Đặt hàng nhiệm vụ khoa học, công nghệ

Từ những thế mạnh về nông, lâm nghiệp, thủy sản, dược liệu đến các sản phẩm đặc trưng, Tuyên Quang đang đổi mới cách thức lựa chọn, đặt hàng nhiệm vụ khoa học, công nghệ (KHCN) và đổi mới sáng tạo. Mục tiêu là đưa KHCN đến gần hơn với sản xuất, giải quyết những bài toán thực tiễn, tạo ra sản phẩm có giá trị và sức cạnh tranh, góp phần thúc đẩy tăng trưởng nhanh, bền vững.

Khoa học đi cùng những giá trị sản phẩm

Những hồ nước, cánh rừng, vùng chè, vùng cây ăn quả hay những bản làng giàu bản sắc văn hóa của Tuyên Quang đều chứa đựng những giá trị riêng. Nhưng để biến tiềm năng thành giá trị kinh tế bền vững, nguồn lực tự nhiên là chưa đủ, cần có KHCN để nâng cao năng suất, chất lượng, tạo ra sản phẩm có sức cạnh tranh và mở rộng thị trường. Đó cũng là hướng đi đang được tỉnh quan tâm trong công tác lựa chọn, đặt hàng nhiệm vụ KHCN. Thay vì nghiên cứu dàn trải, tỉnh hướng tới những nhiệm vụ xuất phát từ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, từ những vấn đề đang đặt ra trong sản xuất và đời sống.

Thực hiện Văn bản số 5595/UBND-KH&CĐS ngày 19/7/2026 của UBND tỉnh về danh mục nhiệm vụ ứng dụng KHCN, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số năm 2026 (đợt 1), Sở Khoa học và Công nghệ đã ban hành các thông báo đặt hàng đối với 31 nhiệm vụ KHCN và đổi mới sáng tạo năm 2026 trên địa bàn tỉnh. Trong đó đặt hàng 27 nhiệm vụ KHCN và đổi mới sáng tạo và 4 nhiệm vụ trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ. Đây là một bước trong quá trình đổi mới cách thức tổ chức các nhiệm vụ, hướng hoạt động nghiên cứu gần hơn với yêu cầu của cơ sở, doanh nghiệp và người dân.

Đề tài nghiên cứu ứng dụng khoa học công nghệ nâng cao chất lượng sản phẩm bưởi Soi Hà đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu do Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với Viện nghiên cứu Rau quả thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường thực hiện đã mang lại hiệu quả.

Đồng chí Phan Đăng Đông, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ cho biết: Sở đang theo dõi, quản lý tổng số 40 nhiệm vụ KHCN, gồm 38 nhiệm vụ cấp tỉnh và 2 nhiệm vụ cấp bộ. Qua đặt hàng, nhiều mô hình, tiến bộ kỹ thuật đã được ứng dụng, duy trì và nhân rộng trong sản xuất, tập trung ở những lĩnh vực có thế mạnh của tỉnh như nông nghiệp, thủy sản, dược liệu, chế biến sản phẩm đặc trưng và quản lý dữ liệu chuyên ngành.

Trong lĩnh vực thủy sản, mô hình nuôi cá đặc sản cá Chiên, Lăng, cá Tầm ở Nà Hang, Chiêm Hóa, Tân Quang theo hướng hữu cơ, VietGAP, từng bước hình thành phương thức sản xuất phù hợp với điều kiện tự nhiên của địa phương. Trong chăn nuôi, kỹ thuật thụ tinh nhân tạo trâu, bò được ứng dụng nhằm nâng cao chất lượng đàn giống, cải thiện hiệu quả sản xuất. Đối với cây ăn quả và cây đặc sản, nhiều nhiệm vụ tập trung phục tráng, bảo tồn và phát triển những giống cây có giá trị như: nghiên cứu phục tráng giống Quýt Bộp; nâng cao chất lượng và giá trị sản phẩm của xoài, na, hồng, bưởi...

