Định hình năng lực nghề nghiệp cho sinh viên trong thời đại AI

Đó cũng là thông điệp xuyên suốt được các chuyên gia chia sẻ tại chương trình “ACCA Day 2026” diễn ra tại Học viện Tài chính.

Không thể chỉ giỏi chuyên môn

Theo báo cáo “Tương lai việc làm 2025” của Diễn đàn Kinh tế Thế giới, ranh giới giữa con người và máy móc đang thay đổi nhanh chóng. Nếu trước đây công nghệ chủ yếu thay thế các công việc mang tính lặp lại, thì hiện nay AI và các công nghệ mới đang đóng vai trò hỗ trợ, tăng cường năng lực con người nhằm nâng cao hiệu suất làm việc.

Đặc biệt, những xu hướng công nghệ nổi bật năm 2026 như AI vật lý, lực lượng lao động dựa trên AI, mô hình doanh nghiệp AI-native hay ứng dụng AI trong an ninh mạng đang tạo ra những biến đổi sâu rộng đối với lĩnh vực tài chính, kế toán và kiểm toán.

Chuyên gia chia sẻ về định hướng nghề nghiệp của sinh viên trong thời đại AI. Ảnh: Bình Minh.

PGS.TS Nguyễn Mạnh Thiều, Phó Giám đốc Học viện Tài chính, cho rằng, nền kinh tế toàn cầu đang chuyển mình mạnh mẽ dưới tác động của toàn cầu hóa, chuyển đổi số và yêu cầu phát triển bền vững. Điều đó kéo theo sự thay đổi sâu sắc của thị trường lao động trong lĩnh vực tài chính - kế toán.

Theo ông, sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo, điện toán lượng tử hay phân tích dữ liệu đang làm thay đổi vai trò và yêu cầu đối với đội ngũ nhân lực ngành tài chính. Đây cũng là áp lực buộc các cơ sở giáo dục phải đổi mới chương trình đào tạo, phương pháp giảng dạy và nâng cao năng lực thích ứng cho người học.

Thông điệp được giới chuyên gia nhấn mạnh ở đây là sinh viên phải chủ động hơn, linh hoạt hơn và không ngừng học hỏi để thích nghi với môi trường nghề nghiệp biến động. Bên cạnh kiến thức chuyên môn, người trẻ cần trang bị thêm kỹ năng mềm, năng lực số, tư duy phản biện và tinh thần học tập suốt đời. Đây được xem là “chìa khóa sống còn” trong bối cảnh nghề nghiệp liên tục thay đổi.

Theo ông Ren Varma, Trưởng đại diện Hiệp hội Kế toán Công chứng Anh quốc khu vực Đông Nam Á lục địa, con đường nghề nghiệp trong lĩnh vực kế toán và tài chính sẽ không còn đi theo lộ trình cố định như trước. Thị trường việc làm đang trở nên linh hoạt hơn, mang tính cá nhân hóa cao hơn và được quyết định nhiều bởi khả năng thích ứng của mỗi người.

Ông Ren Varma nhấn mạnh, người trẻ cần liên tục phát triển chuyên môn, nâng cao năng lực số cũng như khả năng tư duy và phán đoán nghề nghiệp để đủ sức thích nghi với tương lai nhiều biến động.

Bạn trẻ chia sẻ, trao đổi tại chương trình “ACCA Day 2026” diễn ra tại Học viện Tài chính. Ảnh: Bình Minh.

AI không thay thế hoàn toàn con người

Ông Đào Đức Anh Dũng, Giám đốc Kiểm toán và Dịch vụ đảm bảo, Deloitte Việt Nam chia sẻ nhiều góc nhìn về sự thay đổi của ngành kế toán - tài chính trong thời đại AI. Theo ông Dũng, người lao động trong tương lai cần chuẩn bị bộ kỹ năng “sẵn sàng cho tương lai”, gồm năng lực số, khả năng thích ứng công nghệ, tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, kỹ năng giao tiếp, lãnh đạo, hợp tác và khả năng làm việc trong môi trường toàn cầu.

Ông Dũng cho rằng, xu hướng tuyển dụng hiện nay đang dịch chuyển mạnh từ “kiến thức học thuật” sang “năng lực làm việc thực tế”. Điều này đồng nghĩa sinh viên cần chủ động xây dựng hồ sơ năng lực từ sớm thông qua ngoại ngữ, chứng chỉ nghề nghiệp quốc tế, kỹ năng công nghệ và trải nghiệm thực tế tại doanh nghiệp.

Sinh viên lắng nghe chia sẻ của các chuyên gia. Ảnh: Bình Minh.

Thực tế, nhiều sinh viên hiện nay vẫn mang tâm lý lo lắng trước sự phát triển nhanh chóng của AI, đặc biệt trong các ngành nghề liên quan đến kế toán, kiểm toán hay tài chính, vốn được xem có tính lặp lại cao. Tuy nhiên, theo các diễn giả, AI sẽ không hoàn toàn thay thế con người mà chủ yếu làm thay đổi cách con người làm việc. Vấn đề cốt lõi là người trẻ phải biết sử dụng công nghệ như một công cụ để nâng cao năng suất và tạo ra giá trị mới, thay vì bị động trước sự thay đổi.

Chuyên gia khuyến nghị, sinh viên không nên chờ đến khi tốt nghiệp mới bắt đầu xây dựng lộ trình nghề nghiệp. Việc tham gia các chương trình kết nối doanh nghiệp, học chứng chỉ quốc tế, thực tập sớm hay tiếp cận công nghệ mới sẽ giúp người trẻ gia tăng lợi thế cạnh tranh ngay từ đầu.

Bên cạnh đó, các cơ sở giáo dục cũng cần đổi mới chương trình đào tạo theo hướng phát triển kỹ năng tương lai, tăng cường liên kết với doanh nghiệp và thúc đẩy mô hình học tập suốt đời.

Đối với doanh nghiệp, các chuyên gia nhấn mạnh 5 nguyên tắc lãnh đạo trong thời đại chuyển đổi số gồm: Lấy bài toán thực tiễn làm trung tâm, xem thay đổi là quá trình liên tục, ưu tiên giải quyết các vấn đề lớn, thiết kế giải pháp cùng con người và đề cao tốc độ thích ứng hơn sự hoàn hảo tuyệt đối.

Trong thời đại AI, doanh nghiệp không chỉ cần những ứng viên “sẵn sàng việc làm”, mà cần những người có khả năng dẫn dắt thay đổi. Bộ kỹ năng quan trọng nhất không còn nằm riêng ở kiến thức chuyên môn, mà là sự kết hợp giữa thái độ, kỹ năng và tư duy toàn cầu.

Bạn Nguyễn Minh Hằng, sinh viên Học viện Tài chính chia sẻ rằng, điều nhiều sinh viên cần nhất hiện nay không chỉ là kiến thức chuyên ngành, mà còn là định hướng nghề nghiệp rõ ràng và khả năng thích nghi với sự thay đổi liên tục của thị trường lao động.