80 năm từ Quốc dân Đại hội đến Tân Trào hôm nay

Vận nước đã từng được định đoạt dưới mái lá đơn sơ của lán Nà Nưa và bóng đa Tân Trào hùng vĩ. Tròn 80 năm kể từ Quốc dân Đại hội - “Hội nghị Diên Hồng” thứ hai của dân tộc, mảnh đất Thủ đô Khu giải phóng năm xưa giờ đây không chỉ là nơi lưu giữ ký ức về một thời “nếm mật nằm gai”. Trở lại Tân Trào những ngày đầu xuân 2026, ta không chỉ nghe thấy tiếng vọng của lịch sử, mà còn cảm nhận rõ rệt nhịp thở gấp gáp của một miền di sản đang vươn mình trỗi dậy, viết tiếp câu chuyện thần kỳ từ độc lập đến phồn vinh.

“Hội nghị Diên Hồng” giữa đại ngàn

Tuyên Quang những ngày tháng Giêng, sương sớm bảng lảng ôm lấy mái đình Tân Trào rêu phong. Đứng dưới gốc đa trăm tuổi trong tiết trời se sắt của miền sơn cước, nhắm mắt lại, dường như ta vẫn nghe thấy tiếng gió đại ngàn quyện lẫn tiếng hô vang dậy đất trời của đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân năm nào.

Hơn 80 năm đã trôi qua, nhưng cái hào khí Đông A của thế kỷ 20 tại nơi này vẫn hừng hực cháy. Không gian của Tân Trào hôm nay thanh bình với sắc đào phai chớm nở bên những nếp nhà sàn, nhưng lùi lại dòng thời gian về 8 thập kỷ trước, nơi đây chính là “tâm bão” quyết định vận mệnh cả dân tộc.

Hướng dẫn viên Khu di tích Quốc gia đặc biệt Tân Trào chia sẻ cho những người trẻ Tuyên Quang về tháng năm Bác Hồ sống và làm việc tại lán Nà Nưa.

Trao đổi với chúng tôi, PGS.TS Trần Đức Cường, Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam nhận định: “Quốc dân Đại hội Tân Trào (16-17/8/1945) không đơn thuần là một cuộc họp. Đó là Hội nghị Diên Hồng thứ hai trong lịch sử dân tộc. Trong bối cảnh Nhật đầu hàng Đồng minh, khoảng trống quyền lực xuất hiện, Bác Hồ đã nhận định đây là cơ hội ngàn năm có một. Nếu không có quyết định triệu tập đại hội thần tốc tại Tân Trào để lập ra Chính phủ lâm thời, chúng ta có thể đã lỡ nhịp với lịch sử. Tân Trào chính là nơi hợp pháp hóa quyền lực của Việt Minh trước toàn dân và quốc tế”.

Dẫn chứng cho sự “thần tốc” ấy chính là hành trình của các đại biểu. Từ ba miền Bắc - Trung - Nam, vượt qua bom đạn, sự săn lùng của mật thám, họ đã lội suối băng rừng để kịp về Tân Trào. Có những đại biểu khi đến nơi, quần áo đã rách bươm vì gai rừng nhưng ánh mắt thì rực lửa quyết tâm. Chúng tôi tìm đến ngôi nhà sàn nằm nép mình dưới bóng cây râm mát của cụ Hoàng Ngọc, thôn Tân Lập, xã Tân Trào - một trong những “pho sử sống” hiếm hoi còn minh mẫn của vùng đất này. Năm nay đã ngoài 90 tuổi, là cựu đội viên Đội Nhi đồng Cứu quốc năm xưa.

Cụ chia sẻ: “Tôi còn nhớ như in, đình Tân Trào mấy ngày diễn ra Quốc dân Đại hội đông nghịt người. Các đại biểu lạ mặt nói giọng miền Nam, miền Trung về nhiều lắm, quần áo nâu sồng giản dị nhưng ánh mắt ai cũng sáng rực. Dân bản Tân Lập chúng tôi ngày ấy bảo nhau, nhà có củ khoai, bắp ngô, mớ rau cũng mang ra ủng hộ, nhường cơm sẻ áo cho đại biểu. Cái không khí thiêng liêng ấy, nó ngấm vào máu thịt, cả đời này tôi không quên được”.

Câu chuyện của cụ Hoàng Ngọc không chỉ là ký ức của một cá nhân, mà là minh chứng sống động cho “lòng dân”. Nếu không có sự bao bọc, chở che tuyệt đối của đồng bào nơi đây, “Thủ đô Khu giải phóng” khó mà đứng vững và an toàn tuyệt đối trước tai mắt kẻ thù trong những giờ phút “ngàn cân treo sợi tóc” ấy.

