Xây dựng hệ sinh thái truy xuất nguồn gốc hiện đại, minh bạch

Trong bối cảnh nền kinh tế số đang xoay trục mạnh mẽ, Tuyên Quang đang dần khẳng định vị thế thủ phủ nông, lâm nghiệp phía Bắc bằng việc quyết liệt xây dựng hệ sinh thái truy xuất nguồn gốc. Đây không chỉ là tấm giấy thông hành đưa nông sản vươn xa mà còn là lời cam kết chắc chắn về chất lượng đối với người tiêu dùng.

Các chuyên gia, nhà khoa học của Tập đoàn IREKA và Viện lâm nghiệp kiểm tra mã số truy xuất vùng trồng rừng tại xã Trung Sơn.

Từ “số hóa” đến “niềm tin số”

Kể từ khi mã số vùng trồng rừng được cấp cho diện tích rừng của Đội 821, anh Trần Mạnh Huấn, Trưởng Phòng Kỹ thuật, Công ty Lâm nghiệp Yên Sơn không còn phải quá vất vả để đi kiểm tra hiện trạng rừng mà vẫn quản lý, theo dõi được một cách chặt chẽ. Anh Huấn phấn khởi cho biết: Với chiếc điện thoại thông minh, anh có thể soi vào mã quét QR Code đã được cấp, mọi thông tin, hình ảnh, hiện trạng rừng được cập nhật đầy đủ trên máy, rất dễ dàng trong quản lý và chỉ đạo sản xuất.

Theo anh Huấn, với phần mềm, mã quét không những thuận lợi trong công tác quản lý rừng, giúp minh bạch hóa quá trình sản xuất trong nội bộ đơn vị và cũng rất thuận lợi cho các đối tác trong và ngoài nước có nhu cầu truy xuất tận gốc sản phẩm.

Không chỉ cây gỗ rừng trồng, tại các vùng chuyên canh bưởi, chè… hình ảnh những người nông dân cầm điện thoại thông minh quét mã QR đã không còn xa lạ. Thay vì những cuốn sổ tay ghi chép lem nhem bùn đất, mọi thông tin từ khâu làm đất, bón phân đến ngày thu hoạch đều được cập nhật trực tiếp lên hệ thống phần mềm.

Báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường, tính đến hết năm 2025, đã có 149 mã số vùng sản xuất được cấp mã số, trong đó có 25 mã phục vụ xuất khẩu EU, Trung Quốc; 124 mã nội tiêu với các sản phẩm chè, bưởi, thanh long, hồng, nhãn và cây lâm nghiệp.

Cấp mã số vùng trồng không chỉ tạo thuận lợi cho công tác quản lý mà còn tạo niềm tin với người tiêu dùng. Thực tế cho thấy, người tiêu dùng hiện nay không chỉ mua sản phẩm, họ mua sự an tâm. Một sản phẩm có đầy đủ lịch sử từ trang trại, vườn rừng đến tiêu dùng sẽ có giá trị gia tăng cao hơn từ 15 - 20% so với sản phẩm trôi nổi.

Tháo gỡ rào cản, hướng tới tương lai bền vững

Dù đã đạt được những kết quả khả quan, hành trình xây dựng hệ sinh thái truy xuất nguồn gốc sản phẩm trong sản xuất nông nghiệp vẫn còn những rào cản, đặc biệt là chi phí đầu tư. Phản ánh của các hộ sản xuất, các thiết bị cảm biến, phần mềm quản lý và tem nhãn vẫn là gánh nặng tài chính đối với các hộ sản xuất nhỏ lẻ. Cùng với đó là việc kết nối dữ liệu giữa các ngành nông nghiệp, công thương và khoa học công nghệ, doanh nghiệp làm dịch vụ cung ứng tem nhãn đôi khi còn chưa nhịp nhàng. Một sự cố tại Hội chợ hàng OCOP của tỉnh cách đây chưa lâu, một số sản phẩm đã được bày bán, tuy nhiên khi khách hàng quét mã trên bao bì để truy xuất nguồn gốc nhưng không có một thông tin nào được hiện lên. Lý do là đơn vị dịch vụ chưa kích hoạt mã số sản phẩm.

Để hệ sinh thái thực sự phát huy hiệu quả, ngày 15-1 vừa qua, UBND tỉnh đã có Kế hoạch triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa giai đoạn 2026 - 2030, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý chất lượng, bảo đảm minh bạch thị trường và hỗ trợ doanh nghiệp phát triển bền vững. 6 nhóm nhiệm vụ sẽ được triển khai thực hiện. Trong đó, UBND tỉnh yêu cầu ngành Nông nghiệp và Môi trường rà soát hệ thống văn bản, quy định pháp luật về truy xuất nguồn gốc; tăng cường thông tin, tuyên truyền, phổ biến kiến thức; vận hành, nâng cấp, mở rộng hệ thống truy xuất nguồn gốc của tỉnh; tổ chức thu thập thông tin, dữ liệu đánh giá thực trạng và nhu cầu truy xuất nguồn gốc; triển khai áp dụng hệ thống cho doanh nghiệp; hướng dẫn kết nối với Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc quốc gia.

Đồng chí Đỗ Tấn Sơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường khẳng định: Ngành cũng sẽ phối hợp với các đơn vị liên quan, tăng cường khâu hậu kiểm, xử lý nghiêm các trường hợp gian lận mã số, mã vạch để bảo vệ các đơn vị làm ăn chân chính.

Xây dựng hệ sinh thái truy xuất nguồn gốc hiện đại là một hành trình dài hơi, song với sự quyết liệt của tỉnh, ngành và sự đồng lòng của các chủ thể và người dân, Tuyên Quang đang từng bước biến nguồn gốc minh bạch thành thương hiệu nhận diện mạnh mẽ trên bản đồ nông sản Việt Nam và quốc tế.

Bài, ảnh: Đoàn Thư