Tuyên Quang với Đại hội Đảng toàn quốc lần II

75 năm trước, Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng được tổ chức tại Tuyên Quang. Đây là Đại hội đầu tiên được tổ chức trong nước và cũng là đại hội duy nhất cho đến nay được tổ chức tại một địa phương ngoài Thủ đô Hà Nội. Người dân các xã Kiên Đài, Kim Bình của Tuyên Quang tự hào được đón Bác Hồ và những đảng viên ưu tú trên khắp mọi miền đất nước, cả ở nước ngoài về chuẩn bị và tổ chức Đại hội.

Di tích Hội trường - Nơi tổ chức Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ II tại Kim Bình.

Kiên Đài - nơi chuẩn bị Đại hội II

Để chuẩn bị cho Đại hội, từ đầu năm 1950, Bác Hồ, Trung ương Đảng, Quốc hội, Chính phủ và Mặt trận đã đến ở và làm việc tại xã Kiên Đài (huyện Chiêm Hóa cũ).

Bác ở ngôi nhà sàn ở đồi Cốc Xá, thôn Khuôn Mạ. Tại đây Bác chủ trì nhiều phiên họp của Ban thường vụ Trung ương, của Chính phủ trực tiếp chỉ đạo công tác chuẩn bị Đại hội Đảng toàn quốc lần II, hoàn thành báo cáo chính trị.

Thu đông năm 1950, Văn phòng Tổng bí thư và đồng chí Trường Chinh cùng nhiều cơ quan trung ương khác cũng chuyển đến Kiên Đài. Tổng bí thư Trường Chinh và văn phòng Tổng bí thư ở thôn Khuôn Miềng.

Thời gian này Tổng bí thư Trường Chinh trình soạn thảo tác phẩm lý luận Bàn về cách mạng Việt Nam.

Tháng 2 năm 1950 Văn phòng Trung ương và Ban tổ chức Trung ương chuyển đến thôn Nà Bó, xã Kiên Đài. Đồng chí Trưởng Ban tổ chức Trung ương Lê Văn Lương kiêm phụ trách Văn phòng Trung ương.

Trong khoảng thời gian từ 1950 đến đầu 1951, toàn bộ công tác chuẩn bị cho Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ hai cả về nội dung và hậu cần được chỉ đạo từ Kiên Đài. Tại đây, Chủ tịch Hồ Chí Minh hoàn thiện Báo cáo Chính trị của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ II; đồng chí Trường Chinh hoàn thiện văn bản Luận cương cách mạng Việt Nam; đồng chí Phạm Văn Đồng hoàn thiện báo cáo Mấy vấn đề cốt yếu của chính quyền dân chủ nhân dân Việt Nam; đồng chí Lê Văn Lương hoàn thiện báo cáo về Điều lệ Đảng Lao động Việt Nam (dự thảo).

Di tích Lán ở và làm việc của Bác Hồ tại đồi Cốc Xá, thôn Khun Mạ, Kiên Đài.

Kim Bình - nơi diễn ra Đại hội II

Người già ở đây kể lại: Xưa nơi này là thâm sơn cùng cốc. Pù Choong còn đỡ - vì là núi không cao lắm. Khặm Khuật là chỗ núi nhô ra, muốn lên cao phải đi qua Khặm Khuật. Nhưng Pù Mi thì rậm rạp, toàn những cây cổ thụ nhiều người ôm không xuể. “Mi” là gấu, Pù Mi là núi có nhiều gấu, nên ít người lại qua. Có lẽ chính vì thế mà Trung ương Đảng, Bác Hồ ngày ấy đã chọn nơi này là an toàn khu để tổ chức Đại hội hai.

Bác căn dặn phải chuẩn bị cơ sở vật chất bảo đảm chu đáo, an toàn, bí mật để “trên trời nhìn xuống không thấy gì, dưới đất nhìn vào bốn mặt cũng không thấy gì”.

