Kịch bản kết nối từng khuôn hình động

Ở hoạt hình, một chi tiết chưa hợp lý trong kịch bản có thể kéo theo việc điều chỉnh tạo hình, kịch bản phân cảnh, bản dựng động và nhiều công đoạn phía sau. Qua hơn 20 năm làm nghề, đạo diễn, họa sĩ Vũ Duy Khánh (Hãng phim Hoạt hình Việt Nam) cho rằng, kịch bản không thể là phần việc được hoàn thành vội vàng trước khi sản xuất.

Theo ông Vũ Duy Khánh, kịch bản phim hoạt hình và phim người đóng đều có thể triển khai theo cấu trúc ba hồi, song tuyến hoặc đa tuyến. Khác biệt nằm ở phương thức thể hiện, còn yêu cầu chung vẫn là truyền tải rõ tư tưởng và khơi gợi cảm xúc. Ông cho rằng: “Kịch bản đôi khi có thể khô khan khi đọc, nhưng phải truyền tải nội dung rõ ràng nhất cho người làm phim”.

Bộ phim hoạt hình “Tiếng cồng Núi Nưa” của đạo diễn, họa sĩ Vũ Duy Khánh đã đoạt giải Cánh diều Bạc năm 2024. Ảnh do đoàn làm phim cung cấp.

Với hoạt hình, dữ liệu về nhân vật, trang phục, thời gian và bối cảnh giúp họa sĩ xây dựng tạo hình, đồng thời tạo cơ sở để đạo diễn phát triển phân cảnh và bản dựng động mạch lạc. Câu chuyện vẫn là điểm tựa của mọi lựa chọn hình ảnh. Kịch bản và nhân vật hoạt hình không tồn tại trong quan hệ trước sau đơn giản. Câu chuyện và đối tượng khán giả là cơ sở hình thành nhân vật. Loạt phim hoạt hình ngắn "Tom and Jerry" hấp dẫn nhiều thế hệ nhờ tạo hình dễ nhận diện cùng chuỗi xung đột leo thang, hài hình thể và thủ pháp phóng đại.

Hoạt hình có lợi thế trong sản xuất theo chuỗi, tái sử dụng tài nguyên và phát hành đa nền tảng. Nhân vật mang tính biểu tượng, ít phụ thuộc vào sắc tộc hay quốc tịch của diễn viên nên dễ vượt qua ranh giới văn hóa, đồng thời có thể mở rộng sang truyện tranh, trò chơi và những sản phẩm gắn với tài sản trí tuệ. Tuy nhiên, khả năng khai thác ấy không đồng nghĩa với quy trình đơn giản hoặc chi phí thấp. Hoạt hình 2D (hai chiều) vẽ từng khung hình vẫn phải qua nhiều công đoạn từ vẽ chuyển động, làm sạch nét đến tô màu và tổng hợp hình ảnh. Sai sót càng được phát hiện muộn, chi phí sửa chữa càng lớn. Bởi thế, ông Vũ Duy Khánh nhấn mạnh: “Không có hình ảnh đẹp nào cứu nổi một nội dung tồi”. Kịch bản tốt cùng khâu tiền kỳ khoa học vừa nâng chất lượng nghệ thuật, vừa hạn chế rủi ro sản xuất.

Khi hoạt hình Việt hướng tới phim chiếu rạp, chuỗi phim và hệ sinh thái tài sản trí tuệ, người viết phải theo sát đời sống văn hóa, xã hội và xu hướng trên môi trường số, sau đó chuyển hóa thành chất liệu nghệ thuật. Tác phẩm cần đề cao giá trị nhân văn, đồng thời làm mới truyền thống bằng ngôn ngữ đương đại. Từ yêu cầu ấy, không ít người đặt câu hỏi: Liệu chúng ta có chấp nhận nhân vật cô Tấm được vẽ theo phong cách anime xuất xứ từ Nhật Bản hay không? Người làm phim cần tiếp nhận cái mới nhưng không làm phai nhạt căn cốt văn hóa và dấu ấn riêng của hoạt hình Việt Nam.

Chúng ta có thể hình dung những bộ phim khai thác chất liệu từ tranh dân gian, nghệ thuật rối nước rồi chuyển hóa bằng tư duy tạo hình hiện đại. Để ý tưởng đến được với công chúng, hoạt hình Việt cần đội ngũ phối hợp đồng bộ. Biên kịch kiến tạo câu chuyện, đạo diễn kể chuyện bằng hình ảnh, còn họa sĩ kết hợp tư duy điện ảnh với hình họa, đồ họa và hội họa. Nhà trường, trung tâm đào tạo và hãng phim cần gắn đào tạo với thực hành, tạo cơ hội và chế độ đãi ngộ phù hợp để người trẻ theo đuổi nghề lâu dài. Khi quy trình phát triển kịch bản được chuyên nghiệp hóa, mỗi bộ phim mới có thể mở rộng sức sống của nhân vật và hình thành những tài sản văn hóa mang dấu ấn Việt Nam.