Trong bối cảnh nguồn lực Nhà nước còn hạn chế, di sản không thể tiếp tục “đứng yên” chờ đầu tư mà cần được kích hoạt như một tài sản có khả năng sinh lợi. Trao đổi với phóng viên Báo và phát thanh, truyền hình Tuyên Quang, NSND Vương Duy Biên, nguyên Thứ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Chủ tịch Hiệp hội Phát triển Công nghiệp Văn hóa Việt Nam nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết phải thay đổi tư duy trong bảo tồn và phát huy giá trị di sản. Việc mở rộng cơ chế xã hội hóa, đặc biệt là huy động vốn từ cộng đồng, sẽ là chìa khóa để đánh thức tiềm năng văn hóa, tạo sinh kế và phát triển bền vững.

Giữa cao nguyên đá xám bạc, nơi gió len qua từng khe núi và những ngôi nhà trình tường nép mình bên sườn dốc, có một không gian rất khác - ấm áp và lặng lẽ. Ở đó, bên bếp lửa bập bùng, những giọt sáp ong nóng chảy đang được người phụ nữ Mông nâng niu, đưa qua từng nét vẽ trên nền vải lanh.

“Nếu tiếng hát Pu Péo là để cái tai nghe, thì hoa văn trên áo là để cái mắt nhớ” - ông Củng Phủ Xuẩn, người có uy tín ở thôn Chúng Trải, xã Phố Bảng, nói với chúng tôi khi nhắc về bộ trang phục truyền thống của dân tộc mình. Câu nói mộc mạc ấy cũng là cách người Pu Péo gửi gắm ý nghĩa vào bộ trang phục của họ, bộ trang phục không chỉ để mặc cho đẹp, mà còn để nhận ra nếp nhà, cội nguồn.

Về thôn Đồng Tày, xã Xuân Vân, tỉnh Tuyên Quang đường nhựa thênh thang, sạch đẹp, hoa quả sai trĩu cành, xa xa vang tiếng đàn Tính, hát Then. Từ em nhỏ mới 9, 10 tuổi, đến người trung niên, cao tuổi, ai cũng say sưa giữ gìn bản sắc văn hóa của dân tộc.

Không bắt đầu từ những con số hay những bản báo cáo, hành trình du lịch ở Tuyên Quang có lẽ nên được kể bằng những khoảnh khắc rất đời thường: Một buổi sáng thức dậy giữa bản làng vùng cao, tiếng gà gáy vọng qua sườn núi; một buổi chiều lặng bên lòng hồ xanh biếc; hay một tối quây quần bên bếp lửa, nghe câu chuyện về những mùa hoa, mùa đá, mùa người đi qua.

Sáng 3-4, UBND phường Minh Xuân, Nông Tiến tổ chức Lễ rước Mẫu hoàn cung từ đền Hạ về đền Thượng, đền Ỷ La, đánh dấu sự kết thúc mùa lễ hội tâm linh đặc sắc, vinh danh di sản phi vật thể quốc gia của tỉnh.

Đồng bào dân tộc Bố Y là một trong những dân tộc rất ít người ở nước ta, trên Cao nguyên đá Đồng Văn cộng đồng dân tộc Bố Y sinh sống tập trung chủ yếu tại thôn Nậm Lương, xã Quản Bạ. Những năm gần đây, nhờ sự quan tâm đầu tư của Đảng và Nhà nước thông qua các chương trình, chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số, đời sống vật chất và tinh thần của người dân từng bước được cải thiện.

Phố cổ Đồng Văn những đêm vào hội luôn rực rỡ và náo nhiệt. Giữa ánh lửa trại bập bùng, tiếng khèn Mông rộn ràng hòa cùng những điệu nhảy vui nhộn, có một chàng trai với nụ cười hiền hậu luôn tỏa ra năng lượng tích cực, là tâm điểm của mọi ánh nhìn. Anh nhảy không chỉ để chung vui cùng du khách, mà nhảy bằng tất cả niềm tự hào dân tộc, bằng khát khao mang hơi thở văn hóa của miền đá Đồng Văn quảng bá với bạn bè quốc tế. Người nghệ sỹ không chuyên ấy là Sùng Mạnh Hùng, cán bộ Trung tâm Dịch vụ công xã Đồng Văn.

Giữa tiết xuân nơi miền sơn cước thôn Nà Tông, xã Thượng Lâm, chùa Phúc Lâm ẩn mình dưới tán sương lãng đãng như một nốt trầm tĩnh tại của thời gian. Không lộng lẫy vàng son, ngôi chùa từ thế kỷ XIII níu chân lữ khách bởi vẻ mộc mạc của những pho tượng gỗ nhuốm màu tuế nguyệt và tảng đá tạc hoa sen mang hơi thở hào hùng vương triều nhà Trần. Hành hương về miền cổ tích Nà Tông ngày đầu năm, ta không chỉ tìm thấy sự an yên chốn thiền môn, mà còn được chạm vào mạch nguồn di sản cha ông.

Chợ Thụt Phù Lưu họp mỗi năm chỉ một lần ngày 2 tháng 2 âm lịch, ngay triền đê bến đò Họng Thụt, xã Phù Lưu. Từ phiên chợ này, đã có biết bao chàng trai cô gái nên duyên đôi lứa.

Giữ gìn tiếng nói, trang phục, những điệu múa… truyền thống là cách mà CLB văn hóa Cao Lan, tổ dân phố Y Bằng, phường Mỹ Lâm, tỉnh Tuyên Quang đang từng ngày thực hiện để giữ gìn bản sắc dân tộc ở địa phương.

Ông Nguyễn Ngọc Tuyển năm nay đã 70 tuổi, dáng người nhỏ, chân đi chữ bát, khuôn mặt quắc thước, đôi mắt kiên định. Lớp trai tráng ở thị xã Tuyên Quang xưa hay gọi ông là “Tuyển đen”. Họ bảo đua thuyền gặp ông là tinh thần đã giảm đi 1 phần bởi sự tinh quái và cách chỉ huy thuyền đùa vượt qua các con nước với sự am hiểu và rành rọt đến lạ thường.

Dệt thổ cẩm từ lâu đã gắn bó mật thiết với đời sống đồng bào các dân tộc vùng cao, trở thành một phần văn hóa trong sinh hoạt thường ngày. Từ váy áo, khăn, túi đến các sản phẩm lưu niệm, thổ cẩm không chỉ phục vụ nhu cầu sử dụng mà còn thể hiện bản sắc riêng của mỗi tộc người qua hoa văn giản dị, màu sắc hài hòa. Bên khung cửi, người phụ nữ lặng lẽ gửi vào từng đường thoi nét đẹp cần cù, sự khéo léo và bền bỉ.