối miệt mài chảy qua bản người Tày, có một thanh âm vẫn ngân vang như mạch nguồn không bao giờ cạn. Đó là tiếng đàn Tính thanh thoát hòa cùng lời Then tha thiết, thứ âm thanh vừa linh thiêng, vừa gần gũi, mang theo ký ức, tín ngưỡng và tâm hồn dân tộc Tày. Một trong những người bền bỉ gìn giữ và trao tuyền để điệu Then vang mãi cùng năm tháng ấy là Nghệ nhân Ưu tú Đỗ Trung Huyền, sinh năm 1963, thôn Bảo Thắng, xã Bắc Quang.

Đứng trên đỉnh Mã Pì Lèng nhìn dòng xe nối nhau xuôi ngược, ít ai hình dung hơn 60 năm trước, nơi đây chỉ là những lối mòn cheo leo men theo vách đá. Để mở được con đường dài hơn 185 km xuyên qua những vùng địa hình hiểm trở nhất cả nước, đã có người dành trọn tâm huyết, trí tuệ và cả cuộc đời mình cho miền đá. Đó là kỹ sư Phạm Đình Dy - người được đồng bào gọi bằng cái tên đầy trân trọng: “Kiến trúc sư trưởng” đường Hạnh Phúc.

Đã gần 70 tuổi, nhưng ông Giàng Văn Lai, dân tộc Mông, thôn Khuổi Khít, xã Kiến Thiết, tỉnh Tuyên Quang vẫn say sưa, uyển chuyển trong từng điệu khèn. Với ông, được thổi khèn không chỉ là niềm vui, mà là cách hiệu quả nhất để ông góp phần giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Mông ở địa phương.

Xen giữa núi non là các bản làng của đồng bào Tày, Mông vẫn bảo tồn khá nguyên vẹn kiến trúc truyền thống, nếp sống và bản sắc văn hóa dân tộc. Bên cạnh cảnh đẹp thiên nhiên, sự thân thiện, mến khách của người dân cùng những giá trị văn hóa đặc sắc đã tạo nên sức hấp dẫn riêng cho Du Già, biến nơi đây thành điểm nhấn nổi bật trên hành trình đến với miền cực Bắc.

Thôn Khuổi Trang, xã Lâm Bình là nơi sinh sống của đông đồng bào Mông. Đến nay, nhiều phụ nữ nơi đây vẫn giữ nghề vẽ sáp ong lên vải lanh để tạo hoa văn trên trang phục truyền thống. Từ những người lớn tuổi như bà Thào Thị Tòng đến lớp phụ nữ trẻ hơn như chị Giàng Thị Chính, nghề cũ vẫn được truyền lại trong mỗi nếp nhà như một cách gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc.

Sau sáp nhập, xã Thượng Nông gồm 2 xã Thượng Nông và Thượng Giáp. Nơi đây vẫn lưu giữ nghề thêu truyền thống của người Dao đỏ, tập trung chủ yếu ở thôn Thôm Luông và một phần ở thôn Đống Đa. Nhiều đời nay, người dân tộc Dao luôn gìn giữ nghề thêu như báu vật của mình. Mỗi bộ trang phục đều được thêu bằng tay rất kỳ công, tỷ mỷ, đòi hỏi sự kiên trì và khéo léo trong từng đường kim, mũi chỉ.

Sau 16 năm gia nhập Mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu UNESCO, Cao nguyên đá Đồng Văn đang bước vào kỳ tái đánh giá lần thứ IV, đối diện “phép thử” về giữ gìn giá trị địa chất, văn hóa trong phát triển du lịch. Hành trình giữ danh hiệu vì vậy không chỉ là bảo tồn di sản, mà còn là bài toán cân bằng giữa sinh kế và “linh hồn” miền đá.

Nằm bên dòng Gâm hiền hòa, Căng Bắc Mê hôm nay đã phủ rêu phong và vẻ trầm mặc của thời gian. Ít ai biết rằng, phía sau những bức tường đá lạnh lẽo ấy từng là nơi giam cầm, đày ải các chiến sĩ cách mạng yêu nước. Giữa đói rét, bệnh tật và xiềng xích, họ vẫn âm thầm truyền cho nhau lý tưởng, niềm tin và khát vọng tự do. Nhà tù khắc nghiệt do thực dân Pháp dựng lên để khuất phục ý chí con người, cuối cùng lại trở thành “trường học cách mạng” tôi luyện bản lĩnh của những người cộng sản kiên trung.

Giữa nhịp sống hiện đại, những người phụ nữ Dao Đỏ ở thôn Thôm Luông, xã Thượng Nông vẫn miệt mài bên đường kim, mũi chỉ để giữ gìn nghề thêu thổ cẩm truyền thống. Từ những bộ trang phục rực rỡ sắc màu với hoa văn thêu tay cầu kỳ, nghề thêu không chỉ lưu giữ bản sắc văn hóa dân tộc mà còn mang lại sinh kế cho nhiều gia đình vùng cao.

Hoa sen từ lâu đã trở thành biểu tượng của vẻ đẹp thuần khiết, mộc mạc và gần gũi trong đời sống. Tháng 5 về, khi nắng đầu hạ bắt đầu trải vàng trên những cánh đồng, các đầm sen ở Tuyên Quang cũng bước vào mùa đẹp nhất.

Ẩn mình giữa mây ngàn cực Bắc, Phố Bảng trầm mặc, lặng lẽ như một miền ký ức cũ giữa lòng cao nguyên đá Đồng Văn. Những mái ngói âm dương phủ rêu, bức tường đất bạc màu, con dốc đá quanh co và nhịp sống chậm rãi khiến thời gian dường như trôi chậm lại. Ít ai biết rằng, phía sau vẻ trầm mặc ấy từng là một khu phố sầm uất bậc nhất miền biên viễn phía Bắc với ngựa thồ, hàng hóa và âm thanh mua bán rộn ràng, vang vọng suốt những năm tháng phồn thịnh.

Giữa tầng tầng đá xám của Cao nguyên đá Đồng Văn, có một con đường quanh co men theo vách núi, đi qua những vực sâu hun hút và những bản làng cheo leo nơi cực Bắc Tổ quốc. Người ta gọi đó là con đường Hạnh Phúc.