Việt Nam ban hành khung liêm chính khoa học: Siết đạo văn, ngụy tạo dữ liệu, lạm dụng AI

Nghiên cứu khoa học tại Trường Đại Học Phenikaa

Bộ Khoa học và Công nghệ vừa ban hành Hướng dẫn về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ theo Quyết định số 2557/QĐ-BKHCN ngày 25-5-2026.

Đây được xem là lần đầu tiên một tài liệu khung mang tính định hướng toàn diện về liêm chính khoa học được ban hành tại Việt Nam.

Việc ban hành Hướng dẫn diễn ra trong bối cảnh triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW, khi Đảng và Nhà nước xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực then chốt cho phát triển đất nước. Đi cùng với yêu cầu tăng đầu tư, mở rộng nghiên cứu và thúc đẩy công bố khoa học là trách nhiệm ngày càng lớn của các tổ chức, cá nhân trong việc bảo đảm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của hoạt động nghiên cứu, yêu cầu về tính trung thực, minh bạch và trách nhiệm giải trình trong khoa học ngày càng trở nên cấp thiết. Việc ban hành Hướng dẫn nhằm góp phần xây dựng môi trường nghiên cứu trung thực, minh bạch và có trách nhiệm; đồng thời nâng cao chất lượng hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tại Việt Nam.

Hướng dẫn nêu rõ nhiều hành vi vi phạm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp như: Đạo văn, ngụy tạo dữ liệu, giả mạo kết quả nghiên cứu, công bố sai lệch, cũng như lạm dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động nghiên cứu khoa học.

Theo đó, tài liệu tập trung vào ba nhóm nội dung chính gồm: Các quy tắc bảo đảm liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp trong nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; các biện pháp phòng ngừa vi phạm; và trách nhiệm của các chủ thể liên quan trong việc bảo đảm liêm chính khoa học.

Các chủ thể được xác định trách nhiệm gồm: Cá nhân hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; tổ chức chủ trì nhiệm vụ; chủ nhiệm nhiệm vụ; trưởng nhóm nghiên cứu; bộ phận quản lý khoa học và công nghệ; thành viên hội đồng, chuyên gia tư vấn, phản biện, đánh giá; cũng như người đứng đầu cơ quan tài trợ kinh phí nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, tổ chức khoa học và công nghệ.

Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết, Hướng dẫn là tài liệu khung, bao gồm các nội dung cơ bản mang tính định hướng để các cơ quan tài trợ kinh phí nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ, các tổ chức khoa học và công nghệ cụ thể hóa thành quy tắc nội bộ và triển khai áp dụng trong phạm vi cơ quan, tổ chức mình.

Thông qua đó, Hướng dẫn hướng tới bảo vệ giá trị tri thức, chất lượng nghiên cứu, xây dựng văn hóa liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp, đồng thời tăng cường trách nhiệm xã hội và tính bền vững trong hoạt động nghiên cứu.

Đáng chú ý, phụ lục kèm theo Quyết định còn có mẫu Quyết định ban hành Quy tắc về liêm chính khoa học và đạo đức nghề nghiệp để các cơ quan tài trợ, tổ chức khoa học và công nghệ tham khảo trong quá trình xây dựng quy định nội bộ.

Việc ban hành Hướng dẫn được kỳ vọng sẽ tạo cơ sở chung cho việc hình thành chuẩn mực ứng xử trong nghiên cứu khoa học tại Việt Nam, nhất là trong bối cảnh hoạt động khoa học và công nghệ đang bước vào giai đoạn phát triển mới với sự tham gia ngày càng sâu của công nghệ số và trí tuệ nhân tạo.