Xử lý các dự án tồn đọng khơi thông nguồn lực đầu tư

Hàng trăm công trình, dự án tồn đọng, kéo dài với tổng mức đầu tư hàng nghìn tỷ đồng đang trở thành “cục máu đông” làm chậm quá trình phát triển của tỉnh. Để đạt mục tiêu tăng trưởng và bảo đảm an sinh xã hội, Tuyên Quang đang triển khai lộ trình quyết liệt xử lý các dự án tồn đọng. Báo Tuyên Quang thực hiện loạt bài viết về vấn đề này để phản ánh thực trạng, làm rõ nguyên nhân; đồng thời ghi nhận những giải pháp, quyết tâm của tỉnh trong tháo gỡ “điểm nghẽn”, khơi thông nguồn lực, tạo động lực cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

Bài 1: “Điểm nghẽn” nguồn lực đầu tư

Những công trình dở dang, hồ sơ đầu tư thiếu, các vướng mắc kéo dài chưa được tháo gỡ đang làm giảm hiệu quả sử dụng vốn, gia tăng nguy cơ lãng phí và trở thành rào cản trực tiếp đối với mục tiêu tăng trưởng bền vững của tỉnh.

Nhiều dự án hoàn thành chưa thể quyết toán

Theo tổng hợp của ngành chức năng, tính đến ngày 31-12-2025, toàn tỉnh có 240 công trình, dự án thuộc quản lý của 15 đơn vị, cơ quan, chủ đầu tư cấp tỉnh và 94 chủ đầu tư là xã, phường đang bị tồn đọng, kéo dài. Trong đó có 108 công trình đã hoàn thành, đưa vào sử dụng nhưng chưa thể quyết toán; gồm 39 công trình đầu tư trước ngày 31/12/2020 và 69 công trình thuộc giai đoạn 2021 - 2025.

Tổng mức đầu tư được phê duyệt của các công trình này trên 1.870 tỷ đồng; lũy kế khối lượng thực hiện đạt hơn 1.390 tỷ đồng, vốn đã bố trí trên 1.332 tỷ đồng. Việc chậm quyết toán kéo dài không chỉ làm giảm hiệu quả đầu tư mà còn gây khó khăn cho công tác quản lý, bảo trì, vận hành công trình; tiềm ẩn nguy cơ xuống cấp, phát sinh trách nhiệm pháp lý và lãng phí nguồn lực Nhà nước.

Dự án hạ tầng cơ sở khu vực tái định cư xây dựng đường cầu Mè - Công viên nước Hà Phương, thành phố Hà Giang cũ vướng mắc 3 hạng mục đầu tư nhiều năm nay.

Dự án đường giao thông trung tâm hành chính thành phố Tuyên Quang cũ (đoạn từ Quốc lộ 2 cũ đến Quốc lộ 2 tránh thành phố Tuyên Quang), thuộc phường An Tường, được triển khai từ năm 2012 với tổng mức đầu tư hơn 295 tỷ đồng. Dự án đã đưa vào sử dụng nhiều năm nhưng đến nay vẫn chưa hoàn thành quyết toán.

Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình số 1 tỉnh - đơn vị tiếp nhận sau sắp xếp tổ chức bộ máy, nguyên nhân chủ yếu do dự án có quy mô lớn, nhiều gói thầu, liên quan đến công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng phức tạp. Quá trình thực hiện kéo dài qua nhiều giai đoạn, thay đổi chủ đầu tư, lãnh đạo và cán bộ chuyên môn khiến việc rà soát, đối chiếu hồ sơ gặp nhiều khó khăn.

Tương tự, Dự án đầu tư hạ tầng kỹ thuật Khu công nghiệp Bình Vàng (giai đoạn 1), hạng mục bồi thường, giải phóng mặt bằng triển khai giai đoạn 2010 - 2013 nhưng sau hơn một thập kỷ vẫn chưa thể quyết toán. Nguyên nhân được chủ đầu tư xác định là “chưa đủ hồ sơ, tài liệu quyết toán”.

Tình trạng công trình đã hoàn thành nhưng chưa thể quyết toán được các chủ đầu tư và ngành chức năng xác định do hồ sơ đầu tư thiếu thủ tục pháp lý; vướng mắc trong giải phóng mặt bằng; chưa hoàn tất nghiệm thu kỹ thuật đối với một số công trình điện; việc bàn giao hồ sơ sau sắp xếp tổ chức bộ máy và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp chưa đầy đủ, đồng bộ.

