Khi được kết nối với du lịch, những giá trị ấy làm phong phú trải nghiệm, đồng thời tạo thêm bản sắc và sức hấp dẫn cho điểm đến Khánh Hòa.
Giữ nhịp sống làng biển
Buổi sớm, khi những chuyến biển đêm lần lượt cập bờ, nhiều bến cá ở Khánh Hòa bừng tỉnh. Tiếng gọi nhau của ngư dân, tiếng kéo lưới, phân loại cá hòa cùng nhịp sống tất bật của vùng đất đang chuyển mình. Ở đó, biển vừa là cảnh quan, vừa là sinh kế, ký ức và một phần đời sống của cộng đồng.
Nhà nghiên cứu dân tộc học Lê Xuân Lợi cho biết, cư dân vùng biển Khánh Hòa luôn gìn giữ những điểm tựa tinh thần của làng biển, nổi bật là tín ngưỡng thờ cá Ông và các lễ hội Nghinh Ông, Cầu Ngư, thường diễn ra vào khoảng tháng 2-3 âm lịch. “Tại làng biển Mỹ Tân, xã Vĩnh Hải, tục thờ Ông Nam Hải gắn với niềm tin của ngư dân vào vị thần biển linh thiêng. Cá voi được xem là loài vật mang điềm lành, nhiều lần cứu giúp ngư dân khi gặp nạn giữa biển khơi. Khi cá voi chết, dạt vào bờ, người dân tổ chức tang lễ trang trọng, an táng và thờ tại Lăng Ông. Qua thời gian, tín ngưỡng ấy trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của cộng đồng cư dân ven biển”, ông Lợi kể.
Cùng với phần lễ trang nghiêm, lễ hội Cầu Ngư còn cuốn hút bởi những diễn xướng dân gian như hò bá trạo, múa náp. Đội hình thường gồm 15-19 nam thanh niên, tái hiện cảnh chèo thuyền, thả lưới, vượt sóng, ra khơi… qua sự kết hợp giữa hát, múa và lời diễn xướng. Những động tác mạnh mẽ, nhịp hò dồn dập vừa tái hiện lao động trên biển, vừa gửi gắm khát vọng bình an, mùa biển thuận lợi của cư dân miền duyên hải.
Những giá trị ấy vẫn được trao truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, giúp văn hóa biển trở thành những “mảnh trưng bày” nhưng không đứng ngoài cuộc sống, mà tiếp tục vận động cùng thời gian. Sau khi Khánh Hòa và Ninh Thuận hợp nhất, không gian phát triển được mở rộng, các lớp văn hóa biển cũng trở nên đa dạng hơn. Mỗi vùng đất có một sắc thái riêng nhưng cùng tạo nên một không gian văn hóa biển rộng lớn.
Ở Cam Lâm-Cam Ranh, những làng chài truyền thống nằm cạnh các khu nghỉ dưỡng hiện đại, tạo nên diện mạo du lịch năng động. Đây cũng là cửa ngõ để du khách khám phá hệ sinh thái tự nhiên và văn hóa vùng ven biển.
Về phía nam, không gian Phan Rang-Ninh Chữ-Vĩnh Hy-Ninh Phước-Cà Ná hội tụ nhiều giá trị văn hóa làng chài, làng nghề, lễ hội Chăm, Raglai và Việt. Đặc biệt, sự giao hòa giữa biển và rừng ở Núi Chúa, xã Vĩnh Hải, tạo nên hệ sinh thái đặc thù, mở thêm chiều sâu cho du lịch Khánh Hòa.
Du khách Lê Anh Quân, ở Thành phố Hồ Chí Minh, chia sẻ rằng những bãi biển đẹp có thể thu hút du khách lần đầu, nhưng câu chuyện văn hóa biển mới tạo dấu ấn và thôi thúc họ trở lại. Đó là nhịp sống của bến cá lúc bình minh, lò gốm đỏ lửa, cánh đồng muối trắng dưới nắng hay cách người dân bao đời thích nghi với biển.
Những giá trị ấy không thể sao chép và cũng không thể hình thành trong ngày một ngày hai. Khi trực tiếp trải nghiệm, du khách vừa tìm thấy niềm vui, vừa mang theo ký ức về con người và vùng đất. Một sản phẩm làng nghề khi ấy không còn đơn thuần là món quà lưu niệm, mà trở thành sự kết nối giữa du khách với cộng đồng. Đó chính là nền tảng để Khánh Hòa phát huy chiều sâu văn hóa biển, tạo bản sắc riêng, nâng sức cạnh tranh và gia tăng giá trị bền vững cho điểm đến.
