Giữ xe máy "đạt chuẩn" để đảm bảo được lưu hành trong đô thị

Tiêu chuẩn khí thải sẽ là "giấy thông hành" cho xe máy tại các đô thị lớn trong thời gian tới. Ảnh: Hoàng Linh

Quyết định số 13/2026/QĐ-TTg đã quy định lộ trình áp dụng Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải xe mô tô, xe gắn máy tham gia giao thông đường bộ.

Tương tự ô tô, tiêu chuẩn khí thải xe máy tại Việt Nam được phân thành các mức từ 1 đến 5, tương đương các chuẩn Euro quốc tế. Càng lên mức cao, lượng khí thải càng thấp, tiêu chuẩn càng khắt khe, với giới hạn khí thải CO giảm mạnh qua từng cấp độ.

Hiện nay, thị trường xe máy trong nước chủ yếu do các thành viên Hiệp hội Các nhà sản xuất xe máy Việt Nam gồm Honda, Yamaha, Piaggio, SYM và Suzuki chi phối. Theo các hãng, về cơ bản, mọi sản phẩm đang bán ra đều đã đạt những tiêu chuẩn khí thải tương đối cao, hầu hết từ Euro 3 (tương đương Mức 3) trở lên. Bởi lẽ, từ năm 2017, Việt Nam đã bắt buộc xe máy mới xuất xưởng, nhập khẩu đều phải đạt tối thiểu ngưỡng chuẩn này.

Đáng chú ý, khảo sát thực tế cho thấy, thị trường cũng đã có các mẫu xe đáp ứng Euro/Mức 4 - như SH, SH Mode, Air Blade thế hệ mới của Honda. Các dòng Vespa hay Piaggio Liberty, Medley nhập khẩu hoặc sử dụng động cơ i-Get mới đã đạt Euro/Mức 4 theo tiêu chuẩn châu Âu. Đây là lợi thế của Piaggio khi hãng vốn phát triển sản phẩm theo chuẩn Liên minh châu Âu (EU), nơi đã áp dụng Euro 4–5 từ khá sớm. Một số mẫu xe máy nhập khẩu nguyên chiếc từ châu Âu về Việt Nam lúc này thậm chí chạm mốc Euro 5.

Như vậy, về cơ bản người tiêu dùng hiện nay khi mua xe mới đều có thể yên tâm phương tiện đáp ứng các tiêu chuẩn phát thải tương đối cao, đáp ứng được yêu cầu của lộ trình kiểm soát khí thải trong những năm tới.

Sử dụng nhiên liệu và dầu nhớt đúng chuẩn để đảm bảo tiêu chuẩn khí thải của xe. Ảnh: Hoàng Linh

Tuy nhiên, cũng cần lưu ý rằng, bên cạnh bản thân chiếc xe, việc lựa chọn nhiên liệu phù hợp là yếu tố rất quan trọng. Để xe đáp ứng Euro/Mức 3, xăng đạt chuẩn Euro 3 - nhiên liệu có hàm lượng lưu huỳnh thấp, giúp giảm thiểu khí độc (CO, HC, NOx) từ động cơ - là bắt buộc.

Tại Việt Nam, các dòng xăng phổ biến như RON 95-III (đáp ứng Euro/Mức 3) hoặc cao hơn đều có thể đáp ứng các tiêu chuẩn này. Việc sử dụng nhiên liệu kém chất lượng hoặc không rõ nguồn gốc không chỉ ảnh hưởng đến hiệu suất động cơ mà còn làm tăng đáng kể lượng khí thải, khiến xe nhanh chóng không còn đáp ứng tiêu chuẩn Euro ban đầu.

Bên cạnh đó, cần biết rằng, trong thực tế sử dụng, nhiều xe dù được thiết kế đạt chuẩn khí thải Euro 3 hoặc cao hơn, nhưng sau một thời gian sử dụng lại không còn duy trì được mức phát thải như ban đầu. Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc sử dụng và bảo dưỡng chưa đúng cách, thậm chí can thiệp kỹ thuật làm thay đổi cấu trúc vận hành của xe.

Để tránh tình huống này, người sử dụng cần duy trì việc bảo dưỡng định kỳ theo đúng khuyến cáo của nhà sản xuất. Các bộ phận quan trọng như lọc gió, bugi, kim phun, dầu động cơ hay hệ thống xử lý khí thải cần được kiểm tra thường xuyên. Khi những chi tiết này bị bám bẩn hoặc xuống cấp, quá trình đốt cháy nhiên liệu sẽ kém hiệu quả, dẫn đến tăng lượng khí thải độc hại. Việc thay dầu đúng chu kỳ, sử dụng loại dầu đạt tiêu chuẩn cũng giúp động cơ vận hành ổn định, giảm phát thải.

Nhiều kĩ thuật viên xe máy cũng cảnh báo về một thói quen cần thay đổi. Đó là việc tự ý can thiệp vào kết cấu kỹ thuật của xe. Hiện nay, không ít người có xu hướng “độ” xe - với các kĩ thuật phổ biến là thay ống xả, thậm chí tháo bỏ bộ trung hòa khí thải hoặc điều chỉnh động cơ để tăng công suất. Những hành động này làm mất hoàn toàn khả năng kiểm soát khí thải của phương tiện, đồng thời khiến xe lệch tiêu chuẩn thiết kế. Do đó, người sử dụng cần hạn chế tối đa việc thay đổi kết cấu dù vì bất cứ lý do gì, và chỉ nên sử dụng phụ tùng chính hãng khi sửa chữa, thay thế.

Bảo dưỡng thường xuyên, không độ chế liên quan tới hệ thống động cơ, ống xả... rất quan trọng trong việc đảm bảo tiêu chuẩn khí thải. Ảnh: Hoàng Linh

Ngoài ra, một khi việc kiểm định khí thải xe máy được triển khai, người dân cũng cần tập thói quen chủ động kiểm tra tình trạng phương tiện trước khi tham gia kiểm định.

Phát hiện sớm các vấn đề kỹ thuật và khắc phục kịp thời sẽ giúp xe duy trì được tiêu chuẩn khí thải, tránh bị "đánh trượt" dẫn đến mất quyền lưu thông tại các khu vực nội đô.