Tìm lời giải cho quà Tết OCOP

Mỗi độ Tết đến xuân về, thị trường quà tặng lại chứng kiến một cuộc chuyển dịch mạnh mẽ, thay vì những hộp bánh kẹo ngoại nhập bóng bẩy, người tiêu dùng đang có xu hướng tìm về các giá trị bản địa. Những sản phẩm OCOP thấm đẫm hương vị vùng miền trở thành ưu tiên số một. Tuy nhiên, một nghịch lý đang tồn tại, trong khi thị trường mở rộng cửa, nguồn cung sản phẩm OCOP, đặc biệt là các dòng đặc sản có thương hiệu lại rơi vào tình trạng “hụt hơi”.

Xu hướng “đặc sản quê” trên giỏ quà Tết

Dạo quanh các điểm giới thiệu nông sản và các sàn thương mại điện tử, không khó để nhận ra sức hút của các sản phẩm OCOP. Không còn bó hẹp trong phạm vi “ao làng”, sản phẩm OCOP đã trở thành những sứ giả văn hóa, góp mặt sang trọng trong các giỏ quà Tết của các doanh nghiệp, tổ chức.

Khách hàng đến lựa mua sản phẩm OCOP tại cửa hàng Tâm Hương làm quà tặng dịp Tết.

Ông Nguyễn Đình Tâm, Giám đốc Công ty cổ phần Thương mại và Du lịch Tâm Hương, đơn vị có kinh nghiệm lâu năm trong cung ứng quà tặng nông sản cho biết: Năm nay, đơn đặt hàng từ các tổ chức, doanh nghiệp trong và ngoài tỉnh tăng đột biến. Nếu năm 2022, công ty cung ứng khoảng 1.000 suất quà Tết thì năm nay con số đã tăng gấp 5 lần, tương đương 5.000 suất. Khách hàng hiện nay rất tinh tế, họ không mua một sản phẩm thuần túy mà mua câu chuyện văn hóa phía sau. Yêu cầu đặt ra là sản phẩm phải đạt chuẩn OCOP, có chứng nhận chất lượng rõ ràng và bao bì phải đủ sang trọng để làm quà đối ngoại. Hiện tại, đơn vị đang phải tối đa công suất để thu gom, đóng gói các mặt hàng chủ lực như miến dong, nếp nương, măng rừng, chè đặc sản... nhằm kịp tiến độ bàn giao - ông Tâm chia sẻ.

Cửa hàng giới thiệu và bán các sản phẩm đặc trưng của tỉnh tại phường Hà Giang 1, thời điểm này nhân viên cũng đang chạy đua thời gian để đóng các túi quà theo đơn đặt của các tổ chức, doanh nghiệp. Phản ánh của các nhân viên, nhu cầu sử dụng sản phẩm OCOP làm quà tặng trong dịp Tết tăng đột biến. Tuy nhiên khách hàng cũng chỉ lựa chọn một số sản phẩm đã có tiếng như: Mật ong bạc hà, gạo nếp nương, trà shan tuyết, còn lại một số sản phẩm khác, khách hàng vẫn e dè.

Sự bùng nổ nhu cầu không chỉ ở phân khúc doanh nghiệp. Tại các cửa hàng bán lẻ như nông sản Hiền Lương, khu vực chợ Tam Cờ, lượng khách đặt các “set” quà nông sản gửi đi các thành phố lớn tăng mạnh trong 2 năm qua. Tuy nhiên, chủ cửa hàng thừa nhận dù nhu cầu rất lớn nhưng không dám nhận thêm đơn bởi nguồn hàng OCOP đúng theo yêu cầu của bạn hàng lại rất hạn chế.

Chị Hoàng Thị Ninh, một người dân Tuyên Quang đang công tác tại Hà Nội, bày tỏ: Sản phẩm OCOP quê mình chất lượng vượt trội, độ tươi ngon và tin cậy cao hơn hẳn đồ ngoại. Thế nhưng để mua đủ số lượng biếu tặng, phải đặt trước cả tháng, chậm chân là hết hàng.

