Mô hình 3 cây, 3 con ở Phố Bảng

Mùa khô thiếu nước, mùa đông lạnh giá, đất canh tác nằm lọt thỏm giữa những vách đá tai mèo dựng đứng, vì thế Phố Bảng từng là vùng đất có tỷ lệ hộ nghèo khá cao. Thế nhưng vài năm trở lại đây, diện mạo xã biên giới này đang đổi khác. Nhờ chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp hàng hóa “3 cây, 3 con”, đồng bào Mông nơi đây đã tìm thấy hướng đi ổn định để nâng cao thu nhập trên chính mảnh đất quê hương.

Thay đổi từ vách đá tai mèo

Phố Bảng nằm ở vùng lõi Công viên địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn. Khí hậu khắc nghiệt, địa hình bị chia cắt mạnh, đất canh tác vô cùng hiếm hoi. Trước đây, đời sống của người dân hoàn toàn phụ thuộc vào cây ngô trồng trên hốc đá. Mùa thu hoạch phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết, sản lượng bấp bênh nên cảnh thiếu ăn mỗi khi gặt xong vẫn diễn ra.

Ông Mai Tự Chuyền hướng dẫn các thành viên Hợp tác xã Dịch vụ Nông lâm nghiệp xã Phố Bảng quy trình chăm sóc cây Đương quy.

Trước thực tế đó, cấp ủy, chính quyền xã Phố Bảng xác định muốn giúp dân thoát nghèo thì không thể tiếp tục làm theo cách cũ. Địa phương tập trung vận động bà con chuyển dịch cơ cấu cây trồng, vật nuôi theo chiến lược “3 cây, 3 con”. Nhóm cây trồng gồm: cây ăn quả ôn đới, cây dược liệu và rau chuyên canh. Nhóm vật nuôi gồm: bò H’Mông, lợn đen bản địa và gia cầm. Bộ “3 cây, 3 con” được lựa chọn dựa trên tính toán kỹ về khí hậu ôn đới lạnh đặc thù, khả năng chịu hạn và giá trị thương mại trên thị trường. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất ban đầu không nằm ở kỹ thuật, mà ở tâm lý ngần ngại của bà con. Người dân đã quen canh tác tự cung tự cấp, sợ chuyển sang cây trồng mới thất thu sẽ không có ngô ăn. Xã chọn cách làm cán bộ, đảng viên đi trước làm mô hình đối chứng để dân thấy hiệu quả rồi mới làm theo.

Năm 2016, Hợp tác xã Dịch vụ Nông lâm nghiệp xã Phố Bảng ra đời do ông Mai Tự Chuyền làm đại diện. Hợp tác xã đóng vai trò làm cầu nối giữa chính quyền và các hộ dân, đứng ra nhận cung ứng giống, vật tư, tập huấn kỹ thuật và tìm đầu ra cho nông sản. Đến nay, hợp tác xã đã liên kết với người dân canh tác hơn 2,7 ha cây dược liệu: Đương quy, Hoài sơn, Đẳng sâm và 1,5 ha cây ăn quả.

Ông Lục Văn Phăng, hộ dân liên kết ở thôn Phố Trồ chia sẻ: “Vào hợp tác xã, bà con được cấp giống, học cách làm luống, bón phân, phòng bệnh cho cây dược liệu. Thu hoạch đến đâu, hợp tác xã bao tiêu toàn bộ đến đó với giá ổn định khoảng 14.000 đồng/kg củ tươi. Có đầu ra chắc chắn nên bà con yên tâm bỏ công chăm sóc, không còn lo bị ép giá như trước”.

Hiệu quả thực tế và hướng đi dài hạn

Đến nay, mô hình “3 cây, 3 con” đã bắt đầu cho thu hoạch đều đặn, tạo ra nguồn thu đáng kể cho các hộ tham gia liên kết. Ở nhóm cây trồng, 2,7 ha dược liệu cho thu nhập bình quân từ 80 - 100 triệu đồng/ha/năm. Các loại cây ăn quả ôn đới như mận máu, lê VH6 và lê Đài Loan thích hợp với chất đất và độ cao Phố Bảng nên quả ngọt, giòn, năng suất đạt 8 - 10 tấn/ha khi vào thời kỳ kinh doanh. Mỗi héc-ta lê, mận mang lại doanh thu 120 - 150 triệu đồng/năm, gấp nhiều lần so với trồng ngô. Cùng với đó, các vùng rau chuyên canh như bắp cải, củ cải, cà chua cũng được mở rộng để cung cấp cho thị trường và các cơ sở dịch vụ du lịch trên Cao nguyên đá.

Ở nhóm vật nuôi, việc chăn nuôi bò H’Mông theo hình thức nhốt vỗ béo kết hợp trồng cỏ chăn nuôi trên đất dốc đang mang lại nguồn thu ổn định. Mỗi hộ duy trì từ 3 - 5 con bò vỗ béo, sau 4 - 6 tháng xuất bán thu lãi ròng 30 - 50 triệu đồng. Lợn đen bản địa và gà đen H’Mông nuôi thả nương theo hướng an toàn sinh học có tỷ lệ sống đạt trên 85%, giá bán cao hơn lợn, gà trắng thông thường từ 20 - 30% và luôn trong tình trạng thiếu hàng để cung ứng cho khách du lịch.

Bà Phan Thị Lan, Phó Bí thư Thường trực Đảng ủy xã Phố Bảng, cho biết: “Chính quyền xã duy trì việc bám sát cơ sở, vận động bà con mở rộng diện tích sản xuất tập trung theo từng thôn. Các tổ hợp tác và hợp tác xã tiếp tục đóng vai trò nòng cốt để giữ mối liên kết bao tiêu, giúp người dân giảm thiểu rủi ro khi thị trường biến động”.

Nhờ triển khai mô hình “3 cây, 3 con”, tỷ lệ hộ nghèo của xã Phố Bảng giảm bình quân 3 - 5% mỗi năm. Quan trọng hơn, thói quen canh tác manh mún, phụ thuộc vào thiên nhiên của đồng bào Mông đang dần thay đổi sang tư duy sản xuất hàng hóa. Những vườn mận, vườn lê mùa hoa nở rộ hay mùa quả chín hiện còn trở thành điểm ghé thăm của du khách khi đến với Phố Bảng, mở ra cơ hội kết hợp nông nghiệp với du lịch trải nghiệm trong tương lai.

Bài, ảnh: Phi Anh