Hiện thực hóa mục tiêu tự chủ công nghệ

Nắm bắt tinh thần đó, nhiều doanh nghiệp lớn đã lần lượt khởi công, triển khai hàng loạt dự án công nghệ mang tính chiến lược...

Tự chủ từ nghiên cứu đến sản xuất

Chế tạo chip bán dẫn là một trong những quy trình công nghệ tinh vi và đòi hỏi kỷ luật nghiêm ngặt bậc nhất hiện nay. Để tạo ra một sản phẩm chip bán dẫn hoàn chỉnh, quy trình phải trải qua 6 công đoạn chính, gồm: Định nghĩa sản phẩm, thiết kế hệ thống, thiết kế chi tiết, chế tạo chip, đóng gói - đo kiểm và tích hợp - thử nghiệm. Các doanh nghiệp Việt Nam đã từng bước tham gia vào 5 công đoạn, ngoại trừ khâu chế tạo chip, công đoạn phức tạp và then chốt nhất, hiện vẫn chưa thể thực hiện trong nước. Chính vì vậy, việc Tập đoàn Công nghiệp - Viễn thông quân đội (Viettel) khởi công xây dựng nhà máy chế tạo chip bán dẫn đầu tiên ngay đầu năm mới 2026 thu hút sự quan tâm đặc biệt. Nhà máy được xây dựng tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc (Hà Nội), trên diện tích 27ha, với định hướng trở thành hạ tầng quốc gia phục vụ nghiên cứu, thiết kế, thử nghiệm và sản xuất chip bán dẫn.

Trong lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI), việc xây dựng AI có chủ quyền không chỉ giúp quốc gia bảo đảm an ninh số, mà còn tạo điều kiện để các công nghệ cốt lõi được phát triển phù hợp với ngôn ngữ, văn hóa và nhu cầu nội tại. Việc hình thành một hệ sinh thái AI có chủ quyền còn góp phần giảm sự phụ thuộc vào nguồn lực bên ngoài, đồng thời tạo nền tảng để các doanh nghiệp trong nước phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Bởi thế, xây dựng AI có chủ quyền đang trở thành hướng đi được nhiều doanh nghiệp trong nước như FPT, VNPT, Viettel, VNG... chủ động triển khai. Trong đó, Công ty cổ phần VNG là một điển hình khi theo đuổi chiến lược “AI first”, đặt mục tiêu trở thành doanh nghiệp công nghệ AI trong vòng 5 năm tới. Tháng 6-2024, thông qua đơn vị thành viên GreenNode, VNG đã hợp tác với Nvidia để triển khai hạ tầng AI Cloud quy mô lớn đầu tiên tại khu vực Đông Nam Á. Trước thực tế còn thiếu vắng các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) chuyên biệt về tiếng Việt do người Việt phát triển, GreenNode đã ra mắt GreenMind - LLM mã nguồn mở đầu tiên dành riêng cho tiếng Việt. Mô hình này cho phép doanh nghiệp Việt Nam tích hợp vào trợ lý AI, các chatbot tương tác theo ngữ cảnh, hệ thống tìm kiếm và khai thác tài liệu chuyên sâu, cũng như các ứng dụng đòi hỏi khả năng suy luận phức tạp bằng tiếng Việt như logic, toán học và phân tích tình huống.

Trong lĩnh vực trung tâm dữ liệu (IDC), các doanh nghiệp như Viettel, FPT, VNPT, VNG cũng đang đẩy mạnh đầu tư xây dựng, mở rộng các siêu trung tâm dữ liệu, sẵn sàng đáp ứng yêu cầu hạ tầng cho AI. Tiêu biểu là VNPT IDC Hòa Lạc với quy mô 2.000 tủ rack, không chỉ cung cấp dịch vụ đặt máy chủ mà còn có khả năng đáp ứng các yêu cầu “may đo” cho những mô hình AI phức tạp nhất. Bên cạnh việc khai trương IDC tại Hòa Lạc vào tháng 4-2024, riêng trong năm 2025, Viettel tiếp tục khởi công hai siêu trung tâm dữ liệu tại Khu công nghiệp Tân Phú Trung (thành phố Hồ Chí Minh) và An Khánh (Hà Nội), với công suất điện từ 30MW đến 60MW, nhằm đáp ứng xu thế xử lý AI sử dụng các chip hiệu năng lớn.

Một lĩnh vực mới nhưng phát triển sôi động trong thời gian qua là kinh tế không gian tầm thấp, với sản phẩm chủ đạo là thiết bị bay không người lái (UAV). CT Group được xem là doanh nghiệp tiên phong trong phát triển lĩnh vực công nghệ chiến lược này. Theo CT UAV, đơn vị thành viên của CT Group, tỉ lệ nội địa hóa trung bình đạt 87,5% trên 6 nhóm công nghệ lõi của UAV, trong đó hai nhóm công nghệ quan trọng nhất là điện tử - vi mạch, AI và phần mềm đạt mức tự chủ tới 95%. Ngoài ra, doanh nghiệp còn phát triển 3 công nghệ cho phép UAV bay ổn định ngay cả khi sử dụng bốn cánh quạt hoàn toàn khác nhau, trong khi thông thường các cánh quạt phải đồng nhất và được cân chỉnh chính xác. Công nghệ an toàn đa cấp cũng giúp UAV duy trì khả năng kiểm soát và hạ cánh an toàn trong trường hợp một cánh quạt gặp sự cố...

Từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu

iệc Viettel khởi công xây dựng nhà máy chế tạo chip bán dẫn không chỉ góp phần hoàn thiện, khép kín quy trình sản xuất chip ngay tại Việt Nam, mà còn đánh dấu lần đầu tiên quốc gia hình thành năng lực chế tạo chip bán dẫn trong nước. Đây được xem là nền tảng quan trọng để Việt Nam từng bước làm chủ công nghệ lõi, đồng thời phát triển hệ sinh thái bán dẫn nội địa. Khi đi vào hoạt động, nhà máy có khả năng đáp ứng nhu cầu của nhiều ngành công nghiệp then chốt như hàng không vũ trụ, viễn thông, Internet vạn vật (IoT), sản xuất ô tô, thiết bị y tế và tự động hóa...

Nhà máy cũng được kỳ vọng trở thành trung tâm đào tạo thực hành cho nguồn nhân lực bán dẫn, gắn đào tạo với môi trường sản xuất thực tế. Trên cơ sở đó, Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư thiết kế chip trong Chương trình phát triển nguồn nhân lực công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, hướng tới quy mô nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đạt trên 100.000 người theo Chiến lược bán dẫn quốc gia đến năm 2040.

Với việc đẩy mạnh đầu tư vào các trung tâm dữ liệu (IDC), các mô hình AI nội địa giờ đây có thể được huấn luyện trực tiếp trên hệ thống máy chủ GPU do doanh nghiệp Việt Nam sở hữu, thay vì phải đưa dữ liệu ra nước ngoài. Khi đi vào vận hành, các siêu IDC sẽ đóng vai trò như những “nhà máy sản xuất trí tuệ”, cung cấp nền tảng Cloud AI, giúp các doanh nghiệp và start up quy mô nhỏ phát triển ứng dụng mà không phải lo ngại về chi phí đầu tư hạ tầng máy chủ riêng. Đáng chú ý, việc bỏ ra hàng chục nghìn tỷ đồng cho các dự án IDC cho thấy tầm nhìn dài hạn của doanh nghiệp Việt trong việc xây dựng những trung tâm dữ liệu đạt chuẩn quốc tế, tạo nền tảng để Việt Nam đủ năng lực bảo đảm chủ quyền dữ liệu quốc gia.

AI có chủ quyền cũng được các doanh nghiệp xác định là mục tiêu chiến lược xuyên suốt, từ đầu tư hạ tầng, mở rộng hợp tác quốc tế đến phát triển các sản phẩm AI “may đo” cho người Việt. Mạng xã hội Zalo (thuộc VNG) đã phát triển các sản phẩm AI dành riêng cho thị trường trong nước, tiêu biểu là trợ lý Công dân số AI, giúp 78,3 triệu người dùng thường xuyên của Zalo tra cứu thông tin về thủ tục hành chính và quy định pháp lý một cách thuận tiện, nhanh chóng và chính xác. Ứng dụng này góp phần hiện thực hóa mục tiêu mỗi người dân đều có một “trợ lý” AI cá nhân. Các tính năng AI trên nền tảng Zalo như chuyển văn bản thành giọng nói, dịch tin nhắn, soạn thảo bằng giọng nói... hiện đã thu hút hơn 20% người dùng thường xuyên mỗi tháng. Zalo đặt mục tiêu trong vòng 5 năm tới, 100% người dân Việt Nam sẽ sử dụng nền tảng nhắn tin tích hợp trợ lý AI thông minh.

Tập đoàn FPT cũng xây dựng Chiến lược AI có chủ quyền giai đoạn 2025 - 2030, tập trung vào bốn trụ cột: Con người, hạ tầng số, sản phẩm và hệ sinh thái, với mục tiêu đưa Việt Nam trở thành quốc gia dẫn đầu khu vực về AI trong giai đoạn 2028 - 2030. Hiện FPT đã triển khai hơn 1.500 trợ lý AI cho khách hàng, góp phần tự động hóa 46% khối lượng công việc tại các trung tâm chăm sóc khách hàng, tăng 20% doanh thu qua kênh telesales; đồng thời xử lý hơn 400 triệu bộ hồ sơ mỗi năm với độ chính xác trên 95%. Các trợ lý AI còn hỗ trợ khoảng 20.000 nhân viên học tập thường xuyên, giúp nâng cao 15% chất lượng kiến thức và tiết kiệm tới 80% nguồn lực đào tạo.

Với định hướng và sự đồng hành của Chính phủ, các doanh nghiệp công nghệ Việt Nam đang kiên trì theo đuổi con đường tự chủ công nghệ, chủ động nguồn nhân lực chất lượng cao, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế và tiếp nhận chuyển giao công nghệ. Những tích lũy này đang từng bước hình thành năng lực công nghệ nội sinh, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tự chủ công nghệ và tạo nền tảng vững bền cho tương lai.