Sở hữu trí tuệ“Chìa khóa” để Thủ đô bứt phá trong kỷ nguyên sáng tạo

Bưởi Diễn Nam Phương Tiến (nay thuộc xã Xuân Mai) đã được cấp chứng nhận nhãn hiệu tập thể, giúp nâng cao giá trị, khả năng cạnh tranh. Ảnh: TTX

Sở hữu trí tuệ đi vào đời sống

Trong bối cảnh đổi mới sáng tạo ngày càng trở thành trụ cột tăng trưởng, sở hữu trí tuệ đang dần đi từ “khái niệm chuyên môn” vào thực tiễn sản xuất, kinh doanh và đời sống tại Hà Nội.

Theo Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Hà Nội Nguyễn Tố Quyên, thời gian qua, thành phố đã triển khai đồng bộ các nhiệm vụ của Chiến lược sở hữu trí tuệ đến năm 2030, từ hoàn thiện chính sách, tuyên truyền pháp luật đến hỗ trợ xác lập quyền và thực thi quyền sở hữu trí tuệ. “Nhận thức của người dân, doanh nghiệp về vai trò của sở hữu trí tuệ đã được nâng lên rõ rệt, từng bước hình thành văn hóa sở hữu trí tuệ trong xã hội”, bà Quyên nhấn mạnh.

Một trong những điểm nhấn là công tác tuyên truyền, đào tạo. Năm 2025, thành phố đã tổ chức 8 lớp tập huấn về sở hữu trí tuệ với gần 500 học viên tham gia, qua đó thúc đẩy các tổ chức, cá nhân chủ động đăng ký bảo hộ tài sản trí tuệ. Song song với đó là hàng loạt hội thảo, tọa đàm, hoạt động hưởng ứng Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới, góp phần lan tỏa nhận thức trong cộng đồng.

Lớp tập huấn về sở hữu trí tuệ tại trường Đại học Thủ đô tháng 11-2025. Ảnh PV

Không chỉ dừng ở nhận thức, sở hữu trí tuệ đã bắt đầu “thấm” vào các lĩnh vực sản xuất, kinh doanh. Ở lĩnh vực nông nghiệp, việc gắn phát triển tài sản trí tuệ với sản xuất đã mang lại hiệu quả rõ nét. Thành phố đẩy mạnh chứng nhận chất lượng sản phẩm với 100 cơ sở được chứng nhận mới trong năm 2025, trong đó có 42 cơ sở VietGAP trồng trọt, 16 cơ sở VietGAP chăn nuôi, 19 cơ sở VietGAP thủy sản, 10 cơ sở nông nghiệp hữu cơ và chứng nhận Hệ thống quản lý (HACCP, ISO 9001, ISO 22000) cho 13 cơ sở. Đồng thời, 108 cơ sở được giám sát, duy trì hiệu lực chứng nhận, góp phần xây dựng chuỗi giá trị nông sản an toàn, có thương hiệu.

Đáng chú ý, công tác quản lý mã số vùng trồng tiếp tục được đẩy mạnh với 13 mã số vùng trồng mới được cấp trong năm 2025, nâng tổng số lên 182 mã, đồng thời kiểm tra, giám sát 157 vùng trồng. Đây là cơ sở quan trọng để truy xuất nguồn gốc và nâng cao giá trị tài sản trí tuệ cho nông sản Thủ đô.

Ở khu vực làng nghề và doanh nghiệp, việc hỗ trợ xây dựng thương hiệu cũng được chú trọng. Năm 2025, thành phố đã hỗ trợ 30 lượt doanh nghiệp, cơ sở sản xuất thủ công mỹ nghệ thiết kế và đăng ký nhãn hiệu, tạo ra 30 nhãn hiệu mới. Đồng thời, duy trì và phát triển 5 nhãn hiệu tập thể đối với các sản phẩm bưởi đặc sản gồm: Bưởi Tam Vân (Chương Mỹ), bưởi sạch Sóc Sơn, bưởi Diễn Nam Phương Tiến, bưởi tôm vàng (Đan Phượng), bưởi Quế Dương.

Ở lĩnh vực văn hóa - thể thao, việc bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan cũng được chú trọng hơn. Các chương trình nghệ thuật, sự kiện thể thao, sản phẩm văn hóa từng bước được đăng ký bản quyền, góp phần xây dựng thương hiệu văn hóa của Thủ đô.

Hoạt động hưởng ứng Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới năm 2025. Ảnh PV

Song song với đó, công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ được siết chặt. Các lực lượng chức năng tăng cường kiểm tra, xử lý hàng giả, hàng nhái, đặc biệt trên môi trường thương mại điện tử - nơi các hành vi vi phạm ngày càng tinh vi. Việc phối hợp giữa quản lý thị trường, công an, hải quan và các đơn vị liên quan đã giúp kiểm soát tốt hơn tình hình thị trường, bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Nhờ những giải pháp đồng bộ, Hà Nội tiếp tục nằm trong nhóm địa phương dẫn đầu cả nước về số lượng đơn đăng ký và văn bằng bảo hộ sở hữu trí tuệ trong những năm gần đây .

