Chuyển đổi số - động lực định hình tương lai Việt Nam

Đối với Việt Nam, chuyển đổi số càng mang ý nghĩa chiến lược khi được xác định là một trong những động lực quan trọng để rút ngắn khoảng cách phát triển, nâng cao năng suất lao động, sức cạnh tranh của nền kinh tế và chất lượng quản trị quốc gia.

Chuyển đổi số là một trong những động lực quan trọng để phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Chuyển đổi số tạo ra những thay đổi mạnh mẽ, căn bản

Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22-12-2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã khẳng định: Chuyển đổi số là động lực quan trọng thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững đất nước, là giải pháp căn cơ để tạo ra sự phát triển mang tính đột phá trong giai đoạn mới.

Dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội XIV của Đảng cũng tiếp tục nhấn mạnh yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số toàn diện, đồng bộ, gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng, hoàn thiện thể chế, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao và xây dựng nền kinh tế số, xã hội số, chính phủ số hiện đại.

Thực tiễn cho thấy, chuyển đổi số đã và đang tạo ra những thay đổi căn bản trong phương thức sản xuất, quản lý và tiêu dùng tại Việt Nam. Từ kinh tế số, thương mại điện tử, tài chính số, đến giáo dục số, y tế số, đô thị thông minh, chuyển đổi số không chỉ giúp tối ưu hóa nguồn lực, giảm chi phí, tăng hiệu quả, mà còn mở ra những không gian phát triển hoàn toàn mới.

Đặc biệt, trong bối cảnh nước ta đang đối mặt với nhiều thách thức về già hóa dân số, biến đổi khí hậu, yêu cầu nâng cao năng suất lao động và sức cạnh tranh quốc gia, chuyển đổi số càng trở thành “đòn bẩy” quan trọng để tạo bước chuyển về chất cho phát triển kinh tế - xã hội.

Những năm gần đây, chuyển đổi số tại Việt Nam đã đạt được những kết quả bước đầu đáng ghi nhận. Ở cấp Trung ương, Chính phủ số được thúc đẩy mạnh mẽ với việc cung cấp ngày càng nhiều dịch vụ công trực tuyến mức độ cao, xây dựng và kết nối các cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư, đất đai, bảo hiểm, tài chính. Việc triển khai Đề án 06 về phát triển ứng dụng dữ liệu dân cư, định danh và xác thực điện tử đã tạo nền tảng quan trọng cho cải cách thủ tục hành chính, nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Ở nhiều địa phương, chuyển đổi số đã trở thành khâu đột phá trong điều hành, quản lý và phát triển kinh tế - xã hội. Hà Nội xác định chuyển đổi số là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, xuyên suốt, từng bước xây dựng chính quyền số, kinh tế số và xã hội số. Thành phố đã đẩy mạnh số hóa hồ sơ, thủ tục hành chính, phát triển hạ tầng dữ liệu dùng chung, ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong giao thông, y tế, giáo dục; triển khai nhiều mô hình đô thị thông minh, góp phần nâng cao chất lượng sống của người dân.

Tại nhiều tỉnh, thành phố khác, chuyển đổi số được gắn chặt với cải cách hành chính và cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh. Việc xây dựng Trung tâm điều hành thông minh (IOC), đẩy mạnh sử dụng dữ liệu lớn trong quản lý tài nguyên, du lịch, y tế đã giúp các địa phương tạo sự chuyển biến tích cực về chỉ số cải cách hành chính và năng lực cạnh tranh cấp tỉnh. Nhiều nơi đã hình thành những mô hình chuyển đổi số bài bản, sáng tạo, phù hợp với điều kiện thực tiễn, từng bước lan tỏa hiệu quả trên nhiều lĩnh vực.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, chuyển đổi số đang mở ra hướng đi mới cho sản xuất nông nghiệp hiện đại, bền vững. Nhiều địa phương đã ứng dụng công nghệ số trong quản lý vùng trồng, truy xuất nguồn gốc, kết nối tiêu thụ nông sản qua các nền tảng số, góp phần nâng cao giá trị gia tăng và thu nhập cho nông dân. Trong lĩnh vực giáo dục và y tế, việc triển khai hồ sơ điện tử, học liệu số, khám, chữa bệnh từ xa đã từng bước thu hẹp khoảng cách tiếp cận dịch vụ giữa các vùng, miền...

Tiếp tục hoàn thiện thể chế, tháo gỡ “điểm nghẽn”

Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả bước đầu, quá trình chuyển đổi số ở Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều điểm nghẽn. Nhận thức về chuyển đổi số ở một số nơi còn chưa đầy đủ, chưa coi đây là nhiệm vụ mang tính chiến lược, lâu dài. Hạ tầng số, đặc biệt là hạ tầng dữ liệu, vẫn còn phân tán, thiếu liên thông, chia sẻ. Nguồn nhân lực số chưa đáp ứng yêu cầu cả về số lượng và chất lượng. Cơ chế, chính sách chưa theo kịp thực tiễn phát triển nhanh của công nghệ, nhất là trong các lĩnh vực mới như kinh tế nền tảng, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn.