Trong vòng 4 tháng, gần 30 ngôi nhà bằng gỗ, tre, nứa, lá đã được xây dựng xong, kiến trúc giản tiện và trang nhã. Khu đại biểu chính thức, khu vực Bộ Chính trị, khách quốc tế và khu hậu cần đều nằm kín đáo dưới tán cây mí, cây xẹt cổ thụ. Hội trường Đại hội nằm ở trung tâm, dài khoảng 30 mét, rộng 8 mét, cao 8 mét, hướng tây nam, vách thưng bằng phên nứa, bàn ghế bằng gỗ tạp xẻ, nền nhà đất nện. Bên trong có gác lửng cho đại biểu dự khuyết và phóng viên báo chí. Bàn ghế trong Hội trường xếp thành 6 dãy theo hình bán nguyệt, đại biểu ngồi theo đoàn. Bàn chủ tịch đoàn kê sát phần khánh tiết, có đầy đủ bục phát biểu và bàn thư ký.

Thời gian ở Kim Bình, Bác Hồ làm việc ban ngày tại khu Đại hội, tối về nghỉ tại một gia đình ở thung lũng Khau Tao cách đó khoảng 1 km. Những lúc bận rộn, Bác nghỉ tại một căn lán nhỏ nơi làm việc. Bác thường mặc bộ áo chàm giống đồng bào địa phương, đồng cam cộng khổ với bà con, không quên thể dục rèn luyện sức khỏe hằng ngày.

Đồng bào các dân tộc Kim Bình và các xã lân cận rất phấn khởi được tham gia vận chuyển trên 100 cây mí, một vạn cây mai, 10 vạn cây nứa, tám vạn lá cọ, 5.000 thước vuông gỗ xẻ, đào đắp trên 3.000 mét khối đất làm đường làm hầm hào và xây dựng hội trường Đại hội. Trong lời khai mạc Đại hội, Bác Hồ đã cảm ơn đồng bào địa phương.

Đại hội lần thứ hai của Đảng tại Kim Bình diễn ra từ ngày 11 đến ngày 19 tháng 2 năm 1951, với 158 đại biểu chính thức và 53 đại biểu dự khuyết, thay mặt cho 766.349 đảng viên đang sinh hoạt trong Đảng bộ toàn Đông Dương.

Với khẩu hiệu “Đoàn kết, nhất trí, giành độc lập cho Tổ quốc, dân chủ cho nhân dân và hòa bình cho thế giới”, Đại hội đã quyết nghị đưa Đảng ra hoạt động công khai với tên gọi mới là Đảng Lao động Việt Nam, thông qua Chính cương, Tuyên ngôn và Điều lệ mới của Đảng. Điều lệ mới của Đảng gồm có phần mục đích, tôn chỉ và 13 chương, 71 điều.

Đại hội bầu Ban Chấp hành Trung ương mới gồm 19 ủy viên chính thức và 10 ủy viên dự khuyết. Ban Chấp hành đã cử ra Bộ Chính trị gồm 7 ủy viên chính thức và một ủy viên dự khuyết. Bác Hồ được bầu làm Chủ tịch Đảng. Đồng chí Trường Chinh được bầu làm Tổng Bí thư.

Ký ức về Bác Hồ những ngày tháng ấy vẫn được các thế hệ người dân Kiên Đài, Kim Bình lưu giữ như một niềm tự hào thiêng liêng để giữ gìn lòng thủy chung son sắt với Đảng, với Bác kính yêu; để thêm động lực phát triển.

Tự hào truyền thống cách mạng suốt 75 năm qua; cán bộ, đảng viên và nhân dân vùng căn cứ cách mạng luôn son sắt niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng. Niềm tin ấy đã trở thành động lực để phát triển, để hôm nay cùng toàn tỉnh triển khai thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh nhiệm kỳ 2025 - 2030, lập nhiều thành tích chào mừng Đại hội lần thứ XIV của Đảng, quyết tâm tạo nên diện mạo mới, sự phát triển mới trước thềm kỷ nguyên mới.

Dung Mai
(Theo các tài liệu lịch sử)