Song hành lợi ích kinh tế và bảo vệ rừng

Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) đang tạo ra cơ chế “hưởng lợi - chia sẻ” hiệu quả. Nguồn “tài chính xanh” từ các doanh nghiệp thủy điện không chỉ góp phần bảo vệ rừng đầu nguồn mà còn tạo sinh kế bền vững cho người dân, hình thành mối liên kết chặt chẽ giữa phát triển công nghiệp điện năng và gìn giữ tài nguyên thiên nhiên.

Người dân hưởng lợi từ giữ rừng

Tại thôn Bản Tân, xã Tân Quang, chính sách chi trả DVMTR đã thực sự đi vào đời sống. Gia đình anh Đào Văn Tâm là một trong những hộ hưởng lợi trực tiếp. Số tiền nhận được hằng năm, anh dùng để mua giống, phân bón, mở rộng diện tích rừng trồng. Đến nay, gia đình anh có gần 6 ha rừng, chủ yếu là keo lai và bồ đề.

Khoản chi trả không chỉ mang ý nghĩa hỗ trợ thu nhập mà còn là động lực để người dân yên tâm bám rừng. Khi quyền lợi gắn với trách nhiệm, ý thức bảo vệ rừng được nâng lên rõ rệt.

Nhà máy Thuỷ điện Tuyên Quang thực hiện tốt việc nộp tiền dịch vụ môi trường rừng.

Thôn Bản Tân có 91 ha rừng tự nhiên và 69 ha rừng trồng. 75 hộ dân trong thôn đều được nhận tiền DVMTR và khoanh nuôi bảo vệ rừng. Bình quân mỗi năm, thôn được chi trả khoảng 50 triệu đồng. Việc quản lý, sử dụng nguồn tiền được công khai, thống nhất trong các cuộc họp dân, bảo đảm minh bạch, đúng mục đích.

Từ khi triển khai chính sách, tình trạng xâm hại rừng giảm, công tác phòng cháy, chữa cháy rừng được chú trọng hơn. Rừng không còn là tài nguyên “trời cho”, mà trở thành sinh kế gắn bó lâu dài với mỗi gia đình.

Theo ông Đỗ Hà Văn, Chủ tịch UBND xã Tân Quang: Sau sáp nhập, số tiền DVMTR xã nhận được hơn 7 tỷ đồng. Nhằm thực hiện tốt chính sách chi trả DVMTR, xã đặc biệt quan tâm công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho người dân về chính sách này. Theo đó, xã tổ chức nhiều buổi tuyên truyền bằng hình thức đa dạng, phong phú. Cùng với đó, xã cũng tăng cường tuyên truyền cho người dân về Luật Lâm nghiệp, công tác phòng cháy, chữa cháy rừng. Nhờ đó, ý thức của người dân về quản lý, bảo vệ và phát triển rừng không ngừng được nâng cao.

Trách nhiệm song hành

Tuyên Quang là địa phương có hệ thống thủy điện phát triển với các công trình lớn như: Nhà máy Thủy điện Tuyên Quang, Nho Quế 1, Chiêm Hóa... Các đơn vị vận hành đều thực hiện nghiêm túc nghĩa vụ nộp tiền chi trả DVMTR theo quy định.

Với công suất 342 MW, sản lượng bình quân trên 1,3 tỷ kWh/năm, Nhà máy Thủy điện Tuyên Quang giữ vai trò quan trọng trong cung ứng điện năng và điều tiết lũ cho hạ du. Hoạt động ổn định của công trình phụ thuộc trực tiếp vào hệ sinh thái rừng đầu nguồn - nơi điều tiết dòng chảy, hạn chế xói mòn, giảm bồi lắng lòng hồ.

Công nhân Nhà máy Thuỷ điện Thanh Thuỷ theo dõi thông số phát điện.

Việc đóng góp Quỹ DVMTR không chỉ là nghĩa vụ tài chính mà còn là đầu tư cho chính sự an toàn, bền vững của doanh nghiệp. Nguồn kinh phí này được chuyển về Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh, chi trả cho các chủ rừng, hộ gia đình, cộng đồng dân cư…

Nhà máy Thủy điện Chiêm Hóa có công suất lắp máy 48MW, sản lượng điện 198 triệu KWh/năm đang được hưởng lợi trực tiếp từ các giá trị sinh thái mà rừng mang lại. Nguồn kinh phí DVMTR được phân bổ, chi trả đến các chủ rừng, hộ gia đình và cộng đồng dân cư tham gia quản lý, bảo vệ rừng tại các xã Chiêm Hóa, Kim Bình, Nà Hang. Việc Thủy điện Chiêm Hóa nộp phí DVMTR đầy đủ, kịp thời không chỉ thể hiện tinh thần chấp hành pháp luật mà còn khẳng định trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp đối với môi trường và sự phát triển bền vững của địa phương.

Hiện toàn tỉnh có 51 nhà máy thủy điện và 1 nhà máy điện sinh khối, tổng công suất 1.304 MW, cung cấp hơn 4,8 tỷ kWh điện mỗi năm. Lĩnh vực sản xuất và phân phối điện đóng góp từ 30–40% tổng thu ngân sách địa phương, đồng thời đóng góp nhiều tỷ đồng cho Quỹ DVMTR.

Nền tảng phát triển xanh

Toàn tỉnh hiện có hơn 642 nghìn ha rừng cung ứng DVMTR. Năm 2025, tổng số tiền thu từ DVMTR đạt trên 179 tỷ đồng; lũy kế thực hiện khoảng 408 tỷ đồng, trong đó tiền DVMTR trên 312 tỷ đồng, tiền trồng rừng thay thế trên 95 tỷ đồng.

Nguồn lực này được chi trả kịp thời, đúng đối tượng, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân, tạo điều kiện tái đầu tư trồng và chăm sóc rừng. Cùng với đó, công tác tuyên truyền pháp luật lâm nghiệp, phòng cháy, chữa cháy rừng được đẩy mạnh, nâng cao nhận thức cộng đồng.

Đồng chí Đào Duy Tuấn, Chi cục trưởng Chi cục Kiểm lâm tỉnh cho biết, năm 2025 toàn tỉnh trồng mới hơn 15.000 ha rừng; trong đó rừng tập trung hơn 11.000 ha, cây phân tán trên 1.551 ha. Độ che phủ rừng tiếp tục được duy trì ở mức cao. Chính sách chi trả DVMTR đã tạo lập mối quan hệ hài hòa giữa doanh nghiệp và người dân, giữa khai thác tài nguyên và tái tạo nguồn lực, góp phần hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững.

Tiến Chiến