Đưa pháp luật về bản

Mới đây một thanh niên ở xã Minh Quang bị cơ quan chức năng phạt 7,5 triệu đồng vì đăng tải, chia sẻ thông tin sai sự thật trên mạng xã hội. Qua quá trình xử lý, thanh niên trên rất hối hận vì mình đã vi phạm pháp luật mà không hay biết. Việc thiếu hiểu biết pháp luật vẫn xảy ở vùng sâu, vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, kinh tế khó khăn, dân trí còn hạn chế. Để khắc phục tình trạng trên việc phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) cho đồng bào dân tộc thiểu số đang được tỉnh Tuyên Quang xác định là nhiệm vụ trọng tâm, điều đó góp phần giữ vững an ninh chính trị và thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội bền vững.

Bộ đội biên phòng tuyên truyền pháp luật đến người dân xã Phố Bảng.

 Linh hoạt phương thức tuyên truyền

Ở một số nơi, người dân biết tới hương ước nhiều hơn là luật pháp chính thống là điều dễ hiểu. Bởi những quy định trong hương ước ngắn gọn, được thông qua các cuộc họp thôn. Như thôn Khâu Trang, xã Hồng Thái có quy định người dân không được phun thuốc diệt cỏ, các hình thức canh tác khuyến khích theo hình thức hữu cơ bền vững. Nếu gia đình nào vi phạm, ai biết báo cho thôn sẽ bị phạt nặng. Các quy định trên được duy trì liên tục, giúp bà con thực hiện đi vào nề nếp.

Tuy nhiên có một thực tế là một số nơi, người dân ở vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số hiểu biết về pháp luật chưa nhiều. Trường hợp một công dân ở xã Xín Mần bắt rắn hổ chúa đi bán, bị lực lượng chức năng phát hiện, xử lý hình sự, lúc này mới hối hận vì không hiểu pháp luật đã quy định rõ. Ông Sùng Mí Chính, dân tộc Mông, thôn Khuổi Củng, xã Lâm Bình là người có uy tín trong cộng đồng cho biết: Có người do không biết pháp luật nên đã vi phạm. Chẳng hạn không ít người chồng uống rượu rồi đánh vợ. Khi cán bộ đến làm việc mới thấy cái sai của mình. Theo ông Chính, để phổ biến giáo dục pháp luật trong đồng bào dân tộc là một bài toán khó. Nhiều tủ sách pháp luật ở thôn bản chưa phát huy hết tác dụng, chưa đổi mới công tác tuyên truyền.

Nhận thức được những hạn chế đó, thời gian gần đây, công tác PBGDPL tại vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số của tỉnh Tuyên Quang đã được các cấp, ngành chú trọng có những bước chuyển mình mạnh mẽ. Sở Tư pháp cùng Sở Dân tộc và Tôn giáo, Sở Giáo dục và Đào tạo, chính quyền địa phương phối hợp đẩy mạnh công tác tuyên truyền. Ngày 12-3-2026, UBND tỉnh có Kế hoạch số 92 triển khai thực hiện Đề án “Nâng cao năng lực cho đội ngũ báo cáo viên pháp luật, tuyên truyền viên pháp luật thực hiện PBGDPL tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2024 - 2030” giao cho các sở, ngành liên quan thực hiện. Phạm vi triển khai đến tất cả các xã, phường vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trên địa bàn tỉnh, thời gian thực hiện đến năm 2030.

Hiện nay, thay vì những buổi họp tuyên truyền khô khan, các ngành, chính quyền đã linh hoạt thay đổi phương thức tiếp cận để phù hợp với trình độ và phong tục tập quán của bà con. Tại xã Na Hang hình thức tuyên truyền miệng bằng tiếng dân tộc kết hợp với các hình ảnh trực quan đã phát huy hiệu quả tối đa. Việc sử dụng chính những người có uy tín trong cộng đồng, các già làng, trưởng bản để giải thích luật pháp đã giúp “hóa giải” những rào cản về ngôn ngữ và tâm lý. Ngoài ra, các địa phương đã tăng cường tuyên truyền lưu động trong các buổi chiếu phim giúp lồng ghép nội dung pháp luật vào các tiết mục văn nghệ, kịch ngắn; phát huy loa phát thanh, biên soạn các bản tin ngắn gọn bằng tiếng Mông, Tày, Dao phát trên hệ thống loa truyền thanh xã, bản. Các tổ tư vấn tại chỗ, hòa giải viên trợ giúp pháp lý lưu động đến tận nhà để giải quyết những vướng mắc về đất đai, hôn nhân gia đình…

Chuyển đổi số từ thực tiễn

Hiệu quả rõ rệt nhất chính là sự thay đổi trong nhận thức của người dân. Tình trạng tảo hôn, hôn nhân cận huyết thống tại các xã vùng cao đã giảm đáng kể. Tỷ lệ thôn bản, gia đình văn hóa tăng hơn năm trước. Bà con không còn nghe theo lời kẻ xấu xúi giục, tin vào các tà đạo, thay vào đó là tập trung phát triển các mô hình kinh tế như trồng chè đặc sản, nuôi cá lồng hay làm du lịch cộng đồng homestay. Ông Giàng A Chềnh, người có uy tín ở thôn Tiên Tốc, xã Bình An chia sẻ: “Trước đây bà con chưa hiểu luật nên còn nhiều hủ tục. Nay cán bộ về tận bản giảng giải, mình hiểu rồi thì mình đi nói lại cho dân bản nghe. Thượng tôn pháp luật thì đời sống mới ấm no được”.

Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, nhưng công tác PBGDPL tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn đối mặt với không ít khó khăn do địa hình chia cắt, trình độ dân trí không đồng đều và nguồn lực hỗ trợ còn hạn chế. Bà Hoàng Thị Thắm, Phó Giám đốc Sở Dân tộc và Tôn giáo cho rằng, để nâng cao hơn nữa hiệu quả công tác này, tỉnh Tuyên Quang đang hướng tới chuyển đổi số trong tuyên truyền như: Ứng dụng mạng xã hội Zalo, Facebook để kết nối trực tiếp với thanh niên vùng dân tộc; đào tạo đội ngũ kế cận, bồi dưỡng kiến thức pháp luật chuyên sâu cho cán bộ cơ sở là người dân tộc thiểu số; gắn tuyên truyền với thực tiễn.

Đưa pháp luật đến với đồng bào dân tộc thiểu số không chỉ là thực thi nhiệm vụ quản lý nhà nước, mà còn là hành trình xây dựng niềm tin, tạo nền tảng vững chắc để Tuyên Quang phát triển ngày càng giàu đẹp, văn minh..

Bài, ảnh: Quang Hòa