Hoạt động hưởng ứng Ngày Sở hữu trí tuệ thế giới năm 2026. Ảnh PV

Gỡ “điểm nghẽn”, thúc đẩy thương mại hóa tài sản trí tuệ

Dù đạt nhiều kết quả tích cực, việc triển khai Chiến lược sở hữu trí tuệ tại Hà Nội vẫn còn không ít khó khăn, thách thức.

Một trong những hạn chế lớn là công tác phát hiện và xử lý vi phạm còn bị động. Như bà Nguyễn Tố Quyên chỉ ra, nhiều vụ việc vẫn phụ thuộc vào phản ánh của doanh nghiệp hoặc người tiêu dùng, trong khi các đối tượng vi phạm ngày càng tinh vi, sử dụng nhiều thủ đoạn để né tránh kiểm tra.

Thực tế cho thấy, việc kiểm tra, xử lý vi phạm trong thương mại điện tử gặp nhiều khó khăn khi các đối tượng lợi dụng mạng xã hội, livestream, các điểm trung chuyển hàng hóa để kinh doanh hàng giả, hàng nhái. Điều này đòi hỏi lực lượng chức năng phải đổi mới phương thức quản lý, tăng cường ứng dụng công nghệ.

Bên cạnh đó, mức xử phạt chưa đủ sức răn đe, nhất là với các hành vi vi phạm quy mô lớn. Công nghệ chống giả dù đã được áp dụng nhưng chưa phổ biến, khiến việc phân biệt hàng thật - giả còn gặp khó khăn.

Trong năm qua, Hà Nội đã duy trì và phát triển 5 nhãn hiệu tập thể đối với các sản phẩm bưởi đặc sản gồm: Bưởi Tam Vân, bưởi sạch Sóc Sơn, bưởi Diễn Nam Phương Tiến, bưởi tôm vàng Đan Phượng và bưởi Quế Dương. Ảnh PV

Trong lĩnh vực văn hóa, vi phạm bản quyền trên môi trường số tiếp tục diễn biến phức tạp. Tình trạng sao chép, phát tán trái phép các tác phẩm nghệ thuật, chương trình biểu diễn vẫn phổ biến, ảnh hưởng đến quyền lợi của tác giả và môi trường sáng tạo, trong khi công cụ kiểm soát còn hạn chế, phụ thuộc nhiều vào phối hợp liên ngành.

Ở góc độ phát triển, việc thương mại hóa tài sản trí tuệ chưa tương xứng với tiềm năng. Không ít sản phẩm đã được bảo hộ nhưng chưa được khai thác hiệu quả, chưa xây dựng được chiến lược phát triển thương hiệu dài hạn. Việc định giá quyền tác giả, quyền liên quan đối với tác phẩm nghệ thuật còn thiếu cơ sở dữ liệu tham chiếu; cơ chế chia sẻ lợi ích giữa tác giả và nhà sản xuất chưa thật sự minh bạch, dẫn đến nguy cơ tranh chấp.

Nguồn nhân lực cũng là thách thức khi đội ngũ cán bộ chuyên trách về sở hữu trí tuệ còn mỏng, đặc biệt ở cấp cơ sở, chưa đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thực tiễn quản lý và hội nhập .

Ông Lê Huy Anh, Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) phát biểu tại Hội nghị sơ kết 5 năm thực hiện Chương trình Phát triển tài sản trí tuệ trên địa bàn Hà Nội đến năm 2030, tháng 12-2025. Ảnh PV

Trước những vấn đề đặt ra, Hà Nội xác định trong giai đoạn tới sẽ tiếp tục đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức; hỗ trợ doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, trong việc bảo hộ và khai thác tài sản trí tuệ.

Thành phố cũng sẽ tập trung phát triển tài sản trí tuệ cho các sản phẩm chủ lực thông qua xây dựng chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận; đồng thời đẩy mạnh áp dụng các tiêu chuẩn sản xuất tiên tiến như: VietGAP, HACCP, GlobalGAP…

Một hướng đi quan trọng là gắn sở hữu trí tuệ với phát triển công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số. Việc bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan sẽ tạo nền tảng cho các ngành công nghiệp sáng tạo phát triển, hướng tới mục tiêu đóng góp khoảng 7% GDP vào năm 2030 .

Cùng với đó là tăng cường thực thi quyền trên môi trường số, xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành, hoàn thiện cơ sở dữ liệu về sở hữu trí tuệ và nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ.

Trong bối cảnh kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo trở thành xu thế chủ đạo, sở hữu trí tuệ không chỉ là công cụ bảo vệ quyền lợi mà còn là “đòn bẩy” để nâng cao năng lực cạnh tranh. Với những gì đã và đang triển khai, Hà Nội đang từng bước biến tài sản trí tuệ thành nguồn lực quan trọng cho phát triển nhanh và bền vững trong kỷ nguyên kinh tế sáng tạo.