Theo Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), Việt Nam có mức độ đa dạng sinh học đặc biệt cao, với nhiều hệ sinh thái và loài có ý nghĩa bảo tồn toàn cầu. Đây là lợi thế quan trọng để phát triển du lịch dựa vào thiên nhiên. Tuy nhiên, nếu thiếu quy hoạch và quản lý phù hợp, tăng trưởng du lịch có thể tạo thêm áp lực lên các hệ sinh thái thông qua phát triển hạ tầng thiếu kiểm soát, ô nhiễm, quá tải du khách và khai thác tài nguyên không bền vững.
Những tác động còn thể hiện ở sự xáo trộn cảnh quan, môi trường sống của loài hoang dã, khai thác thiếu bền vững các sản phẩm rừng, biển và gia tăng nhu cầu sử dụng sản phẩm từ động vật. Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu tiếp tục làm gia tăng các mối đe dọa, nhất là đối với hệ sinh thái biển và ven biển. Trong khi đó, tiềm năng tạo nguồn tài chính cho bảo tồn và mang lại lợi ích trực tiếp cho cộng đồng từ du lịch chưa được khai thác đầy đủ. Những khoảng trống nằm ở cả cơ chế huy động nguồn lực, hướng dẫn và tiêu chí kỹ thuật, phối hợp liên ngành cũng như sự tham gia của cộng đồng, doanh nghiệp.
Bà Francesca Nardini, Phó Trưởng đại diện thường trú Chương trình Phát triển Liên hợp quốc (UNDP) tại Việt Nam cho biết, du lịch cần được tổ chức phù hợp giới hạn của hệ sinh thái. Theo bà, người dân phải nhận được lợi ích thực tế, lâu dài, đồng thời hoạt động du lịch cần đóng góp trở lại cho bảo tồn thiên nhiên. Theo hướng tiếp cận này, lượng khách và doanh thu cần được xem xét cùng chất lượng môi trường, tác động lên sinh cảnh và lợi ích mà cộng đồng nhận được. Những nội dung như sức chứa của điểm đến, phân vùng hoạt động, quản lý du khách và bảo vệ sinh cảnh nhạy cảm cần trở thành căn cứ tổ chức khai thác.
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Xuân Cảnh, nguyên Viện trưởng Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật cho biết, tại những khu vực có giá trị đa dạng sinh học cao, cần xác định rõ mục tiêu bảo tồn và trách nhiệm của đơn vị quản lý khi phát triển du lịch. Đây là cơ sở để hoạt động khai thác tạo ra giá trị kinh tế mà không làm gia tăng sức ép lên hệ sinh thái.
Một hướng cụ thể hóa là xây dựng mô hình du lịch gắn với bảo tồn loài, sinh cảnh và chia sẻ lợi ích tại Vườn quốc gia Núi Chúa (Khánh Hòa) và Vườn quốc gia Phong Nha-Kẻ Bàng (Quảng Trị). Đây là hai địa bàn thí điểm của Dự án “Thúc đẩy bảo tồn loài hoang dã và du lịch dựa vào thiên nhiên có trách nhiệm vì sự phát triển bền vững ở Việt Nam” thông qua khoản tài trợ 7,15 triệu USD của Quỹ Môi trường toàn cầu (GEF), với các hoạt động dự tính triển khai trong giai đoạn 2026-2030. Nguồn lực này hướng tới hỗ trợ khai thác hợp lý giá trị thiên nhiên, mở thêm cơ hội sinh kế để cộng đồng địa phương có điều kiện tham gia và hưởng lợi từ bảo tồn.
Việc thử nghiệm các mô hình du lịch gắn với bảo tồn loài, sinh cảnh và cải thiện sinh kế được đặt trong mối liên kết giữa cơ quan quản lý, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng. Một vấn đề cần giải quyết là cách chuyển một phần lợi ích kinh tế từ du lịch trở lại phục vụ bảo tồn.
Ông Bùi Chính Nghĩa, Cục trưởng Cục Bảo tồn thiên nhiên và Đa dạng sinh học cho biết, bảo tồn cần sự tham gia của các bên, nhất là vai trò trung tâm của cộng đồng địa phương. Theo ông, những người sống dựa vào tài nguyên cần được hỗ trợ thiết thực để có công việc và thu nhập phù hợp với mục tiêu gìn giữ thiên nhiên. Vì vậy, ở góc độ sinh kế, mục tiêu là tạo mới, phục hồi hoặc ổn định 1.800 việc làm xanh, trong đó 70% dành cho phụ nữ, cùng khoảng 3.000 người hưởng lợi trực tiếp.
Theo ông Trần Văn Tiếp, Giám đốc Ban quản lý Vườn quốc gia Núi Chúa - Phước Bình, để người dân tham gia lâu dài, đào tạo cần gắn với cơ hội làm việc, xây dựng sản phẩm phải đi cùng đầu ra và hợp tác kinh doanh cần có cách phân chia lợi ích rõ ràng.
Từ phía địa phương, ông Phan Xuân Hào, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Quảng Trị cho biết, những kết quả, mô hình thành công cần được chủ động lồng ghép vào quy hoạch, chính sách phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh để duy trì hiệu quả và nhân rộng.
Ý kiến bạn đọc