Để văn hóa biển tự kể câu chuyện
Tháng 7 vừa qua, Khánh Hòa ra mắt “Bản đồ văn hóa biển Khánh Hòa” trên nền tảng số, kết nối các điểm đến, lễ hội, nghệ nhân, làng nghề và những giá trị văn hóa vốn phân tán ở các địa phương, cộng đồng thành một chỉnh thể. Qua đó, những câu chuyện về đời sống cư dân miền biển, cộng đồng Chăm, Raglai và người Việt được tích hợp trong một không gian văn hóa rộng lớn, thuận tiện cho du khách khám phá.
 |
| Đoàn tàu biển của ngư dân Khánh Hòa nối đuôi nhau vươn khơi trong nghi thức lễ hội Cầu Ngư, cầu cho mưa thuận gió hòa, khai thác hải sản đầy khoang. |
Theo ông Nguyễn Anh Vũ, Giám đốc Resort Vĩnh Hy, bản đồ số giúp doanh nghiệp có thêm dữ liệu xây dựng sản phẩm du lịch, đồng thời hỗ trợ bảo tồn, nghiên cứu và quảng bá không gian văn hóa sống đang hiện diện trong đời sống đương đại.
Các tuyến trải nghiệm liên vùng được kết nối từ Vân Phong, Nha Trang, Cam Ranh, Ninh Chữ, Vĩnh Hy đến Cà Ná đã phát huy nét riêng của từng tiểu vùng và cùng kể một câu chuyện lớn về văn hóa biển Khánh Hòa.
Theo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, 8 tháng năm 2026, Khánh Hòa đón hơn 18 triệu lượt khách, trong đó khoảng 6,3 triệu lượt khách quốc tế; doanh thu du lịch ước đạt 61.000 tỷ đồng. Những con số này cho thấy sức bật của ngành du lịch, đồng thời đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng trải nghiệm, trong đó văn hóa biển có thể góp phần kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng giá trị chuyến đi.
Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Khánh Hòa Nguyễn Long Biên cho rằng, sức sống của du lịch văn hóa biển bắt nguồn từ chính cộng đồng. Khi cộng đồng vừa làm chủ di sản, vừa được hưởng lợi từ du lịch, bảo tồn không còn là nhiệm vụ áp đặt từ bên ngoài mà trở thành nhu cầu tự thân để những chủ thể sáng tạo, gìn giữ và trao truyền di sản. “Một lễ hội có thể thu hút du khách trong một mùa, nhưng chỉ cộng đồng mới có thể duy trì sức sống của lễ hội qua nhiều thế hệ. Một làng nghề có thể trở thành điểm đến, nhưng chỉ khi người dân có sinh kế từ nghề, truyền nghề và tự hào về nghề, giá trị văn hóa mới có thể được bảo tồn lâu dài”, ông Biên nhấn mạnh.
Tuy nhiên, trong thời đại số, cách kể chuyện về di sản cũng cần đổi mới. Bảng thuyết minh, hướng dẫn chuyên sâu, phim ngắn, podcast, bản đồ số, mã QR và hệ thống thuyết minh đa ngôn ngữ có thể giúp du khách tiếp cận di sản nhanh hơn, thuận tiện hơn. Nhưng công nghệ chỉ là phương tiện. Điều làm nên sức thuyết phục vẫn là con người - những chủ thể đang sống cùng di sản.
Vì thế, tại các không gian văn hóa Chăm, Raglai, để chính cộng đồng kể câu chuyện của mình mới là cách truyền tải có sức nặng. Bởi, họ vừa lưu giữ di sản, vừa thực hành, trao truyền và làm cho di sản tiếp tục sống trong đời sống hôm nay. Đó cũng là hướng để Khánh Hòa hiện đại hóa du lịch nhưng vẫn giữ được căn cốt văn hóa. Biển tạo sức hút, văn hóa tạo chiều sâu, còn cộng đồng duy trì sức sống lâu dài cho điểm đến.
Khi những giá trị văn hóa biển được kết nối, không đơn thuần là phần bổ trợ cho du lịch mà trở thành một nguồn lực phát triển. Từ đó, Khánh Hòa có thể định hình một thương hiệu du lịch khác biệt: nơi du khách không chỉ đến để nhìn ngắm biển, mà còn để nghe biển kể chuyện về con người, ký ức và những giá trị được trao truyền qua bao thế hệ.
Ý kiến bạn đọc