Điểm nghẽn cố hữu

Vì sao với một tỉnh sở hữu hơn 400 sản phẩm OCOP đạt chuẩn từ 3 - 5 sao như Tuyên Quang, nhưng chỉ một số ít được thị trường “chọn mặt gửi vàng” làm quà tặng? Câu trả lời nằm ở sự chênh lệch giữa chất lượng bên trong và diện mạo bên ngoài.

Hội chợ OCOP năm 2025 vừa được UBND tỉnh tổ chức để quảng bá, giới thiệu sản phẩm đến các doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Theo ông Nguyễn Đình Tâm, Giám đốc Công ty cổ phần Thương mại và Du lịch Tâm Hương, chất lượng sản phẩm OCOP của Tuyên Quang có thể sánh ngang với sản phẩm cùng chủng loại trong khu vực nhưng sự đơn điệu về mẫu mã cũng như câu chuyện trong sản phẩm vẫn thiếu sức cạnh tranh. Đơn cử như sản phẩm trà: Tuyên Quang là một vùng đất với rất nhiều loại chè đặc sản, tuy nhiên các bạn hàng chỉ đặt sản phẩm Fìn hò trà xã Thông Nguyên hay trà shan tuyết của vùng đất Hồng Thái, trà nhài Ngọc Thúy... Còn nhiều loại trà chất lượng rất ngon nhưng bạn hàng không lựa chọn do chưa có nhận diện thương hiệu và chưa tạo được ấn tượng đối với khách hàng.

Đồng quan điểm với ông Tâm, đại diện Siêu thị Tuyên Quang cũng khẳng định: Rất nhiều  sản phẩm OCOP của tỉnh có chất lượng, tuy nhiên bao bì vẫn dừng lại ở mức “túi nilon, nhãn dán thủ công”. Đây chính là lý do sản phẩm OCOP khó lên kệ ở kênh bán hàng hiện đại.

Nguyên nhân nữa là sản xuất manh mún, thiếu tính bền vững. Phần lớn sản phẩm OCOP vẫn dựa trên canh tác tự nhiên, quy mô nông hộ hoặc HTX nhỏ lẻ. Khi nhu cầu thị trường tăng đột biến vào dịp Tết, năng lực sản xuất của các chủ thể không thể đáp ứng kịp thời.

Một thực tế nữa cần phải thẳng thắn nhìn nhận là một bộ phận không nhỏ chủ thể OCOP có tâm lý trông chờ ỷ lại vào sự hỗ trợ từ Nhà nước, ngành chuyên môn. Khi sản phẩm OCOP hết hạn không đăng ký đánh giá công nhận lại, hay không có sự đầu tư để phát triển sản phẩm. Minh chứng rõ nhất là tại kỳ đánh giá phân hạng lại sản phẩm OCOP ngày 16-12 vừa qua, chỉ có 6 sản phẩm tham gia tái đánh giá, và 3 trong số đó đạt chuẩn - một con số khá khiêm tốn. Việc “rớt sao” hoặc lơ là duy trì tiêu chuẩn khiến các nhà phân phối e dè vì lo ngại rủi ro về uy tín và truy xuất nguồn gốc.

Cần một “nhịp cầu” tổng lực

Để sản phẩm OCOP không chỉ là “ngôi sao vụt sáng rồi tắt”, cần một chiến lược tiếp cận tổng lực từ bốn phía: Nhà nước - Tổ chức tín dụng - Nhà sản xuất - Nhà phân phối.

Thực tế, tỉnh đã có những bước đi quyết liệt. Thông qua Nghị quyết số 03/2021/NQ-HĐND, hơn 139 tỷ đồng đã được hỗ trợ cho các chủ thể phát triển sản xuất. Ngành Nông nghiệp cũng bắt tay với ngành Công thương để đưa OCOP tham gia các sàn giao dịch hiện đại đồng thời tổ chức các hội trợ giới thiệu, quảng bá, kích cầu tiêu thụ các sản phẩm OCOP trong và ngoài tỉnh. Theo số liệu thống kê, đã có trên 100 sản phẩm được hỗ trợ đưa lên các sàn thương mại điện tử như: Santmdttuyenquang.gov.vn, Buudien.vn, Sendo, Cuccu, Shopee...

