Sản xuất ô tô Đông Nam Á bước vào giai đoạn cạnh tranh mới

Sản xuất ô tô điện tại nhà máy VinFast Cát Hải, Hải Phòng. Ảnh: Hoàng Linh

Theo số liệu Liên đoàn Công nghiệp Thái Lan (FTI) mới công bố, sản lượng ô tô của nước này trong tháng 4-2026 chỉ đạt 103.794 xe, giảm 0,44% so với cùng kỳ năm trước và là mức thấp nhất trong vòng 5 năm. Đây là điều trái ngược với tháng 3-2026, khi sản lượng ô tô Thái Lan tăng tới 2,69%.

Đáng chú ý, xuất khẩu ô tô của Thái Lan trong tháng 4 cũng giảm mạnh 8,43%, xuống còn 60.190 xe. Trong khi đó, doanh số bán xe trong nước lại tăng 2,54%, đạt 48.394 xe, một phần nhờ hiệu ứng từ Triển lãm ô tô quốc tế Bangkok.

Chủ tịch Câu lạc bộ Công nghiệp ô tô (thuộc FTI) Surapong Paisitpatanapong nhận định thị trường ô tô Thái Lan đang chịu tác động kép từ môi trường quốc tế bất ổn và chi phí sản xuất tăng cao. Dù vậy, FTI vẫn giữ dự báo sản lượng ô tô năm 2026 của Thái Lan sẽ tăng 3%, đạt khoảng 1,5 triệu xe, sau khi giảm 0,9% xuống 1,455 triệu xe trong năm 2025.

FTI cho rằng nguyên nhân chính đến từ sự gián đoạn xuất khẩu do xung đột tại Trung Đông và giá năng lượng leo thang, ảnh hưởng trực tiếp tới nhu cầu và chi phí logistics toàn cầu. Giới chuyên môn cũng nhận định, việc “Detroit của châu Á” có dấu hiệu chững lại còn phản ánh cục diện sản xuất ô tô khu vực đang thay đổi nhanh chóng.

Thái Lan nhiều thập kỷ qua được xem là trung tâm sản xuất ô tô lớn nhất Đông Nam Á và là một trong những cứ điểm xuất khẩu quan trọng của ngành ô tô toàn cầu. Thế mạnh đến từ hệ sinh thái công nghiệp hỗ trợ hoàn thiện, khiến hàng loạt hãng xe lớn như Toyota, Honda, Ford, Nissan và Mercedes-Benz đều đầu tư mạnh để vừa phục vụ thị trường nội địa vừa xuất khẩu sang các nước khác.

Tuy nhiên, đây là lúc ngành ô tô Đông Nam Á nói chung đang bước vào giai đoạn cạnh tranh mới, khi quá trình điện hóa và tái cấu trúc chuỗi cung ứng diễn ra nhanh hơn dự kiến. Xung đột tại Trung Đông tác động lớn tới nguồn cung nhiên liệu, càng thúc đẩy xu thế này.

Hệ quả là bức tranh sản xuất tại Đông Nam Á đang thay đổi nhanh chóng. Trong đó, Indonesia đang nổi lên như trung tâm pin và nguyên liệu cho xe điện nhờ lợi thế nickel, thu hút mạnh dòng vốn từ Hyundai, BYD, Wuling, Chery cho tới VinFast. Năm 2025, quốc gia này sản xuất khoảng 1,15 triệu ô tô, giảm 4,1% so với năm trước nhưng vẫn đứng thứ hai ASEAN, đồng thời xuất khẩu đạt khoảng 518.000 xe – mức cao kỷ lục trong vòng hai năm gần đây.

Malaysia cũng đang tập trung phát triển mảng công nghệ ô tô cao cấp hơn. Chính phủ nước này đặc biệt ưu tiên phát triển xe hybrid, xe điện và công nghiệp phần mềm ô tô. Năm 2025, Malaysia đã sản xuất khoảng 790.000 xe, với mũi nhọn là các doanh nghiệp nội địa như Proton và Perodua.

Xe Suzuki mới xuất xưởng tại Indonesia. Ảnh: Hoàng Linh

Về phần mình, Việt Nam cũng đang khẳng định vị thế trên bản đồ sản xuất ô tô điện khu vực với sự mở rộng nhanh chóng của VinFast. Nước ta lúc này đang thu hút các doanh nghiệp Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc trong chuỗi cung ứng pin, linh kiện điện tử và xe điện hai bánh.

Nhìn vào bức tranh tổng thể, giới phân tích cho rằng sự nổi lên của xe điện đang tạo áp lực cạnh tranh chưa từng có, với mô hình sản xuất ô tô truyền thống của Đông Nam Á. “Luật chơi” đang thay đổi nhanh chóng khi pin, phần mềm, hạ tầng năng lượng và khả năng kiểm soát chuỗi cung ứng mới trở thành những yếu tố quyết định.

Điều này sẽ khiến nhiều hãng xe phải tái cấu trúc chiến lược đầu tư trong khu vực. Các doanh nghiệp sản xuất không còn chỉ tìm nơi lắp ráp chi phí thấp, mà còn cần những quốc gia có khả năng cung cấp và hỗ trợ phát triển hệ sinh thái xe điện hoàn chỉnh hơn.

Nói cách khác, cuộc cạnh tranh sẽ không còn xoay quanh sản lượng hay doanh thu, mà chính là khả năng thích ứng với quá trình điện hóa đang diễn ra ngày càng nhanh.