Doanh nghiệp xây dựng “gồng mình” trước bão giá vật liệu

Trong bối cảnh kinh tế đang nỗ lực phục hồi, ngành xây dựng lại đang phải đối mặt với một cơn lốc mới - giá nguyên vật liệu đầu vào leo thang. Từ thép, xi măng cho đến cát, đá đều đồng loạt lập mặt bằng giá mới, đẩy các doanh nghiệp xây dựng vào thế khó khăn, thậm chí đối mặt với nguy cơ thua lỗ nặng trên chính những công trình đang thi công. Nguyên nhân một phần do giá xăng dầu tăng, ảnh hưởng đến cước phí vận chuyển và nhiều loại chi phí khác.

Doanh nghiệp gặp khó

Ghi nhận tại nhiều công trường ở các địa phương, hầu hết các chủ thầu xây dựng đều lo lắng trước nguy cơ thua lỗ trên chính công trình. Nguyên nhân là do giá VLXD tăng cao, đã khiến nhà thầu gặp rất nhiều khó khăn. Ông Đào Xuân Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Tuấn Tùng Lâm, tổ dân phố Tân Quang 8, phường Minh Xuân đã phải tạm dừng nghỉ không dám đấu thầu công trình. Lý do không phải là công ty không đủ năng lực mà do giá vật liệu xây dựng leo thang liên tục, trong khi đơn giá nhà nước xây dựng thấp hơn rất nhiều, xác định làm là lỗ.

Ông Tuấn dẫn chứng, giá thép xây dựng đã tăng từ 14 triệu đồng lên 17 triệu đồng/tấn chỉ trong vòng 2 tháng trời. Giá các loại vật liệu khác như: Đá dăm 1x2, 2x4 và xi măng cũng đều tăng khoảng 10-15% so với cuối năm 2025. Riêng với giá cát xây dựng neo ở mức 530 nghìn đồng/m³ về chân công trình. Các sản phẩm vật liệu tăng nhanh khiến cho những doanh nghiệp trong ngành xây dựng làm không có lãi.

Không chỉ các doanh nghiệp nhỏ, ngay cả các ông lớn trong ngành thầu xây dựng cũng đang đứng ngồi không yên khi giá VLXD đang tăng chóng mặt. Với những dự án kéo dài 2 - 3 năm, việc biến động giá vượt quá biên độ dự phòng khiến bảng dự toán ban đầu gần như không còn giá trị thực tế. Anh Lê Đức Tranh, Giám đốc Ban điều hành gói thầu 24 - Công ty cổ phần tập đoàn Đèo Cả cho biết: Thị trường đang chứng kiến một hiện tượng lạ, nhiều doanh nghiệp dù khát việc nhưng lại ngần ngại khi tiếp cận các gói thầu mới, đặc biệt là các dự án đầu tư công với đơn giá cố định. Chi phí vật liệu thường chiếm khoảng 60% - 70% giá trị quyết toán công trình. Nếu giá vật liệu tăng cao đồng nghĩa với biên độ lợi nhuận của nhà thầu sẽ bị thu hẹp nếu không muốn nói là lỗ.

Giá vật liệu xây dựng tăng cao sẽ gây khó khăn cho các nhà thầu xây dựng khi công trình đang vào giai đoạn nước rút.

Công ty cổ phần công nghiệp Tân Hà - một doanh nghiệp lớn chuyên cung ứng sản phẩm bê tông cho các công trình trọng điểm của tỉnh cũng đang phải gồng mình trước cơn bão giá. Ông Phùng Anh Tuấn, Giám đốc điều hành sản xuất - kinh doanh cho biết: Giá vật liệu tăng cao như hiện nay đang đẩy giá thành sản phẩm lên, với doanh nghiệp chuyên cung ứng sản phẩm xây dựng cho các công trình đầu tư công sẽ là rất khó khăn cho doanh nghiệp.

