Tìm lời giải để nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp

Dù sở hữu những “bờ xôi ruộng mật”, nhưng nhiều nông dân hiện nay vẫn đang loay hoay trong nghịch lý: Diện tích canh tác lớn nhưng giá trị kinh tế thấp. Làm thế nào để đánh thức tiềm năng đất đai, gia tăng thu nhập cho nhà nông là bài toán cấp bách đặt ra cho cả chính quyền lẫn người dân.

Nghịch lý ở “bờ xôi ruộng mật”

Từ bao đời nay, hạt lúa, bắp ngô đã gắn liền với hơi thở của nhà nông. Ưu điểm của nhóm cây truyền thống này là tính thích nghi cao, quy trình chăm sóc đơn giản và ít rủi ro trên thị trường. Thế nhưng, trong vòng xoáy của kinh tế thị trường, những lựa chọn an toàn ấy đang lộ rõ sự hụt hơi, không còn đủ sức gánh vác kinh tế hộ gia đình.

Gia đình ông Hán Quang Thông, thôn Đồng Cầu, xã Yên Sơn sở hữu 5 sào ruộng và 1 ha chè - một quỹ đất không hề nhỏ, tuy nhiên nguồn thu từ đây cũng chỉ dừng ở mức... đủ ăn. Ông Thông nhẩm tính: Một sào lúa sau gần 4 tháng một nắng hai sương, nếu thời tiết ủng hộ mới thu được khoảng 2,3 - 2,4 tạ thóc (đối với lúa lai). Với giá thị trường khoảng 14.000 đồng/kg, mỗi sào mang về 3,3 triệu đồng.

Anh Hoàng Mạnh Cường, tổ dân phố Kim Phú 11, phường Mỹ Lâm đầu tư hệ thống thủy canh nuôi ốc bươu và trồng rau.

Để có con số 3,3 triệu đồng đó, người nông dân phải chi đủ thứ: Từ thuê máy làm đất, mua giống, phân bón đến thuốc bảo vệ thực vật và công gặt. “Tính ra gần như không có lãi, chủ yếu là lấy công làm lãi. Chi phí đầu vào leo thang, giá thóc biến động rất ít nên những năm gần đây gia đình chỉ làm đủ ăn, dư chút ít nuôi con gà, con lợn”, ông Thông bộc bạch.

Không riêng gì cây lúa, những cây công nghiệp từng được coi là cây thoát nghèo như mía, chè cũng đang rơi vào tình cảnh tương tự. Tại xã Trường Sinh, cây mía từng là niềm hy vọng nhưng hiện nay, vụ thu hoạch lại trở thành nỗi lo vì bài toán nhân công. Ông Phan Văn Kiều, thôn Đồng Tâm chia sẻ: Giá thuê nhân công chặt mía hiện từ 170.000 - 200.000 đồng/ngày. Để chặt 1 ha mía cần cả chục lao động làm việc liên tục từ 3 - 4 ngày. Tiền thuê người đã ngốn gần hết lợi nhuận, khổ nhất là có tiền cũng khó tìm được người làm. Thực trạng này khiến người nông dân rơi vào tâm thế “làm để giữ đất” chứ không dám đầu tư thâm canh.

Chuyển dịch từ “sản xuất” sang “kinh tế nông nghiệp”

Nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp không thể giữ nguyên lối sản xuất truyền thống hay những phép tính ngắn hạn mà cần phải có sự chuyển dịch: Chuyển dịch từ sản xuất thuần túy sang kinh tế nông nghiệp.

Tại phiên họp UBND tỉnh thường kỳ tháng 12 vừa qua và trong chương trình làm việc với các địa phương thuộc phía Nam của tỉnh - vùng đất được kỳ vọng là “đầu tàu” nông nghiệp của tỉnh, đồng chí Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Phan Huy Ngọc nhấn mạnh: Trong bối cảnh kinh tế nhiều biến động, nông nghiệp vẫn được xác định là “trụ đỡ” quan trọng. Tuy nhiên, để trụ đỡ này thực sự vững chắc, việc nâng cao giá trị sản xuất trên mỗi đơn vị diện tích và nâng cao thu nhập của người nông dân là yêu cầu sống còn.

Người dân xã Xín Mần trồng củ cải trắng xuất khẩu thu về 50 - 60 triệu đồng/ha.

Đồng chí yêu cầu, các địa phương phải đặt nhiệm vụ này nên hàng đầu trong phát triển kinh tế, trong đó khuyến khích các HTX, tổ nhóm đầu tư sản xuất nông nghiệp công nghệ cao; lựa chọn những loại cây trồng, vật nuôi phù hợp, có giá trị kinh tế vượt trội để phát triển. Trên cơ sở kiểm soát sản xuất, tránh tình trạng sản xuất ồ ạt dẫn đến tình trạng cung vượt cầu; xây dựng các HTX kiểu mới làm cầu nối, đủ năng lực pháp lý để ký kết hợp đồng bao tiêu với các hệ thống siêu thị và sàn thương mại điện tử; triển khai hiệu quả các chính sách thu hút doanh nghiệp vào lĩnh vực chế biến nông, lâm, thủy sản nhằm giảm cung ứng thô, kéo dài thời gian bảo quản và nâng tầm giá trị sản phẩm.

Đồng chí Phạm Mạnh Duyệt, Ủy viên BCH Đảng bộ tỉnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường khẳng định: Cơ cấu lại ngành nông nghiệp, Sở đã tích cực, chủ động phối hợp với các ngành, địa phương hỗ trợ người nông dân chuyển đổi mô hình sản xuất. Chỉ tính riêng trong năm 2025 vừa qua, đã có 345,3 ha đất ruộng trồng lúa, ngô hiệu quả thấp chuyển sang trồng các cây có thị trường tiêu thụ như: Khoai lang, ớt, củ kiệu, bắp cải, củ cải, sâm khoai, tam giác mạch, hoa hướng dương…; hỗ trợ cải tạo 646,2 ha đất vườn tạp.

Kết quả sau khi chuyển đổi, cải tạo trên chính đơn vị diện tích đó, giá trị tăng lên từ 1,5 đến 2 lần. Đồng thời mở rộng diện tích cây trồng áp dụng sản xuất theo tiêu chuẩn, quy chuẩn (VietGAP, hữu cơ) cam, chè, bưởi…; cấp mã số vùng trồng cho các sản phẩm có tiềm năng xuất khẩu, đưa sản phẩm nông nghiệp ra thị trường thế giới. Hiện đã có 4.293 ha cây trồng được sản xuất theo tiêu chuẩn; 149 vùng có mã số xuất khẩu EU, Trung Quốc. Nông nghiệp được sản xuất theo tiêu chuẩn đưa vào các siêu thị và xuất khẩu ra thị trường thế giới chắc chắn giá trị sẽ gia tăng- Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường kỳ vọng.

Nâng cao giá trị nông nghiệp không phải là cuộc đua về năng suất, mà là cuộc đua về giá trị và sự ổn định. Con đường để nâng giá trị từ vài triệu đồng lên hàng chục triệu đồng trên 1 đơn vị diện tích không chỉ thấm đẫm mồ hôi của nhà nông, mà còn cần cả trí tuệ của nhà khoa học, sự nhạy bén của doanh nghiệp và tầm nhìn chiến lược của nhà quản lý. Khi người nông dân không còn đơn độc trên cánh đồng của mình, lúc đó bài toán phát triển bền vững mới thực sự tìm thấy lời giải thỏa đáng.

Bài, ảnh: Đoàn Thư