Tại các điểm du lịch nổi tiếng, nhà hàng, khách sạn các mặt hàng OCOP cũng được trưng bày, giới thiệu và bán.

Đồng chí Đỗ Tấn Sơn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường khẳng định: Với chức năng quản lý Nhà nước, Sở sẽ kiên quyết rà soát và công khai các sản phẩm quá hạn nhưng không hợp tác tái đánh giá trên cổng thông tin điện tử. Đây là biện pháp cần thiết để bảo vệ các chủ thể làm ăn chân chính và quyền lợi người tiêu dùng.

Từ thực tế kinh doanh, ông Nguyễn Mạnh Dũng, chủ cửa hàng OCOP tại chợ Tam Cờ cho biết: Ngoài các thương hiệu mạnh, ông cũng tích cực giới thiệu các sản phẩm tiềm năng với chất lượng không kém cạnh để đa dạng hóa sự lựa chọn cho khách hàng.

Quà Tết OCOP không đơn thuần là một giao dịch thương mại, đó là sự sẻ chia giá trị bản sắc và tinh hoa đất trời. Sự khan hiếm hiện tại là một thách thức, nhưng cũng là tín hiệu vui cho thấy hướng đi đúng đắn của chương trình. Để hương sắc OCOP thực sự tỏa ngát trong mỗi nếp nhà dịp Xuân về, đã đến lúc các chủ thể cần mạnh dạn “thay áo” cho sản phẩm, chuyên nghiệp hóa sản xuất, để mỗi gói quà không chỉ mang theo hương vị quê hương mà còn mang theo cả niềm tự hào về một nền nông nghiệp hiện đại, bền vững.

Bài, ảnh: Đoàn Thư

Tăng cường kết nối cung - cầu, hỗ trợ chủ thể OCOP

Đồng chí Lộc Kim Liễn Phó Giám đốc Sở Công Thương Tuyên Quang

Sở Công Thương đã phối hợp chặt chẽ với Sở Nông nghiệp và Môi trường tổ chức nhiều hoạt động xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm OCOP của tỉnh như: Tham gia Hội chợ Thương mại quốc tế Việt - Trung (Lào Cai), Hội chợ Công thương khu vực phía Bắc, Hội chợ OCOP và đặc sản vùng miền; tổ chức các chương trình kết nối cung - cầu, tuần hàng OCOP Tuyên Quang tại Hà Nội và một số tỉnh, thành phố lớn. Cùng với đó, Sở đẩy mạnh hỗ trợ các chủ thể OCOP tham gia sàn thương mại điện tử, đưa sản phẩm vào hệ thống siêu thị, trung tâm thương mại, cửa hàng giới thiệu và bán sản phẩm OCOP; đồng thời phối hợp tổ chức các lớp tập huấn về xây dựng thương hiệu, thiết kế bao bì, nhãn mác, truy xuất nguồn gốc, góp phần nâng cao giá trị và sức cạnh tranh cho sản phẩm OCOP của tỉnh.

Bên cạnh đó, ngành Công Thương đã triển khai hiệu quả các đề án khuyến công của tỉnh và khuyến công quốc gia, hỗ trợ các cơ sở sản xuất OCOP đầu tư máy móc, thiết bị tiên tiến phục vụ chế biến, bảo quản, đóng gói sản phẩm.

Chủ động kết nối với chủ thể OCOP

Bà Nguyễn Thị Hà Giám đốc Hợp tác xã nông sản hữu cơ Bình Minh

Những năm gần đây, thị trường quà Tết có sự dịch chuyển rõ rệt, người tiêu dùng và nhiều cơ quan, doanh nghiệp quan tâm nhiều hơn đến các sản phẩm OCOP, đặc sản vùng miền có nguồn gốc rõ ràng và giá trị văn hóa. Xuất phát từ nhu cầu đó, mỗi dịp Tết Nguyên đán, Hợp tác xã đều chủ động kết nối với các chủ thể OCOP trong và ngoài tỉnh để lựa chọn, đặt hàng những sản phẩm phù hợp làm quà biếu. Hợp tác xã tập trung vào các nhóm sản phẩm có chất lượng ổn định, hình thức đẹp, thuận tiện bảo quản và vận chuyển như chè Shan tuyết, măng, gạo nếp, các dòng trà túi lọc, mật ong, miến dong, bún khô, tinh bột nghệ, sản phẩm thảo dược và nông sản chế biến. Việc kết nối và đặt hàng từ sớm giúp các chủ thể OCOP có thời gian chuẩn bị tốt hơn về nguyên liệu, sản lượng, đồng thời đầu tư hoàn thiện bao bì, nhãn mác theo hướng quà tặng trang trọng.  

