Động lực giữ rừng bền vững

Năm vừa qua, gần 643 nghìn ha rừng được chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng (DVMTR), trên 53 nghìn hộ dân thụ hưởng; điều này cho thấy chính sách chi trả DVMTR đang từng bước trở thành động lực quan trọng trong bảo vệ và phát triển rừng bền vững.

Chi trả đúng, đủ

Theo số liệu của cơ quan chức năng, năm 2025, diện tích rừng được thực hiện chi trả DVMTR trên địa bàn tỉnh đạt hơn 643 nghìn ha, tương đương 75,4% tổng diện tích rừng toàn tỉnh. Có 26 tổ chức và trên 53 nghìn hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư là chủ rừng được hưởng lợi. Nhằm nâng cao hiệu quả công tác chi trả DVMTR, UBND tỉnh đã ban hành quyết định quy định một số nội dung chi trả DVMTR trên địa bàn, cụ thể hóa các quy định của pháp luật, làm rõ nguyên tắc, đối tượng, phương thức và quy trình chi trả.

Cán bộ Hạt Kiểm lâm khu vực XI cùng người dân xã Bạch Ngọc kiểm tra quá trình sinh trưởng, phát triển rừng.

Kết thúc năm 2025, tổng nguồn thu từ DVMTR và Quỹ trồng rừng thay thế đạt trên 172 tỷ đồng; tổng số tiền chi trả khoảng 179 tỷ đồng, gồm cả nguồn chuyển tiếp từ năm trước. Việc chi trả được thực hiện theo phương châm đúng, đủ, kịp thời; đẩy mạnh thanh toán qua tài khoản ngân hàng, bảo đảm công khai, minh bạch. Từ năm 2011 đến nay, tỉnh đã ký hợp đồng chi trả DVMTR với 100% đơn vị sử dụng theo quy định, bao gồm các doanh nghiệp thủy điện, nước sạch và cơ sở du lịch sinh thái. Bình quân mỗi năm, tỉnh thu trên 100 tỷ đồng tiền DVMTR; trong đó trên 90% được chi trả cho các chủ rừng là tổ chức, hộ gia đình, cá nhân, cộng đồng dân cư thôn.

Đồng chí Đinh Thị Hà, Giám đốc Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh khẳng định, đơn vị đặc biệt chú trọng giám sát việc sử dụng tiền chi trả DVMTR đúng mục đích. Các chủ rừng, cộng đồng đều phải lập phương án sử dụng, gắn với các hoạt động bảo vệ, phòng cháy, chữa cháy rừng. Mỗi đồng tiền DVMTR đều được sử dụng thiết thực, mang lại hiệu quả trực tiếp cho người dân.

Sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp, đơn vị luôn coi trọng công tác tập huấn, nâng cao nhận thức, nắm rõ thẩm quyền, chức năng, nhiệm vụ và trách nhiệm của UBND cấp xã trong triển khai thực hiện chính sách chi trả DVMTR. Đồng thời, phổ biến, hướng dẫn cấp xã thực hiện các quy định của Nhà nước về chính sách chi trả DVMTR, như: Quy trình lập thủ tục, hồ sơ chi trả, công tác xây dựng phương án, điều chỉnh phương án, quản lý, sử dụng và thanh toán, quyết toán tiền DVMTR gắn với quản lý, bảo vệ rừng của UBND cấp xã; phổ biến, hướng dẫn việc quản lý, sử dụng tiền DVMTR của cộng đồng nhận bảo vệ rừng, công tác tuần tra, quản lý, bảo vệ diện tích rừng được hợp đồng bảo vệ của cộng đồng dân cư; trách nhiệm của các phòng, ban chuyên môn UBND cấp xã trong việc phối hợp thực hiện chính sách chi trả DVMTR gắn với công tác quản lý bảo vệ rừng; hỗ trợ tháo gỡ khó khăn vướng mắc trong quá trình triển khai thực hiện chính sách chi trả DVMTR gắn với công tác quản lý bảo vệ rừng tại địa phương; hướng dẫn quản lý, sử dụng tiền DVMTR của cộng đồng dân cư thôn nhận hợp đồng bảo vệ rừng…

Sinh kế từ rừng

Qua công tác kiểm tra, giám sát của cơ quan chức năng cho thấy, tiền chi trả DVMTR đã trở thành nguồn thu bổ sung ổn định hằng năm đối với nhiều hộ dân vùng cao. Khi lợi ích kinh tế gắn trực tiếp với diện tích rừng được giao quản lý, mỗi cánh rừng trở thành tài sản tạo sinh kế lâu dài. Có được nguồn thu ổn định từ rừng, người dân chủ động hơn trong tuần tra, bảo vệ rừng; kịp thời phát hiện và báo cáo các hành vi xâm hại rừng. Nhiều địa phương duy trì hiệu quả các tổ, nhóm bảo vệ rừng cộng đồng. Tỷ lệ che phủ rừng toàn tỉnh tiếp tục duy trì trên 62%, thuộc nhóm cao trong cả nước.

Hạt Kiểm lâm khu vực XVI tuyên truyền người dân bảo vệ rừng.

Chính sách chi trả DVMTR không chỉ hỗ trợ tài chính mà còn góp phần điều chỉnh hành vi, gắn trách nhiệm bảo vệ rừng với lợi ích cụ thể, tạo nền tảng cho phát triển lâm nghiệp bền vững. Ông Ma Văn Độ, thôn Nà Tông, xã Thượng Lâm chia sẻ: Trước đây người dân chỉ coi rừng là nơi lấy củi, hái măng, nay họ xem rừng là tài sản mang lại thu nhập hàng năm. Người dân được nhận tiền công bảo vệ rừng nên luôn có ý thức giữ rừng, phòng cháy rừng.

Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác chi trả DVMTR trên địa bàn tỉnh thời gian qua vẫn gặp khó khăn, như: Một số địa bàn chậm chi trả do vướng mắc trong hoàn thiện hồ sơ, xác định diện tích đủ điều kiện. Công tác đo đạc, đối chiếu ranh giới rừng còn bất cập khi bản đồ cũ chưa khớp với thực tế. Việc chuyển sang chi trả qua hệ thống ngân hàng, tuy góp phần nâng cao tính minh bạch, nhưng ở vùng sâu, vùng xa, người dân còn gặp khó khăn trong tiếp cận dịch vụ tài chính. Hơn nữa, mức chi trả bình quân trên mỗi ha rừng còn thấp…

Thời gian tới, tỉnh tiếp tục hoàn thiện cơ sở dữ liệu đất rừng, đẩy mạnh số hóa hồ sơ, tăng cường phối hợp liên ngành và lồng ghép DVMTR với các chương trình phát triển kinh tế dưới tán rừng. Đồng thời, tỉnh tập trung nâng cao chất lượng quản lý rừng gắn với chuyển đổi số trong lĩnh vực lâm nghiệp. Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh sẽ phối hợp chặt chẽ với các xã xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu số DVMTR. Hệ thống này giúp theo dõi trực tuyến tình trạng rừng, lưu vực, sản lượng điện thương phẩm của các nhà máy thủy điện, đảm bảo tính chính xác và công bằng trong việc xác định mức chi trả.

Tiến Chiến