Tuần hoàn để tái sinh những giá trị

Nếu ví nông nghiệp truyền thống như dòng chảy một chiều - sản xuất, tiêu thụ và thải bỏ, thì nông nghiệp tuần hoàn (NNTH) chính là sự tái sinh của nhiều giá trị. Bởi phế phẩm của chu trình này trở thành nguồn “thức ăn” quý giá cho chu trình tiếp theo. Đây không chỉ là một giải pháp kinh tế, mà còn là lời hứa hẹn đầy trách nhiệm với môi trường, là sự tái khẳng định mối giao hòa ngàn đời giữa con người và đất đai.

Anh Nguyễn Duy Khoa, thôn 8, xã Yên Phú đầu tư nhà màng trồng dưa đặc sản.

Khi phế phẩm nông nghiệp hóa “vàng”

Không có gì là phế phẩm! Đó là lời khẳng định của Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp dịch vụ Tuấn Cường - Bùi Khánh Cường, xã Chiêm Hóa. Nơi đây những cọng rơm, rạ khô tưởng chừng vô dụng sau mỗi mùa gặt hay mùn cưa, bã mía, gỗ mục… thay vì bị đốt bỏ gây ô nhiễm khói bụi thì nay đã hóa “vàng” khi được sử dụng để nuôi trồng nấm linh chi, bởi mỗi kilogam nấm linh chi mà HTX sản xuất và cung ứng ra thị trường đang có giá bạc triệu.

Giám đốc HTX Bùi Khánh Cường cầm những tai nấm linh chi như những bông hoa lớn, đỏ au tự tin khoe: Thứ nấm quý tộc này trước chỉ được biết đến ở đất nước Hàn Quốc thì nay HTX của anh đã làm chủ công nghệ và sản xuất thành hàng hóa. Theo lời Giám đốc Cường, nguyên liệu để nuôi trồng loại nấm này hoàn toàn là phế phẩm trong sản xuất nông, lâm nghiệp. Tuy nhiên, đây là loại nấm có giá trị rất cao nên khá “đỏng đảnh và khái tính”, đòi hỏi nguyên liệu cũng phải được chọn lọc kỹ lưỡng. Nguyên liệu làm từ mùn cưa của gỗ keo đi kèm một quy trình sản xuất khắt khe, công phu. Mùn cưa sau khi được sấy khô sẽ được hấp để thanh trùng trước khi đóng bầu và làm nguội. Khi các bầu nấm đạt đến độ chuẩn là công đoạn cấy phôi nấm tỉ mỉ. Mỗi phôi nấm đưa vào bầu chỉ nhỏ như hạt vừng, hạt tấm, gặp môi trường tốt chúng phát triển bằng những vỏ sò, rồi xòe ra như bông hoa là mất cả tháng trời. Công phu, tỉ mỉ, khắt khe trong sản xuất nhưng đổi lại giá trị của nấm linh chi được coi là đệ nhất trong các loại nấm, với tác dụng: ổn định huyết áp; hạn chế nguy cơ mắc bệnh tim mạch; phòng ngừa bệnh đường hô hấp; hỗ trợ trong điều trị ung thư… chính vì thế mà chúng có giá trị kinh tế rất lớn, trung bình khoảng 800 nghìn đồng - 1,2 triệu đồng/kg. Trung bình mỗi năm, HTX cung ứng vào các công ty sản xuất, chế biến dược liệu, thực phẩm trên 1 tấn nấm. Ngoài nấm linh chi, HTX Tuấn Cường còn sản xuất cung ứng các loại nấm làm thực phẩm như: nấm rơm, nấm sò…đem lại doanh thu cả trăm triệu đồng/năm.

Nếu như HTX Tuấn Cường biến những cọng rơm, rạ, mùn cưa thành “vàng”, thì tại HTX chăn nuôi Hoàng Thức, xã Yên Nguyên, hay HTX Chăn nuôi phường Mỹ Lâm, HTX Chăn nuôi Bắc Quang lại biến chất thải của gia súc, gia cầm thành nguồn năng lượng quý giá. Bà Nguyễn Thị Uyên, Giám đốc HTX Chăn nuôi Hoàng Thức chia sẻ: Công nghệ biogas giúp chuyển hóa chất thải thành khí đốt sinh học, cung cấp nhiên liệu sạch cho sinh hoạt và sản xuất, đồng thời giảm thiểu phát thải khí nhà kính. Bã thải sau biogas lại là phân bón hữu cơ, giàu dinh dưỡng, dùng để bón cho cây trồng, rau màu hoặc nuôi trùn quế - loài vật cung cấp nguồn đạm dồi dào cho vật nuôi. Một vòng tuần hoàn khép kín, tất cả được tối ưu hóa, vừa giảm chi phí đầu vào (điện, gas, phân bón), vừa cắt giảm phát thải ra môi trường.

Nấm linh chi được trồng tại HTX Tuấn Cường, xã Chiêm Hóa.

Xanh, sạch, giảm phát thải

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường, xu hướng sản xuất xanh, sạch, tuần hoàn, giảm phát thải đang lan tỏa khắp các lĩnh vực từ trồng trọt, chăn nuôi đến chế biến. Từ những mô hình sản xuất hộ gia đình đến những doanh nghiệp sản xuất, chế biến sản phẩm nông, lâm nghiệp lớn như: Công ty Cổ phần Mía đường Sơn Dương; Công ty Woodsland Tuyên Quang… Những phế phẩm sau sản xuất như vỏ cây gỗ nguyên liệu, mùn cưa, bã mía sau sơ chế đã được tận thu để sản xuất điện sinh khối, phân vi sinh để rồi lại quay vòng một chu trình sản xuất mới, mang lại giá trị kinh tế cao hơn.

Đồng chí Phạm Mạnh Duyệt, Ủy viên BCH Đảng bộ tỉnh, Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường chia sẻ: Sức hấp dẫn của NNTH không chỉ nằm ở khía cạnh môi trường. Nó còn là chìa khóa mở ra cánh cửa kinh tế thịnh vượng cho doanh nghiệp, người nông dân. Khi phế phẩm không bị bỏ đi mà được tái sinh thành sản phẩm có giá trị (nấm, khí đốt, phân hữu cơ, thức ăn chăn nuôi...), chi phí sản xuất giảm xuống, trong khi giá trị tổng thể của nông trại lại tăng lên. Theo tính toán, mô hình NNTH giúp gia tăng thu nhập từ 15% đến 30% so với cách làm truyền thống. Quan trọng hơn, sản phẩm từ NNTH thường sạch hơn, hữu cơ hơn, đáp ứng xu hướng tiêu dùng xanh của thị trường và có thể đạt mức giá cao hơn.

NNTH chính là một hình thái sản xuất thông minh, sự tái sinh của nhiều giá trị, nơi sự hòa hợp với tự nhiên mang lại lợi ích kinh tế. Người nông dân không chỉ là nhà sản xuất mà còn là những nghệ nhân của sự tái tạo, kiến tạo nên một bức tranh đồng quê tràn đầy sức xuân và hy vọng. Hãy tin rằng, chính trên những mô hình sản xuất, những thửa ruộng xanh ấy, triết lý “sống thuận tự nhiên” người nông dân đang cất lên lời thơ đẹp nhất về sự phồn thịnh và trách nhiệm - Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Phạm Mạnh Duyệt khẳng định.

Minh Thư