Hiện nay, Hợp tác xã có cửa hàng trưng bày, bán và giới thiệu sản phẩm OCOP tại Trung tâm Vincom Plaza, vừa phục vụ người dân mua sắm dịp Tết, vừa là đầu mối tiếp nhận các đơn đặt hàng quà biếu của cơ quan, doanh nghiệp. Thông qua cửa hàng, khách hàng có thể trực tiếp tìm hiểu sản phẩm, nguồn gốc vùng nguyên liệu và câu chuyện phía sau mỗi món quà.

Nâng cao chất lượng, mẫu mã sản phẩm

Bà Trần Thị Sáu Giám đốc Hợp tác xã dịch vụ nông, lâm nghiệp tổng hợp Ngọc Sơn

Được thành lập tháng 8-2016, Hợp tác xã (HTX) dịch vụ nông, lâm nghiệp tổng hợp Ngọc Sơn, xã Minh Ngọc không ngừng đổi mới phương thức sản xuất, chú trọng nâng cao chất lượng và cải tiến mẫu mã sản phẩm, từng bước khẳng định vị thế trên thị trường, nhất là trong phân khúc quà tặng cao cấp phục vụ dịp Tết Nguyên đán.

Hiện nay, HTX có 9 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP, trong đó có 7 sản phẩm đạt tiêu chuẩn 3 sao và 2 sản phẩm đạt tiêu chuẩn 4 sao. Các sản phẩm nông nghiệp chủ lực của HTX được kiểm soát chặt chẽ từ khâu nguyên liệu, chế biến đến bảo quản, bảo đảm giữ được hương vị tự nhiên, đáp ứng các tiêu chuẩn về vệ sinh an toàn thực phẩm.

Bên cạnh việc nâng cao chất lượng, HTX đặc biệt quan tâm đến việc đổi mới bao bì, mẫu mã. Các sản phẩm được thiết kế hộp quà trang nhã, lịch sự, kết hợp hài hòa giữa yếu tố truyền thống và hiện đại, phù hợp làm quà biếu trong những ngày Tết. Trên bao bì, thông tin về sản phẩm, nguồn gốc xuất xứ, câu chuyện sản xuất được thể hiện rõ ràng, góp phần nâng cao giá trị và tạo niềm tin cho người tiêu dùng.

Cung ứng đủ sản phẩm trong dịp Tết

Anh Hoàng Văn Tuyền Thành viên HTX thương mại, dịch vụ Cổng Thành, xã Yên Minh

Trong những năm gần đây, khách hàng ưu tiên sử dụng các sản phẩm từ tự nhiên, có lợi cho sức khỏe; nhu cầu đối với những sản phẩm đạt chuẩn OCOP, có truy xuất nguồn gốc rõ ràng, tăng lên rõ rệt; người tiêu dùng đặc biệt quan tâm đến các sản phẩm mang bản sắc đặc sản vùng miền, coi đó là lựa chọn lý tưởng làm quà Tết. Vì vậy, HTX đã chủ động tăng sản lượng các sản phẩm OCOP từ 25 - 30%, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm và hoàn thiện mẫu mã, bao bì để giữ nguyên bản sắc vùng cao, tạo sức hút thị trường. Nhiều sản phẩm được khách hàng lựa chọn dịp Tết như Mật ong bạc hà, chè Shan tuyết, thịt trâu khô... Đây không chỉ là thời điểm vàng cho tiêu thụ nông sản địa phương mà còn là cơ hội để các sản phẩm OCOP khẳng định giá trị, chất lượng và nét đặc trưng văn hóa riêng.