Dữ liệu địa điểm góp phần nâng tầm chuỗi giá trị cung ứng

Dữ liệu địa điểm - Hạ tầng nền tảng của quốc gia số

Người dùng có thể truy xuất nguồn gốc sản phẩm đối với sản phẩm sữa tươi TH True Milk. Ảnh: Ngọc Anh

Dữ liệu địa điểm không đơn thuần chỉ là xác định một vị trí trên bản đồ, mà nó còn đóng vai trò là điểm kết nối trung tâm giữa các nguồn dữ liệu về dân cư, đất đai, doanh nghiệp, công trình và mọi hoạt động kinh tế xã hội khác.

Nhìn từ kinh nghiệm quốc tế, vai trò của dữ liệu địa điểm được nâng tầm thành hạ tầng chiến lược. Theo TS. Lưu Vĩnh Toàn, Mạng lưới Chuyên gia dữ liệu toàn cầu (VDEN), Giám đốc phân tích kỹ thuật tại UBS Group (Thụy Sĩ), Thụy sĩ coi địa chỉ là hạ tầng nền tảng của quốc gia số. Chính phủ đảm nhận trách nhiệm chuẩn hóa, định danh, gắn tọa độ và cập nhật liên tục các dữ liệu địa điểm. Quan trọng hơn, nguồn dữ liệu này được mở ra để toàn xã hội có thể tái sử dụng một cách hiệu quả.

Giá trị lớn nhất của dữ liệu địa chỉ không chỉ nằm ở các con số tọa độ khô khan, mà nằm ở khái niệm “đồ họa không gian”. Khái niệm này cho phép liên kết các thực thể khác nhau trong xã hội thông qua các mã định danh (ID) thống nhất. Từ đó, các thực thể trong hệ sinh thái dữ liệu được kết nối một cách đồng bộ. Tại Thụy Sĩ, cơ sở dữ liệu này đã tạo ra giá trị kinh tế khổng lồ, hỗ trợ các ngành như logistics, bất động sản, xây dựng, quy hoạch và năng lượng với quy mô lên tới hàng trăm triệu CHF (đồng franc Thụy Sĩ) mỗi năm.

Bài học quan trọng từ mô hình này là giá trị thực tế của dữ liệu không nằm ở việc thu phí bán dữ liệu đơn thuần. Thay vào đó, Nhà nước đóng vai trò cung cấp lớp dữ liệu chuẩn, mở và đáng tin cậy. Đây chính là nền tảng để khu vực tư nhân có thể dựa vào đó xây dựng các sản phẩm, giải pháp công nghệ nhằm tăng năng suất lao động và tạo ra những giá trị thặng dư mới cho nền kinh tế từ chính cơ sở dữ liệu địa chỉ.

Để hiện thực hóa việc ứng dụng dữ liệu địa chỉ vào đời sống, ông Phạm Mạnh Tường, Giám đốc sản phẩm Công ty cổ phần Tập đoàn PILA, cho rằng việc xây dựng mã định danh địa điểm cần phải tuân thủ nghiêm ngặt bốn nguyên tắc cơ bản dựa trên kinh nghiệm quốc tế.

Thứ nhất là định danh đúng đối tượng, phân biệt rõ giữa thửa đất, công trình và cơ sở sản xuất ở cấp độ nhỏ nhất. Thứ hai, định danh phải ổn định, dù địa giới hành chính hay tên đường thay đổi thì mã định danh của tòa nhà vẫn phải giữ nguyên. Thứ ba, nguồn gốc dữ liệu phải rõ ràng, xác định đơn vị chịu trách nhiệm cấp mã và cập nhật thông tin để đảm bảo dữ liệu luôn “đúng, đủ, sạch, sống”. Cuối cùng, liên kết các dữ liệu hiện có thay vì xây dựng một "siêu cơ sở dữ liệu" tập trung.

Dữ liệu địa điểm và bài toán truy xuất nguồn gốc

Ảnh minh hoạ sử dụng công nghệ AI.

Tại Việt Nam, thực tế đã có những nền tảng nhất định như dữ liệu quy hoạch thửa đất tại các địa phương, hay thông tin doanh nghiệp gắn liền với mã số thuế. Tuy nhiên, rào cản lớn hiện nay là các nguồn dữ liệu này vẫn đang nằm phân mảnh tại nhiều hệ thống, nhiều bộ ngành khác nhau và thiếu một cơ chế liên thông, kiểm tra chéo hiệu quả.

Theo chuyên gia Phạm Mạnh Tường, trong bài toán truy xuất nguồn gốc, dữ liệu địa điểm đóng vai trò là "mắt xích" then chốt để xác thực thông tin. Truy xuất nguồn gốc không đơn giản chỉ là việc in một mã QR lên bao bì sản phẩm để người dùng quét và xem thông tin. Bản chất của nó phải là một chuỗi các sự kiện được ghi nhận liên tục, kéo dài từ khâu khai thác nguyên liệu, qua sản xuất, chế biến, đến lưu kho và phân phối. Trong chuỗi sự kiện đó, mỗi công đoạn cần phải được định danh rõ ràng để trả lời bốn câu hỏi lớn: Ai là người thực hiện; thực hiện trên lô hàng nào; thời điểm thực hiện và quan trọng nhất là thực hiện ở đâu?

Giám đốc sản phẩm của Công ty cổ phần Tập đoàn PILA Phạm Mạnh Tường. Ảnh: Lê Minh

Khi đó, người tiêu dùng nắm được thông tin sản phẩm, hành trình sản phẩm và khả năng kiểm chứng dữ liệu thông qua cơ chế truy vấn hai chiều.

“Thông thường, chúng ta chỉ biết một lô hàng đã đi qua những công ty nào (chiều xuôi). Nhưng với dữ liệu địa điểm chuẩn hóa, chúng ta còn có thể xác định chính xác tất cả các lô hàng nào đã từng đi qua một địa điểm cụ thể trong một khoảng thời gian nhất định (chiều ngược)”, ông Tường nói.

Điều này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc thu hồi sản phẩm và quản lý rủi ro. Chẳng hạn, nếu một dây chuyền sản xuất tại một nhà máy được phát hiện có sự cố kỹ thuật trong một tuần cụ thể, cơ quan quản lý và doanh nghiệp có thể ngay lập tức trích xuất dữ liệu để biết chính xác những lô hàng nào được sản xuất tại địa điểm đó vào thời gian đó để thu hồi kịp thời, tránh việc thu hồi tràn lan gây thiệt hại kinh tế.

Theo các chuyên gia, một nền tảng định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc bền vững phải là sự tổ hợp chặt chẽ giữa ba yếu tố: Chủ thể, sản phẩm và địa điểm.

Việc phân tích và liên kết dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau dựa trên nền tảng địa điểm không chỉ giúp tạo ra các tín hiệu cảnh báo sớm mà còn là công cụ đắc lực cho công tác quản lý nhà nước.

Quan trọng hơn cả, sự minh bạch và khả năng kiểm chứng của dữ liệu địa điểm sẽ là nền tảng vững chắc để xây dựng niềm tin cho người tiêu dùng trong nền kinh tế số. Việc chú trọng vào định danh địa điểm đúng, ổn định và liên thông chính là chìa khóa để nâng tầm giá trị cho chuỗi cung ứng tại Việt Nam.