Đầu tư, phát huy tính hiệu quả của các phòng thí nghiệm

10:09, 20/11/2026
Sinh viên Trường đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội thực hành tại phòng thí nghiệm. (Ảnh: HIỀN LIÊN)

Công nghệ lõi luôn có vai trò đặc biệt quan trọng trong sự phát triển của mỗi quốc gia, cả trong giai đoạn hiện nay và nhiều năm tới. Nhưng chúng ta không thể có được công nghệ lõi nếu không có những phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu và cơ sở thử nghiệm, nơi những ý tưởng được kiểm chứng, một mẫu thử được chế tạo, một sản phẩm được đo kiểm và chứng nhận trước khi đến với thị trường.

Vì vậy, phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu có vai trò rất quan trọng, không đơn thuần là nơi đặt máy móc, đây là “chiếc nôi”, là mái nhà, là môi trường rèn luyện của các nhà khoa học, từ đó kết nối viện, trường với doanh nghiệp, và tạo ra dữ liệu tin cậy đối với các lĩnh vực công nghệ chiến lược, như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), năng lượng mới, vật liệu tiên tiến hay công nghệ sinh học. Thực tế cho thấy, nếu chúng ta không có hệ thống thử nghiệm đủ mạnh, các nghiên cứu sẽ có nguy cơ bị dừng ở các bài báo công bố, sản phẩm làm ra khó vượt qua cửa kiểm định.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, qua khảo sát 113 cơ sở thí nghiệm, nghiên cứu thử nghiệm trọng điểm thuộc 23 đầu mối lớn, hệ thống hiện có hơn 1.200 nhân lực chuyên trách, hơn 5.500 công bố khoa học trong 5 năm và hơn 600 hợp đồng dịch vụ, chuyển giao. Những con số nêu trên cho thấy các phòng thí nghiệm của chúng ta đã và đang hoạt động có hiệu quả.

Tuy nhiên, trong 16 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia được đầu tư giai đoạn 2000-2013, có tới 78% thiết bị đã trên 10 năm tuổi, phần lớn lạc hậu và thiếu phụ tùng thay thế. Khoảng 30% cơ sở được khảo sát hoạt động dưới 50% công suất hoặc chưa đạt hiệu quả do thiếu kinh phí duy trì và thiếu kết nối với nhu cầu thị trường. Hạ tầng nghiên cứu lại phân tán, thiếu đồng bộ giữa các khâu nghiên cứu, chế tạo mẫu, thử nghiệm, đo kiểm và chứng nhận.

Thực trạng nêu trên đã và đang đặt ra cho các bộ, ngành liên quan bài toán về đầu tư thực chất, bài bản, quyết liệt và vận hành, bảo trì, bảo dưỡng hệ thống phòng thí nghiệm đạt hiệu quả cao nhất.

Bộ Khoa học và Công nghệ đã xác định bốn điểm nghẽn chính cần tháo gỡ để phát triển mạnh mẽ hệ thống phòng thí nghiệm, đáng chú ý là những hạn chế đó đang có liên quan chặt chẽ với nhau. Trong đó, quá trình đầu tư dường như bị phân tán khi mỗi bộ, ngành, địa phương, trường đại học thực hiện theo nhu cầu riêng, dẫn đến trùng lặp thiết bị ở một số nơi, đồng thời thiếu hụt ở nơi khác. Nguồn lực vốn đã không dồi dào lại bị chia nhỏ, việc liên kết bị hạn chế, khó hình thành những trung tâm đủ mạnh.

Một trong những vấn đề cần giải quyết sớm là nhiều nơi tập trung đầu tư xây dựng phòng thí nghiệm mà chưa dành nguồn lực cho việc quan trọng hơn, cụ thể: Chi phí điện, hóa chất, hiệu chuẩn, bảo trì, thay thế linh kiện… Đây chính là một trong những nguyên nhân sâu xa khiến thiết bị xuống cấp và đạt công suất thấp. Bên cạnh đó, hệ thống phòng thí nghiệm không thể thiếu những kỹ thuật viên giỏi, chuyên gia vận hành thiết bị và nhà quản lý tốt; vì vậy cần tiếp tục có những cơ chế đãi ngộ, tuyển dụng đặc thù để thu hút, giữ chân người giỏi, người tài.

Để có được hệ thống phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu thật sự hiện đại và hoạt động hiệu quả cao, trước hết, chúng ta cần nắm rõ thực trạng, thế mạnh, điểm yếu, hạn chế hiện nay của các phòng thí nghiệm... để xây dựng, hình thành cơ sở dữ liệu và bản đồ năng lực, từ đó quyết định hướng đầu tư, phát triển phù hợp. Khi có dữ liệu và bản đồ năng lực, các cơ quan chức năng sẽ xác định rõ giá trị của các thiết bị, ai đang khai thác, khai thác đến đâu… và có phương án phân bổ đầu tư có trọng tâm, thay vì dàn trải.

Một nền khoa học không thể vươn xa nếu công cụ phục vụ không hiện đại, chậm đổi mới, thiếu bảo dưỡng. Các đơn vị chức năng cần đầu tư tập trung, bài bản hơn, quyết liệt hơn, đồng thời phải biết giữ gìn, khai thác cơ sở nghiên cứu sau khi đầu tư. Khi những phòng thí nghiệm trọng điểm trở nên hiện đại và vận hành liên tục, được mở để dùng chung cũng là lúc chúng ta có thể tự tin bước vào cạnh tranh công nghệ chiến lược, đưa đất nước vững vàng vượt qua thử thách.

Theo Nhân Dân Xem link nguồn

Ý kiến bạn đọc


Cùng chuyên mục
VinFuture kết nối tri thức toàn cầu, kiến tạo tương lai đại dương bền vững
Đại dương đang chịu sức ép từ khai thác quá mức, suy thoái hệ sinh thái và những hạn chế trong quản trị nguồn lợi. Làm thế nào để chuyển những tiến bộ khoa học, công nghệ thành giải pháp bảo vệ biển và phát triển kinh tế bền vững sẽ là trọng tâm thảo luận của các chuyên gia trong khuôn khổ Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture.
20/11/2026
Làm chủ công nghệ vật liệu polymer đa lớp: Tự chủ nguồn cung cho ngành in bảo an
Từng phải phụ thuộc vào nguồn vật liệu nhập khẩu, Việt Nam nay đã có doanh nghiệp nghiên cứu, làm chủ công nghệ sản xuất vật liệu nền polymer đa lớp phục vụ ngành in bảo an. Từ kết quả nghiên cứu đến việc đưa sản phẩm vào sản xuất công nghiệp và được Nhà máy In tiền Quốc gia chấp nhận sử dụng, Công ty TNHH Công nghệ cao Polymer Q&T đã từng bước khẳng định năng lực làm chủ công nghệ vật liệu chuyên dụng.
19/11/2026
Hội thảo Dân tộc học và Tôn giáo học thường niên năm 2026
Ngày 18/11/2026, tại Hà Nội, Viện Dân tộc học và Tôn giáo học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức Hội thảo Dân tộc học và Tôn giáo học thường niên năm 2026 với chủ đề “Những vấn đề cơ bản, cấp bách về dân tộc và tôn giáo ở nước ta hiện nay”.
19/11/2026
Nâng tầm trải nghiệm người học từ sự chuyển hóa của người thầy
Trong bối cảnh công nghệ và thị trường lao động liên tục biến đổi, người thầy không chỉ cần cập nhật tri thức mà còn phải thay đổi cách tiếp cận người học.
19/11/2026