Những kết quả này không chỉ có ý nghĩa về mặt khoa học mà còn mở ra hướng khai thác tốt hơn lợi thế về đất đai, khí hậu, nguồn gen bản địa của tỉnh. KHCN cũng được đưa vào những lĩnh vực quản lý chuyên ngành, hệ thống thông tin quản lý giá đất, công nghệ Internet vạn vật giám sát nước trong nuôi trồng thủy sản. Qua đó, cho thấy hoạt động nghiên cứu không chỉ hướng tới sản xuất trực tiếp mà còn phục vụ công tác quản lý, điều hành và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực.

Đặt hàng đúng nhu cầu thực tiễn

Năm 2026, các nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của tỉnh tập trung vào nông, lâm nghiệp, chăn nuôi và những lĩnh vực công nghệ mới. Trong đó, nhiều nhiệm vụ được định hướng theo chuỗi giá trị, từ sản xuất nguyên liệu đến chế biến, truy xuất nguồn gốc và xây dựng thương hiệu. Các công nghệ mới cũng được đưa vào nhiều lĩnh vực: Ứng dụng kỹ thuật mới trong y tế; sử dụng UAV trong sản xuất và phòng, chống thiên tai; ứng dụng AI/LLM, dữ liệu số và chuyển đổi số trong nông nghiệp, du lịch và quản lý... Từ những nhiệm vụ được đề xuất và triển khai, nhiều mô hình có khả năng tạo ra sản phẩm cụ thể, gắn trực tiếp với địa bàn cơ sở.

Đồng chí Hà Mạnh Linh, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Xuân Vân cho biết: Mô hình thí nghiệm hoàn thiện hướng dẫn kỹ thuật chăm sóc và thu hoạch bưởi Soi Hà, xã Xuân Vân thuộc Đề tài nghiên cứu ứng dụng KHCN nâng cao chất lượng sản phẩm bưởi Soi Hà đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu do Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với Viện nghiên cứu Rau quả thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường triển khai thực hiện trên diện tích 5 ha tại các thôn Quang Trung 1, Vông Vàng đã mang lại hiệu quả rõ rệt, đã khắc phục được bệnh đốm đen trên quả, nâng cao chất lượng, mẫu mã và độ đồng đều của quả bưởi Soi Hà.

Chị Nguyễn Thị Đức, Hội viên Hội Đông y tỉnh, Chủ nhiệm đề tài “Nghiên cứu, ứng dụng, kế thừa bài thuốc gia truyền điều trị bệnh Gout tại Tuyên Quang”, cho biết: Từ sự đặt hàng của tỉnh và xuất phát từ nhu cầu thực tiễn trong chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân, đồng thời góp phần bảo tồn và phát huy giá trị các bài thuốc gia truyền trên địa bàn tỉnh. Trong quá trình thực hiện, nhóm nghiên cứu đã tiến hành khảo sát, thu thập, kế thừa các kinh nghiệm sử dụng thuốc gia truyền, đồng thời nghiên cứu, đánh giá thành phần, quy trình bào chế và hiệu quả sử dụng theo hướng khoa học. Kết quả bước đầu cho thấy bài thuốc có tiềm năng ứng dụng trong hỗ trợ điều trị bệnh Gout, mở ra hướng khai thác nguồn dược liệu bản địa gắn với tri thức y học dân gian. Theo chị Đức, việc tiếp tục hoàn thiện quy trình, đánh giá đầy đủ tính an toàn, hiệu quả sẽ là cơ sở để từng bước đưa kết quả nghiên cứu vào ứng dụng thực tiễn.

“Đặt hàng” đúng nhu cầu, đưa kết quả nghiên cứu vào đời sống là cả một quá trình. Nhưng khi những bài toán của cơ sở được giải quyết bằng tri thức và công nghệ, tiềm năng được đánh thức bằng đổi mới sáng tạo, mỗi mô hình thành công sẽ tạo ra sản phẩm mới, hướng phát triển mới cho địa phương. Đây sẽ là nền tảng quan trọng để Tuyên Quang thực hiện các mục tiêu Nghị quyết Đại hội đại biểu Đảng bộ tỉnh lần thứ I, nhiệm kỳ 2025 - 2030, hướng tới phát triển kinh tế nhanh, bền vững, phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng hai con số.

Bài, ảnh: HOÀNG NGỌC