Chị Lò Thị Tâm, hướng dẫn viên lâu năm tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Tân Trào, chia sẻ một chi tiết khiến nhiều du khách rơi nước mắt: “Nhiều đoàn khách khi lên thăm lán Nà Nưa, nghe kể chuyện Bác sốt cao li bì, mê sảng, phải dùng rễ cây thuốc nam và cháo loãng cầm cự, họ đã lặng người đi. Chính trong cơn sốt thập tử nhất sinh ấy tại căn lán đơn sơ này, Bác đã nói câu nói để đời với đồng chí Võ Nguyên Giáp: Lúc này thời cơ thuận lợi đã tới, dù hy sinh tới đâu, dù phải đốt cháy cả dãy Trường Sơn cũng phải kiên quyết giành cho được độc lập. Câu nói ấy chính là linh hồn của Tân Trào, là mệnh lệnh từ trái tim của người đứng đầu”.

Quyết nghị của Quốc dân Đại hội Tân Trào chính là tiền đề pháp lý để 2 tuần sau đó, tại Quảng trường Ba Đình, bản Tuyên ngôn Độc lập vang lên. Có thể nói, Hà Nội là nơi khai sinh ra nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa nhưng Tân Trào chính là nơi “thai nghén” và quyết định sự ra đời ấy.

Miền quê đáng sống

Tiếp nối những trang sử vàng, Tân Trào đón xuân này bằng một tâm thế mới. Gió ngàn vẫn thổi, nhưng cái lạnh lẽo, khắc nghiệt của vùng chiến khu xưa giờ đã nhường chỗ cho luồng sinh khí ấm no đang trỗi dậy. Một cuộc chuyển mình kỳ diệu, rực rỡ và căng tràn nhựa sống đang lặng lẽ diễn ra ngay dưới bóng đa Tân Trào trăm tuổi.

Nếu 80 năm trước, đường về Tân Trào là những lối mòn cheo leo in dấu chân bộ đội, thì hôm nay, hiện ra trước mắt chúng tôi là hệ thống giao thông được nhựa hóa, bê tông hóa phẳng lì, vươn dài như những mạch máu hồng hào nuôi dưỡng từng thôn, bản. Sự ấm no không chỉ được đo đếm bằng con số thu nhập bình quân 52 triệu đồng/người/năm, mà được cảm nhận rõ nét qua nụ cười rạng rỡ của người già, trong tiếng ê a đánh vần của trẻ thơ tại những ngôi trường đạt chuẩn quốc gia. Một nếp sống văn minh đang lan tỏa khi 22/22 thôn đều đạt chuẩn văn hóa, gìn giữ trọn vẹn tình làng nghĩa xóm sắt son như thời kháng chiến.

Một góc Tân Trào hôm nay.

Người Tân Trào hôm nay không chỉ tự hào về quá khứ mà còn khát khao làm giàu từ chính mảnh đất cha ông đã đổ máu xương gìn giữ. Nông nghiệp - trụ cột kinh tế của xã - đã có một cuộc “lột xác” ngoạn mục. Không còn canh tác manh mún, người dân đã biết áp dụng khoa học kỹ thuật, biến đất cằn thành đất vàng. Những sản phẩm OCOP ra đời như kết tinh của đất trời và bàn tay lao động cần cù: Vị ngọt thanh của mật ong Tân Trào (3 sao), men say nồng nàn của rượu men lá, và đặc biệt là thương hiệu chè Vĩnh Tân kiêu hãnh đạt chuẩn OCOP 4 sao. Cây chè Tân Trào giờ đây không chỉ phủ xanh đồi trọc mà còn mang thương hiệu quê hương vươn xa ra thị trường lớn.

Song hành cùng nông nghiệp là dòng chảy du lịch mạnh mẽ. Chỉ tính riêng năm 2025, đã có hơn 1 triệu lượt khách hành hương về “địa chỉ đỏ” này. Tân Trào không chỉ là di tích, nó đã trở thành một điểm đến sinh thái - lịch sử hấp dẫn, nơi du khách vừa được soi mình vào quá khứ, vừa được trải nghiệm vẻ đẹp bình yên của làng quê Việt Nam.

Đứng trước vận hội mới, trong ánh mắt kiên định, đồng chí Dương Minh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Tân Trào, chia sẻ với chúng tôi bằng cả tâm huyết của một người con đất Mẹ: “Những năm qua, Tân Trào đã có bước chuyển mình toàn diện. Tự hào là xã đầu tiên của Tuyên Quang về đích Nông thôn mới, Đảng bộ, chính quyền và Nhân dân Tân Trào xin hứa sẽ đồng lòng, quyết tâm phát huy truyền thống cách mạng để xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp, văn minh, xứng đáng với tầm vóc của một Thủ đô Kháng chiến”.

Tân Trào hôm nay đang vươn mình mạnh mẽ như chồi non gặp mưa xuân. Tiếng vọng hào hùng từ quá khứ vẫn vang vọng, nhưng giờ đây nó hòa cùng tiếng máy reo, tiếng cười vui lao động, tạo nên một bản giao hưởng mới - bản giao hưởng của hòa bình và thịnh vượng. Đó chính là cách trả ơn ý nghĩa nhất của thế hệ hôm nay đối với lịch sử.

Giang Lam