Bảo vệ người cao tuổi trước tội phạm công nghệ

Cùng với những tiện ích của mạng xã hội và chuyển đổi số, không gian mạng đang trở thành mảnh đất màu mỡ cho các loại tội phạm lừa đảo. Trong đó, nạn nhân là người cao tuổi ngày càng nhiều, đặt ra vấn đề về bảo vệ nhóm này.

Tuyên truyền, hướng dẫn người cao tuổi nhận diện thủ đoạn lừa đảo.

Chiêu trò lừa đảo

Cuối năm vừa qua, bà Lê Phương Liên, 70 tuổi ở phường Minh Xuân từng suýt mất 200 triệu đồng vì nhận tin nhắn giả mạo công an đòi nộp phạt hộ con trai. Nghĩ con mình làm lái xe, chắc có vi phạm gì đó nên bà tức tốc đến ngân hàng làm thủ tục rút tiền tiết kiệm. Cô nhân viên ngân hàng thấy bà có biểu cảm bồn chồn lo lắng nên hỏi chuyện và kịp thời ngăn việc chuyển tiền.

Tháng 3-2025, Công an TP.HCM tiếp nhận đơn trình báo của một cụ bà 72 tuổi ở quận Gò Vấp bị lừa hơn 1,2 tỷ đồng. Đối tượng gọi điện tự xưng là cán bộ công an, thông báo bà liên quan đến một đường dây rửa tiền, yêu cầu “chuyển tiền để phục vụ điều tra và sẽ hoàn lại”. Vì hoảng sợ, trong 3 ngày liên tiếp bà đã chuyển tiền vào nhiều tài khoản khác nhau theo hướng dẫn của kẻ gian.

Tại Nghệ An, tháng 6-2025, một ông cụ 68 tuổi bị mất 350 triệu đồng sau khi nhận được cuộc gọi thông báo “con trai đang gây tai nạn chết người, cần tiền gấp để chạy án”. Đối tượng còn cho ông “nghe thử giọng con trai” (thực chất là giọng giả bằng AI), khiến ông hoàn toàn tin tưởng

.Đó là những chiêu trò lừa đảo rất quen thuộc, thường nhắm vào người nhẹ dạ cả tin, không sành công nghệ, trong đó có người cao tuổi.

Gần đây còn có các chiêu trò mới như giả danh nhân viên điện lực, bảo hiểm xã hội, ngân hàng, đăng kiểm xe. Nhiều người cao tuổi phản ánh bị lừa cung cấp mã OTP, ảnh căn cước công dân để “cập nhật hồ sơ điện tử”, sau đó tài khoản bị rút sạch chỉ trong vài phút.

Mỗi gia đình cần giúp người cao tuổi ghi nhớ những nguyên tắc quan trọng để tránh bị lừa đảo qua mạng.

Những khuyến cáo

Người cao tuổi dễ thành nạn nhân của lừa đảo qua mạng phần nhiều là những người có ít kỹ năng số. Nhiều người không phân biệt được cuộc gọi thật hay giả, website chính thống hay website mạo danh. Hơn nữa, người cao tuổi nào cũng có tâm lý thương con cháu, chỉ cần nghe đến “con đang gặp nạn”, “công an”, “kiểm sát”  là mất bình tĩnh và răm rắp nghe theo mà không biết đó là kẻ xấu.

Mặt khác, công nghệ AI giả giọng, giả hình ảnh ngày càng tinh vi, nên người cao tuổi tin ngay. Thêm vào đó, người cao tuổi thường có tiền tiết kiệm, nhưng lại có ít thông tin, nên trở thành mục tiêu hấp dẫn của kẻ lừa đảo.

Chính vì vậy, để người cao tuổi tránh bị lừa đảo, gia đình cần giúp người cao tuổi ghi nhớ những nguyên tắc quan trọng. Không có cơ quan nhà nước nào làm việc qua điện thoại để yêu cầu chuyển tiền, cung cấp mật khẩu, mã OTP. Nếu nghe chuyện liên quan đến tiền hay yêu cầu cung cấp thông tin cá nhân, người cao tuổi cần thoát máy, gọi cho người thân hoặc trực tiếp đến công an phường để xác minh.

Khi tham gia môi trường mạng, không làm theo hướng dẫn của người lạ, không bấm link lạ, không cài ứng dụng từ người gọi điện hướng dẫn, không chụp ảnh giấy tờ cá nhân gửi qua Zalo, Messenger.

Ngoài ra, mỗi gia đình cần lập quy ước riêng, thống nhất biệt danh hay câu hỏi đáp riêng để nếu con cháu gặp sự cố, dễ kiểm tra thật giả. Người thân cần giúp người cao tuổi hỗ trợ cài đặt chặn cuộc gọi rác, hạn chế tài khoản ngân hàng trực tuyến trên điện thoại, đặt hạn mức chuyển tiền thấp.

Bên cạnh đó, các tổ chức đoàn thể từ cơ sở cũng cần chủ động tuyên truyền, tổ chức các buổi hướng dẫn kỹ năng phòng chống lừa đảo cho nhân dân, nhất là người cao tuổi, tránh việc mất tiền mới giật mình.

Trong thời đại số, một phút bất cẩn có thể đổi bằng cả gia tài tích cóp cả đời. Bảo vệ người cao tuổi trước tội phạm mạng không chỉ là cảnh báo, mà là bổn phận của mỗi gia đình và của toàn xã hội.

Duy Anh