Những “điểm nghẽn” đó nếu không sớm được tháo gỡ sẽ cản trở quá trình chuyển đổi số, làm giảm hiệu quả đầu tư và lãng phí nguồn lực. Chính vì vậy, Dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội XIV của Đảng đã đặt ra yêu cầu phải đổi mới tư duy, hoàn thiện thể chế, tạo môi trường thuận lợi để chuyển đổi số thực sự trở thành động lực phát triển chủ yếu của đất nước trong giai đoạn tới.

Dự thảo Báo cáo Chính trị trình Đại hội XIV của Đảng xác định rõ: Chuyển đổi số phải được triển khai toàn diện, đồng bộ, có trọng tâm, trọng điểm, gắn chặt với đổi mới mô hình tăng trưởng, phát triển kinh tế tri thức và kinh tế sáng tạo. Trên tinh thần đó, trong thời gian tới, cần tập trung vào một số định hướng và giải pháp lớn sau.

Trước hết, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách về chuyển đổi số theo hướng đồng bộ, minh bạch, phù hợp với thực tiễn phát triển nhanh của khoa học - công nghệ. Thể chế phải đi trước một bước, tạo “đường băng” cho đổi mới sáng tạo, cho các mô hình kinh doanh mới, đồng thời bảo đảm an ninh, an toàn dữ liệu, chủ quyền số quốc gia.

Thứ hai, phát triển hạ tầng số hiện đại, đồng bộ, trong đó hạ tầng dữ liệu được coi là nền tảng cốt lõi. Việc xây dựng, kết nối, chia sẻ các cơ sở dữ liệu quốc gia, chuyên ngành cần được đẩy nhanh, tránh đầu tư dàn trải, manh mún. Dữ liệu phải thực sự trở thành tài nguyên quan trọng để phục vụ quản lý, điều hành và phát triển kinh tế - xã hội.

Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực số chất lượng cao là yếu tố then chốt. Cần đổi mới mạnh mẽ giáo dục, đào tạo theo hướng gắn với yêu cầu của chuyển đổi số; chú trọng đào tạo kỹ năng số cho người lao động, cán bộ, công chức; đồng thời có chính sách thu hút, trọng dụng nhân tài trong lĩnh vực công nghệ, đổi mới sáng tạo.

Thứ tư, thúc đẩy chuyển đổi số trong doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hợp tác xã, hộ kinh doanh. Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ thiết thực, giúp doanh nghiệp tiếp cận công nghệ, nền tảng số, từ đó nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Cuối cùng, chuyển đổi số phải hướng tới mục tiêu lấy người dân làm trung tâm, là chủ thể và là động lực của quá trình phát triển. Mọi chính sách, giải pháp chuyển đổi số cần xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của người dân, doanh nghiệp, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống, thu hẹp khoảng cách số, bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau.

Mới đây, ngày 20-12-2025, phát biểu tổng kết Diễn đàn quốc gia phát triển kinh tế số và xã hội số lần thứ III, trực tuyến tới 34 tỉnh, thành phố, với chủ đề “Phát triển kinh tế số, xã hội số toàn diện, bao trùm; đạt mục tiêu tăng trưởng GDP hai con số giai đoạn 2026 - 2030”, Thủ tướng Phạm Minh Chính quán triệt và yêu cầu thực hiện theo tinh thần “5 tiên phong, 5 có và 5 không”.

Theo Thủ tướng, thực tiễn đã chứng minh chuyển đổi số rất phù hợp với phẩm chất, năng lực của con người Việt Nam - thông minh, có tư duy đổi mới sáng tạo, cần cù, ham học hỏi; cần tiếp tục lan tỏa giá trị văn hóa của người Việt Nam là đoàn kết, nhân văn, tư duy đổi mới sáng tạo, cần cù trong xã hội số. Trên nền tảng đã tạo dựng và khí thế mới, tâm thế mới, quyết tâm mới, tất cả các chủ thể sẽ cùng nhau hành động với tinh thần phát triển kinh tế số, xã hội số, công dân số: Mạnh mẽ, hiệu quả, bao trùm, bền vững, công bằng, bình đẳng.

Với quyết tâm chính trị cao, định hướng đúng đắn của Đảng, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội, chuyển đổi số sẽ không chỉ là công cụ, mà thực sự trở thành động lực định hình tương lai Việt Nam - một quốc gia phát triển nhanh, bền vững, hùng cường trong kỷ nguyên mới.