Theo các chuyên gia, đại lý vật liệu xây dựng, nguyên nhân cốt lõi của đợt tăng giá này bắt nguồn từ sự biến động của giá xăng dầu thế giới. Khi chi phí nhiên liệu tăng, tạo ra hiệu ứng dây chuyền đẩy chi phí khai thác, sản xuất và đặc biệt là chi phí vận tải lên cao. Đối với ngành xây dựng, nơi vật liệu thường có trọng lượng lớn và cồng kềnh, chi phí logistics chiếm một tỉ trọng không nhỏ trong cấu thành giá thành cuối cùng. Nếu như các sản phẩm vật liệu xây dựng như: Sắt thép, xi măng chịu tác động của giá xăng dầu thì đối với vật liệu thông thường như: Cát, sỏi, đá dăm… lại đến từ thiếu hụt nguồn cung. Nguyên nhân là việc cấp phép thăm dò, phê duyệt trữ lượng, và cấp phép, gia hạn khai thác khoáng sản làm VLXD thông thường (như đất đắp, cát, đá) là một quy trình phức tạp, kéo dài nhiều tháng, thậm chí cả năm, liên quan đến các thủ tục về quy hoạch, đất đai và môi trường.

Tìm đường vượt "bão"

Trước áp lực bão giá VLXD cộng đồng doanh nghiệp xác định không thể đơn độc tự bơi. Để tháo gỡ các nút thắt, cần một kịch bản phối hợp nhịp nhàng giữa sự vào cuộc quyết liệt của cơ quan quản lý và tính chủ động của chính các nhà thầu.

Xác định việc đảm bảo nguồn cung là yếu tố then chốt, ngành chức năng tỉnh đã chủ động phương án tiếp ứng cho các công trình trọng điểm. Đồng chí Phạm Mạnh Duyệt, Ủy viên BCH Đảng bộ tỉnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường cho biết: Sở đã tham mưu cho tỉnh phê duyệt 4 điểm mỏ (3 mỏ đá vôi, 1 mỏ cát) thuộc khu vực không đấu giá quyền khai thác để ưu tiên cung cấp vật liệu cho công trình trọng điểm.

Đến nay, 2 mỏ đã hoàn thành thăm dò và phê duyệt trữ lượng, đang gấp rút hoàn thiện hồ sơ kinh tế - kỹ thuật. Bên cạnh việc điều tiết nguồn cung, lãnh đạo Sở cũng đề nghị các nhà thầu cần chủ động lập kế hoạch vật tư và phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương để xử lý dứt điểm các vướng mắc phát sinh tại mỏ.

Ở góc độ quản lý dự án, ông Lương Văn Đoàn, Giám đốc Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình tỉnh cho rằng, ngành Xây dựng cần thường xuyên công bố giá vật liệu sát với diễn biến thực tế thị trường. Đây là căn cứ quan trọng để điều chỉnh hợp đồng kịp thời, tránh tình trạng đơn giá chênh lệch quá xa khiến nhà thầu hụt hơi về nguồn lực tài chính, gây tâm lý lo ngại ảnh hưởng đến tiến độ.

Đồng quan điểm, ông Đào Xuân Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Tuấn Tùng Lâm kiến nghị: Nhà nước cần xem xét cho phép áp dụng loại hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh thay vì đơn giá cố định trong những giai đoạn biến động mạnh. Đồng thời, cần có chế tài mạnh tay để ngăn chặn tình trạng các đại lý trung gian găm hàng, thổi giá nhằm trục lợi từ khủng hoảng.

Trong khi chờ đợi các trợ lực từ chính sách, nhiều doanh nghiệp đã chọn cách tự tối ưu hóa quản trị và ứng dụng công nghệ để giảm thiểu hao hụt. Tại Công ty cổ phần Công nghiệp Tân Hà, mô hình kinh tế tuần hoàn đã trở thành phao cứu sinh hiệu quả.

Ông Phùng Anh Tuấn, Giám đốc điều hành sản xuất - kinh doanh chia sẻ: Doanh nghiệp đã tận dụng phế thải VLXD từ các công trình cũ, nghiền nhỏ để làm nguyên liệu sản xuất gạch không nung hoặc vật liệu san lấp. Giải pháp này không chỉ giúp giảm 15 - 20% chi phí đầu vào mà còn giải quyết bài toán môi trường, giúp doanh nghiệp duy trì nhịp độ thi công ổn định giữa tâm bão giá.

Cơn bão giá vật liệu chính là liều thuốc thử cho sức chống chịu của ngành xây dựng. Để đảm bảo mục tiêu giải ngân vốn đầu tư công và hoàn thiện hạ tầng đúng tiến độ, sự phối hợp nhịp nhàng giữa cơ chế quản lý linh hoạt và tinh thần sáng tạo của doanh nghiệp lúc này quan trọng hơn bao giờ hết.

Bài, ảnh: Đoàn Thư