Mùa xuân vùng cao - Nơi lễ hội mở lối du xuân

Ở vùng cao Tuyên Quang, Tết Nguyên đán không chỉ là thời khắc chuyển giao của đất trời, mà còn là lúc những bản làng thức dậy trong không khí lễ hội. Khi làn sương sớm còn bảng lảng trên sườn núi, khi cành đào, cành mận nở hoa trước hiên nhà, tiếng khèn, tiếng trống, tiếng gọi nhau đi hội đã vang lên rộn ràng, báo hiệu một mùa xuân mới bắt đầu.

Khi mùa xuân thức dậy cùng lễ hội

Với đồng bào các dân tộc, lễ hội đầu xuân không đơn thuần là sinh hoạt văn hóa, mà là nghi lễ mở đầu cho một năm mới, nơi con người gửi gắm ước vọng về mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, gia đình yên vui. Chính trong không gian ấy, du khách đến Tuyên Quang những ngày đầu năm không chỉ để đi du xuân, mà để cảm nhận trọn vẹn nhịp sống vùng cao trong không khí Tết.

Các thiếu nữ dân tộc Tày đang tập luyện các tiết mục văn nghệ để tham ra lễ hội đầu xuân.

Trên miền cao nguyên đá của tỉnh, giữa sắc đá xám và hoa xuân rực rỡ, Lễ hội Gầu Tào của người Mông là một trong những lễ hội mở đầu năm mới quan trọng nhất. Lễ hội thường được tổ chức ngay sau Tết, trên những bãi đất rộng giữa bản làng, gắn với nghi lễ cầu phúc, cầu sức khỏe, cầu con cái và bình an. Phần lễ trang nghiêm diễn ra trong không gian linh thiêng, còn phần hội lại rộn ràng với tiếng khèn, những điệu múa, trò chơi dân gian, thi tài thổi khèn, ném pao. Du khách hòa vào lễ hội không chỉ để xem, mà để cảm nhận sức sống mạnh mẽ, tinh thần lạc quan và niềm tin của đồng bào Mông vào một năm mới tốt lành.

Cùng với không khí lễ hội rộn ràng ấy, lễ “xuống đồng” của người Giáy thôn Má Lé, xã Lũng Cú, dự kiến tổ chức vào ngày mùng 9 Tết, mang đến một sắc thái xuân rất riêng. Đây là nghi lễ mở đầu cho mùa vụ mới, thể hiện ước vọng mưa thuận gió hòa, ruộng nương tươi tốt và cuộc sống ấm no. Trong không gian bản làng yên bình, lễ xuống đồng không phô trương, nhưng chứa đựng chiều sâu tín ngưỡng nông nghiệp và mối gắn bó bền chặt giữa con người với đất đai, thiên nhiên. Với du khách, việc được chứng kiến và hòa mình vào nghi lễ này là cách cảm nhận chân thực nhất nhịp sống văn hóa của đồng bào vùng cao trong những ngày đầu năm.

Theo ông Trần Đức Chung, Chủ tịch UBND xã Lũng Cú, các lễ hội đầu xuân của đồng bào không chỉ mang ý nghĩa tín ngưỡng, mà còn là dịp để giới thiệu nét đẹp văn hóa, đời sống bản làng đến với du khách. “Khi người dân tự hào gìn giữ phong tục, lễ hội truyền thống, du lịch cũng từ đó hình thành một cách tự nhiên, góp phần tạo sinh kế và nâng cao đời sống cho cộng đồng”, ông Chung cho biết.

Xuôi về các vùng cư trú lâu đời của người Tày, Nùng, không khí Tết được mở ra bằng Lễ hội Lồng Tông - lễ hội xuống đồng đầu năm. Sau những ngày sum họp gia đình, người dân mặc trang phục truyền thống, mang theo lễ vật ra cánh đồng trung tâm của bản làng để làm lễ cầu mùa. Những nghi thức giản dị nhưng linh thiêng thể hiện ước vọng về mưa thuận gió hòa, ruộng nương xanh tốt, cuộc sống no đủ.

Phần hội Lồng Tông mang đến không gian văn hóa rộn ràng với làn điệu then, sli, lượn; các trò chơi dân gian như đánh yến, ném còn, kéo co… Trong sắc xuân của núi rừng, tiếng hát vang lên giữa lễ hội không chỉ là niềm vui ngày Tết, mà còn là sự tiếp nối ký ức văn hóa qua nhiều thế hệ. Du khách tham gia lễ hội cảm nhận rõ sự gắn kết cộng đồng và nét đẹp văn hóa nông nghiệp đặc trưng của vùng cao Tuyên Quang.

Các thiếu nữ dân tộc Lô Lô tham ra biểu diễn các tiết mục văn nghệ truyền thống tại lễ hội.

