Phép thử cho mô hình phát triển thể thao Việt Nam

Việc Thành phố Hồ Chí Minh được chọn làm địa phương đăng cai chính của đại hội mang ý nghĩa biểu tượng bởi đây là đô thị lớn nhất nước, với hệ thống cơ sở vật chất và nguồn lực xã hội dồi dào, được đặt vào trung tâm của một sự kiện đòi hỏi năng lực tổ chức cao, điều phối phức tạp và tầm nhìn dài hạn.

Đại hội Thể thao toàn quốc là cuộc tranh tài giữa các đoàn địa phương và ngành, nhưng về bản chất, đây là bản tổng kết bốn năm đầu tư cho thể thao thành tích cao ở từng tỉnh, thành phố. Số lượng môn thi đấu dự kiến lên tới 48 môn với 973 nội dung nhưng chỉ có 22 môn trong chương trình Olympic. Ngay từ đầu năm, các địa phương trên cả nước đều tập trung mọi nguồn lực nhằm tranh huy chương đại hội. Tuy nhiên, mở rộng môn thi đồng nghĩa với việc phân tán nguồn lực. Trong bối cảnh ngân sách thể thao ở nhiều địa phương vẫn còn hạn chế, câu hỏi đặt ra là liệu sự đa dạng này có đi cùng với chất lượng, hay chỉ dừng ở mức phong trào.

Điểm mới đáng chú ý là việc lần đầu nhiều môn thể thao mới, bao gồm võ thuật tổng hợp (MMA), pickleball, thể thao điện tử, roller (trượt ván) xuất hiện trong chương trình thi đấu chính thức. Đây là những môn thể thao có sức hút lớn, nhất là với khán giả trẻ, nhưng cũng gây tranh luận về tiêu chuẩn chuyên môn và tính an toàn. Việc đưa các môn này vào đại hội cho thấy ngành thể thao đang chủ động tiếp cận các xu hướng quốc tế thay vì đứng ngoài cuộc. Tuy nhiên, sự đổi mới này cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về năng lực quản lý. Đại hội không chỉ cần hấp dẫn, mà còn phải bảo đảm tính chuẩn mực, công bằng và phát triển lâu dài.

Trong nhiều năm, bảng tổng sắp huy chương luôn là thước đo được chú ý nhất mỗi kỳ đại hội. Đại hội năm nay diễn ra trong bối cảnh thể thao Việt Nam đang đứng trước yêu cầu tái cấu trúc. Thành tích quốc tế ngày càng đòi hỏi chiều sâu đào tạo, khoa học huấn luyện và hệ sinh thái hỗ trợ vận động viên, từ y sinh học đến tâm lý thể thao. Ở góc độ này, đại hội không chỉ là nơi “đếm huy chương” mà còn là nơi nhận diện những mô hình hiệu quả. Địa phương nào đầu tư bài bản, hiệu quả, phát triển tốt tuyến trẻ, gắn kết thể thao học đường với thành tích cao, sẽ thể hiện rõ lợi thế.

Việc Thành phố Hồ Chí Minh đầu tư nâng cấp hàng loạt công trình thể thao phục vụ đại hội cũng cần được nhìn nhận dưới lăng kính dài hạn. Những sân bãi, nhà thi đấu được xây mới hoặc cải tạo sẽ chỉ thật sự có ý nghĩa nếu tiếp tục được khai thác hiệu quả sau sự kiện, thay vì trở thành công trình “để đó”. Ngoài phạm vi chuyên môn, đại hội còn mang tác động xã hội rõ rệt. Hàng chục nghìn vận động viên, huấn luyện viên và người làm công tác thể thao tập trung trong thời gian dài tạo ra sức lan tỏa về truyền thông, dịch vụ và du lịch. Quan trọng hơn, đại hội góp phần khơi dậy tinh thần rèn luyện thể chất trong cộng đồng, một yếu tố đang ngày càng được coi trọng trong đời sống hiện đại.

Nếu được tổ chức hiệu quả, Đại hội Thể thao toàn quốc lần thứ 10 năm 2026 có thể trở thành dấu mốc chuyển tiếp - từ tư duy chạy theo kết quả ngắn hạn sang cách tiếp cận bền vững hơn, nơi phong trào và thành tích cao không đối lập, mà bổ trợ nhau.