Phát triển đại học tinh hoa và công nghệ chiến lược: Lời giải cho những "điểm nghẽn" nguồn nhân lực

Phát biểu kết luận tại buổi làm việc, người đứng đầu Đảng và Nhà nước đã thẳng thắn nhìn nhận những chuyển biến mới của ngành chủ yếu vẫn thể hiện ở mặt nhận thức và chuẩn bị chính sách, trong khi sự thay đổi thực chất chưa đồng đều. Những điểm nghẽn như tình trạng thiếu giáo viên, áp lực thi cử, bệnh thành tích và sự thiếu đột phá rõ rệt của khối giáo dục đại học đang đòi hỏi những giải pháp mạnh mẽ, thực chất hơn là những quyết định trên giấy.

Từ giáo dục đại trà đến bài toán "Đại học tinh hoa"

Một trong những định hướng cốt lõi được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ và cũng được đề cập trong Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo là phải tạo chuyển biến thực chất trong giáo dục đại học, hướng tới xây dựng các đại học tinh hoa và trung tâm xuất sắc. Giáo dục đại học phải đi trước trong đào tạo nhân lực chất lượng cao, nghiên cứu khoa học và phát triển các công nghệ chiến lược.

Yêu cầu của Tổng Bí thư là định hướng đúng đắn trước làn sóng dịch chuyển cấu trúc việc làm toàn cầu. Theo Báo cáo Tương lai Việc làm mới nhất của Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), sự bùng nổ của công nghệ và làn sóng AI sẽ dẫn đến một cuộc xáo trộn lớn, 22% tổng lượng việc làm hiện tại sẽ thay đổi từ nay đến năm 2030, 40% kỹ năng cốt lõi của người lao động sẽ phải tái đào tạo để thích ứng với bối cảnh mới. Trong đó, tư duy phân tích (Analytical thinking) tiếp tục đứng đầu danh sách các kỹ năng được săn đón nhất, theo sau là năng lực thích ứng, tư duy sáng tạo và khả năng làm chủ công nghệ số.

Nhìn ra thế giới, đây cũng là con đường mang tính sống còn của các quốc gia bứt phá thành công. Những hình mẫu như Đại học KAIST (Hàn Quốc) với hàng nghìn bằng sáng chế, Technion (Israel) - cái nôi của hơn 120 kỳ lân công nghệ, hay Đại học Thanh Hoa (Trung Quốc) – nơi cung cấp nguồn nhân lực lõi cho các ông lớn công nghệ toàn cầu đều có chung một công thức: tập trung bồi đắp tầng lớp tinh hoa gắn chặt với công nghệ chiến lược và có sự đồng hành sâu sắc của doanh nghiệp.

Phát triển đại học tinh hoa và công nghệ chiến lược sẽ là lời giải cho những "điểm nghẽn" nguồn nhân lực. (Ảnh minh hoạ)

Tại Việt Nam, tinh thần này đã được vạch rõ trong Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo với những định hướng, tư duy chiến lược và chỉ số định lượng rất rõ ràng về bài toán "đại học tinh hoa" và "đào tạo nhân lực công nghệ cốt lõi". Tuy nhiên, để hiện thực hóa tầm nhìn vĩ mô đó, toàn ngành cần những mô hình điểm, những "hạt nhân" dấn thân thử nghiệm trước khi nhân rộng.

Ở khối giáo dục tư nhân, Tổ chức Giáo dục FPT cũng thể hiện nỗ lực thúc đẩy triển khai định hướng của Nghị quyết số 71-NQ/TW và Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg về danh mục 10 nhóm công nghệ chiến lược mới bằng việc chủ động tuyển sinh, đào tạo các ngành công nghệ cốt lõi.

Đơn vị đã thiết lập các chương trình đào tạo đại học đi trước thị trường về An toàn thông tin, Khoa học dữ liệu, AI và gần đây là Vi mạch bán dẫn, công nghệ phần mềm ô tô số, UAV... nhằm xây dựng nguồn nhân lực công nghệ chiến lược vững chắc cho đất nước.

Đồng thời, với việc thành lập Viện Quantum AI & Cyber Security, FPT thông qua việc khởi xướng chương trình đào tạo Tiến sĩ công nghệ cao đang nỗ lực giải quyết các bài toán công nghệ chuyên sâu của quốc gia trong các lĩnh vực tiên phong như lượng tử và trí tuệ nhân tạo.

Tổ chức Giáo dục FPT cũng thể hiện nỗ lực thúc đẩy triển khai định hướng của Nghị quyết số 71-NQ/TW và Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg về danh mục 10 nhóm công nghệ chiến lược. (Ảnh minh hoạ)

Giải phóng áp lực hành chính bằng công nghệ và dữ liệu

Vấn đề về việc "chi phí học tập, thi cử còn gây áp lực lớn" hay "bệnh thành tích", Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm yêu cầu Bộ Giáo dục và Đào tạo cần cắt giảm các thủ tục, báo cáo hình thức để giáo viên có thêm thời gian cho chuyên môn, đồng thời phải xây dựng được hệ thống dữ liệu giáo dục thống nhất, cập nhật.

Thực tiễn vận hành của một số đơn vị thời gian qua đã ghi nhận các kết quả tích cực. Nếu được thiết kế lộ trình tổng thể, đầu tư phù hợp, đúng mức, công nghệ có khả năng giải phóng sức lao động cho các giáo viên, Cán bộ nhân viên trong môi trường giáo dục. Ở khối giáo dục đại học, hệ thống quản trị trực tuyến eHUST của Đại học Bách khoa Hà Nội là một ví dụ điển hình khi số hóa toàn diện quy trình, chuyển sang 100% văn bản điện tử và ký số, giải phóng hơn 1.700 giảng viên khỏi áp lực của các loại báo cáo giấy rườm rà.

Trong khi đó, ở quy mô phổ thông, hướng đi kết nối các nền tảng như K12Online trực tiếp vào cơ sở dữ liệu ngành của Bộ Giáo dục và Đào tạo đã giúp hơn 400.000 giáo viên và nhà quản lý số hóa thành công học bạ, giáo án điện tử, giảm tải tối đa các thủ tục hành chính hình thức trong tương lai.

Ở quy mô trường học, Đại học FPT triển khai thí điểm chương trình ứng dụng AI vào dạy và học trong hơn 2 năm với 10.000 học sinh và 700 giáo viên. Chương trình này để học sinh chủ động tự học lý thuyết tại nhà với sự hỗ trợ của trợ giảng AI, thời gian trên lớp được giải phóng hoàn toàn để giáo viên tập trung vào việc dẫn dắt, thúc đẩy học sinh phản biện, thực hành và đánh giá năng lực thực chất.

Công nghệ lúc này đóng vai trò như một "trợ lý", giúp dịch chuyển nghề giáo từ truyền thụ tri thức sang dẫn dắt năng lực, trả lại vị thế chuyên môn thực sự cho người thầy.

Từ những mô hình tiên phong đang được triển khai, có thể thấy việc kết hợp giữa đổi mới quản trị, công nghệ và sự tham gia của khu vực tư nhân trong việc tiên phong thí điểm các mô hình giáo dục số, đồng hành xây dựng hạ tầng công nghệ và bồi dưỡng nhân lực tinh hoa phục vụ các lĩnh vực công nghệ chiến lược sẽ là một trong những chìa khóa quan trọng để hiện thực hóa mục tiêu mà Tổng Bí thư đã đặt ra.