Cần giải pháp tháo gỡ đồng bộ

Nếu các công trình chưa quyết toán phản ánh những bất cập trong công tác quản lý hồ sơ, thì các dự án dang dở lại cho thấy rõ những “điểm nghẽn” về cơ chế, thủ tục và tổ chức thực hiện đầu tư công.

Theo thống kê của Sở Tài chính, đến hết năm 2025, toàn tỉnh có 132 dự án dang dở, tạm dừng thi công hoặc mới hoàn thành bước chuẩn bị đầu tư; trong đó có 9 dự án vướng mắc về cơ chế, chính sách và pháp lý. Tổng mức đầu tư được phê duyệt của các dự án này trên 4.500 tỷ đồng; vốn đã bố trí hơn 2.000 tỷ đồng, vốn còn thiếu để có thể hoàn thành gần 2.500 tỷ đồng. Việc dự án kéo dài nhiều năm khiến nguồn lực đầu tư không phát huy hiệu quả, làm chậm tiến độ giải ngân và ảnh hưởng dây chuyền đến nhiều công trình khác.

Điển hình là Dự án hạ tầng cơ sở khu vực tái định cư xây dựng đường cầu Mè - Công viên nước Hà Phương, thành phố Hà Giang cũ (nay thuộc phường Hà Giang 1), hạng mục: san ủi mặt bằng (Km1+860 đến Km2+300). Dự án triển khai từ năm 2013 nhưng đến nay vẫn chưa thể hoàn thành do vướng mắc giải phóng mặt bằng khoảng 5.800 m2 đất của các hộ dân. Dù khối lượng thi công đạt khoảng 96% nhưng chưa thể hoàn thành, kéo theo 2 hạng mục khác trong trong dự án này gồm cấp thoát nước và đường nội bộ khu tái định cư giai đoạn 2 cũng bị đình trệ suốt nhiều năm.

Tại xã Liên Hiệp hiện có 12 công trình tồn đọng kéo dài; trong đó 4 công trình đã hoàn thành, đưa vào sử dụng nhưng chưa quyết toán, 8 công trình đang dang dở, phải tạm dừng thi công. Tổng mức đầu tư gần 50 tỷ đồng; vốn đã bố trí gần 18 tỷ đồng, còn thiếu trên 30 tỷ đồng. Phần lớn các công trình dang dở là các dự án cấp điện được phê duyệt từ năm 2024 với tổng mức đầu tư gần 37 tỷ đồng, nhằm cấp điện cho 384 hộ dân thuộc 8 thôn trên địa bàn xã. Các công trình đã hoàn thành khoảng 70% khối lượng nhưng đang phải dừng thi công do chưa hoàn tất công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng tại vị trí chân dựng cột điện và hành lang đường dây đi qua diện tích rừng tự nhiên.

Theo đồng chí Hà Mạnh Thắng, Chủ tịch UBND xã Liên Hiệp, các dự án tồn đọng đều là công trình người dân mong đợi nhiều năm. Những công trình đã hoàn thành, địa phương đang tập trung hoàn thiện hồ sơ để quyết toán. Riêng các dự án điện dang dở, cần sự hỗ trợ của tỉnh trong tháo gỡ vướng mắc về thu hồi đất và cơ chế thực hiện. Các dự án này sau khi thực hiện chính quyền địa phương 2 cấp xã mới tiếp nhận, rà soát phát hiện vướng mắc nên việc công trình kéo dài ảnh hưởng lớn đến tiến độ giải ngân, kết quả thực hiện các chỉ tiêu kinh tế - xã hội, cải cách hành chính, chuyển đổi số và tạo tâm lý bức xúc trong nhân dân trên địa bàn.

Phía sau mỗi công trình dang dở là những kỳ vọng phát triển chưa thể thành hiện thực. Khi vốn đầu tư công không được đưa vào sử dụng hiệu quả, không chỉ ngân sách bị lãng phí mà niềm tin của người dân, doanh nghiệp đối với hiệu lực quản lý nhà nước cũng bị ảnh hưởng.

Xử lý các dự án tồn đọng là yêu cầu cấp thiết để khơi thông nguồn lực, phục hồi niềm tin và tạo dư địa cho tăng trưởng. Muốn tháo được “điểm nghẽn” đầu tư công, cần hơn hết sự quyết liệt trong chỉ đạo, rõ trách nhiệm của từng cấp, từng ngành và tinh thần dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ thực thi. Chỉ khi những công trình tồn đọng được giải quyết, những công trình dang dở được hoàn thành, những đồng vốn ngân sách được phát huy hiệu quả, nguồn lực phát triển mới thực sự được “đánh thức”.

(còn nữa)

Bài, ảnh: Đoàn Thư - Duy Tuấn - Mộc Lan