Giữ nghề Thêu của người Dao Đỏ

Nghề thêu thổ cẩm từ lâu đã gắn bó mật thiết với đời sống của người Dao đỏ. Ở xã Tiên Nguyên, những đường kim, mũi chỉ tỉ mỉ vẫn được người dân gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ, góp phần lưu giữ hồn cốt văn hóa dân tộc.

Phụ nữ Dao đỏ xã Tiên Nguyên gìn giữ nghề thêu thổ cẩm truyền thống.

Trao truyền qua nhiều thế hệ

Đối với người Dao đỏ xã Tiên Nguyên, thêu thổ cẩm không chỉ là công việc quen thuộc trong đời sống mà còn là cách gìn giữ bản sắc văn hóa của dân tộc. Ngay từ khoảng 10 tuổi, nhiều bé gái trong các gia đình đã được bà, được mẹ hướng dẫn cách cầm kim, xỏ chỉ, tập thêu những họa tiết đơn giản, dần dần thành thạo.

Những sản phẩm thổ cẩm của người Dao đỏ nổi bật với các gam màu chủ đạo như đỏ, vàng, xanh, trắng, được kết hợp qua nhiều hoa văn cầu kỳ. Mỗi họa tiết đều được tạo nên từ sự tỉ mỉ, khéo léo qua từng mũi kim. Có những chi tiết nhỏ phải mất nhiều ngày mới hoàn thành, đòi hỏi sự kiên nhẫn và cẩn thận của người làm. Các họa tiết thổ cẩm không chỉ xuất hiện trên trang phục mà còn được thêu trên nhiều vật dụng gắn với đời sống sinh hoạt của đồng bào.

Trong sinh hoạt hằng ngày, người Dao đỏ thường sử dụng những sản phẩm thêu đơn giản hơn. Còn vào các dịp lễ, tết, cưới hỏi, cấp sắc hay ngày hội của thôn, xóm, những sản phẩm thêu cầu kỳ, rực rỡ được sử dụng nhiều hơn. Không chỉ gắn bó với đời sống sinh hoạt, các sản phẩm thêu thổ cẩm còn là biểu trưng văn hóa, thể hiện nét đẹp và niềm tự hào của người Dao đỏ.

Chị Lý Thị Ngọc, thôn Tân Tiến, xã Tiên Nguyên chia sẻ: “Phụ nữ người Dao đỏ hầu như ai cũng biết thêu. Từ khi còn nhỏ chúng tôi đã được mẹ và bà dạy cách thêu thùa để sau này tự làm các sản phẩm dùng trong gia đình. Theo quan niệm của người Dao, nếu không biết thêu thì cũng giống như mình không còn hiểu hết văn hóa của dân tộc, không biết gìn giữ những giá trị cha ông để lại”.

Chính từ quan niệm đó, nghề thêu của người Dao đỏ ở Tiên Nguyên vẫn được gìn giữ và truyền dạy qua nhiều thế hệ. Những mũi thêu tỉ mỉ không chỉ tạo nên nét đặc trưng trong các sản phẩm thổ cẩm, mà còn góp phần lưu giữ bản sắc văn hóa cội nguồn của dân tộc.

Chung tay

gìn giữ bản sắc

Đồng bào dân tộc Dao đỏ chiếm khoảng 60% dân số xã Tiên Nguyên, sinh sống tập trung tại nhiều thôn trên địa bàn và giữ vai trò quan trọng trong việc gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống, trong đó có nghề thêu thổ cẩm. Nghề thêu hiện vẫn được duy trì tại nhiều thôn, chủ yếu do phụ nữ thực hiện và truyền dạy từ mẹ sang con qua nhiều thế hệ.

Để góp phần bảo tồn và phát huy nghề thêu truyền thống của đồng bào Dao đỏ, những năm qua cấp ủy, chính quyền và các tổ chức đoàn thể xã Tiên Nguyên đã triển khai nhiều hoạt động thiết thực. Các sản phẩm thêu được giới thiệu, quảng bá thông qua các hoạt động văn hóa - lễ hội của địa phương như Lễ hội Lồng tồng, chương trình mừng Đảng, mừng Xuân và trưng bày ẩm thực, nông sản. Đồng thời, địa phương khuyến khích phụ nữ người Dao đỏ hướng dẫn, truyền dạy nghề thêu cho thế hệ trẻ; từng bước hình thành các câu lạc bộ, lớp học nghề trong cộng đồng, góp phần gìn giữ các hoa văn, kỹ thuật thêu truyền thống và bản sắc văn hóa dân tộc.

Đồng chí Hoàng Văn Phương, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Tiên Nguyên cho biết: “Nghề thêu thổ cẩm không chỉ tạo ra những sản phẩm phục vụ đời sống sinh hoạt mà còn chứa đựng nhiều giá trị văn hóa đặc trưng của đồng bào Dao đỏ. Vì vậy, địa phương luôn khuyến khích người dân, đặc biệt là thế hệ trẻ, học và gìn giữ nghề thêu truyền thống; đồng thời tạo điều kiện để các nghệ nhân, phụ nữ có tay nghề truyền dạy kỹ thuật thêu trong cộng đồng”.

Từ sự đồng hành và những cách làm linh hoạt của chính quyền địa phương, nghề thêu thổ cẩm của người Dao đỏ ở xã Tiên Nguyên đang từng bước được gìn giữ và phát huy. Mỗi mảnh vải, mỗi hoa văn không chỉ thể hiện sự tinh xảo trong kỹ thuật, sự hòa quyện của màu sắc mà còn lưu giữ những câu chuyện văn hóa của đồng bào Dao đỏ qua bao thế hệ, góp phần lan tỏa những giá trị văn hóa truyền thống trong đời sống hôm nay.

Bài, ảnh: Hồng Nhung