Tại xã Thượng Lâm, Lễ hội Lồng Tông của đồng bào dân tộc Tày dự kiến diễn ra trong hai ngày 14 và 15 tháng Giêng, trở thành điểm nhấn văn hóa - du lịch trong những ngày đầu xuân. Bên cạnh các nghi lễ truyền thống như dâng lễ, tế lễ tại Đền Bà Chủa, Đền Nà Thếm, Chùa Phúc Lâm, lễ cúng Thần Nông và lễ cầu mùa, phần hội được tổ chức sôi nổi với nhiều hoạt động dân gian đặc sắc như tung còn, đánh yến, kéo co, hội thi bắt cá, thi khâu còn đẹp, cùng các chương trình liên hoan văn nghệ quần chúng. Không gian lễ hội còn gắn với trưng bày, giới thiệu các sản phẩm đặc trưng của địa phương, tạo cơ hội để du khách vừa trải nghiệm văn hóa, vừa cảm nhận nhịp sống lao động và sinh hoạt của người dân vùng cao Thượng Lâm trong những ngày Tết.

Trong hành trình du xuân, nhiều người cũng chọn tìm về Khu di tích quốc gia đặc biệt Tân Trào - nơi mùa xuân mang sắc thái lắng đọng hơn. Giữa cánh rừng, đồi chè xanh mướt, không gian lịch sử hòa quyện cùng hơi thở của mùa xuân tạo nên cảm xúc trang nghiêm, sâu lắng. Những ngày đầu năm, dòng người về Tân Trào dâng hương, tham quan, vừa du xuân vừa tìm lại ký ức cội nguồn, để chuyến đi đầu năm thêm ý nghĩa.

Chia sẻ về không khí du xuân tại Tân Trào, ông Dương Minh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Tân Trào cho rằng, những ngày đầu năm, lượng du khách về nguồn tăng cao không chỉ bởi giá trị lịch sử, mà còn bởi không gian văn hóa, cảnh quan và nhịp sống yên bình của vùng căn cứ cách mạng. “Du xuân về Tân Trào là hành trình kết hợp giữa tham quan di tích và trải nghiệm văn hóa cộng đồng, để mỗi chuyến đi đầu năm thêm ý nghĩa”.

Mùa hoa gọi bước du xuân

Bên cạnh lễ hội, mùa xuân Tuyên Quang còn hấp dẫn du khách bởi những mùa hoa đặc trưng của vùng cao. Khi Tết vừa qua, cả vùng Hồng Thái lại khoác lên mình sắc trắng tinh khôi của hoa lê. Lễ hội hoa lê Hồng Thái được tổ chức trong những ngày đầu xuân, khi hoa nở rộ khắp triền đồi, ven bản, tạo nên khung cảnh nên thơ hiếm có.

Điểm hấp dẫn của Tuyên Quang trong mùa xuân không chỉ nằm ở số lượng lễ hội, mà ở cách các lễ hội ấy gắn kết với cảnh quan và đời sống. Du khách đến đây không đơn thuần là “đi xem hội”, mà được sống trong không gian văn hóa đang vận động.

Khách du lịch trải nghiệm chụp ảnh lưu niệm trên cánh đồng hoa cải tại Làng văn hóa du lịch Lũng Cẩm,

Đặc biệt, Tuyên Quang sau hợp nhất đã mở ra những tuyến du xuân liên vùng. Du khách có thể bắt đầu hành trình từ Cao nguyên đá Đồng Văn, dự hội xuân, ngắm hoa đào, hoa mận, rồi xuôi về Tuyên Quang để tìm về cội nguồn cách mạng, hòa mình vào lễ hội bản làng và nghỉ dưỡng giữa thiên nhiên sinh thái. Mỗi điểm đến là một sắc thái, nhưng cùng gặp nhau trong cảm xúc mùa xuân - ấm áp, tươi mới và đầy hy vọng.

Tham gia chuyến du lịch tại vùng cao Tuyên Quang, anh Nguyễn Hùng Đức, du khách đến từ Cần Thơ chia sẻ rằng, điều khiến anh ấn tượng nhất không chỉ là cảnh sắc, mà là không khí đónTết rất riêng của bản làng. “Giữa tiếng khèn, tiếng trống, trong sắc hoa xuân và những nụ cười mộc mạc, tôi cảm nhận rõ sự ấm áp, chân thành của con người nơi đây - cảm giác rất khó tìm ở các điểm du lịch đông đúc”.

Mùa xuân vùng cao vì thế không chỉ là thời điểm đẹp để du lịch, mà là dịp để du khách chạm vào chiều sâu văn hóa, hiểu hơn về con người và mảnh đất nơi địa đầu Tổ quốc. Khi những lễ hội thức dậy cùng mùa xuân, Tuyên Quang không chỉ mở cửa đón khách, mà mở ra một miền trải nghiệm - nơi mỗi chuyến đi trở thành một kỷ niệm xuân khó quên, đọng lại cả hương sắc đất trời và tình người vùng cao./.

Bài, ảnh: Đức Quý