Giữ sắc chàm truyền thống ở Nấm Dẩn

Từ xa xưa, người Nùng đã biết tận dụng cây chàm để tạo màu nhuộm vải, làm nên sắc chàm đặc trưng trên những bộ trang phục truyền thống. Để có được màu chàm bền, đẹp, người làm nghề phải trải qua nhiều công đoạn, từ trồng cây, ngâm, lọc lấy màu đến nhuộm, phơi và đánh bóng vải. Mỗi công đoạn đều đòi hỏi sự kiên trì, tỉ mỉ cùng kinh nghiệm được tích lũy qua nhiều thế hệ.

Ở xã Nấm Dẩn, nghề nhuộm chàm vẫn được gìn giữ trong đời sống của đồng bào Nùng. Những chum, chậu nhuộm và các tấm vải mang sắc chàm đặc trưng không chỉ phục vụ nhu cầu may mặc mà còn lưu giữ nét văn hóa truyền thống của dân tộc.

Trên những thửa ruộng ở thôn Ngam Lâm, xã Nấm Dẩn, cây chàm được người dân gieo trồng qua từng mùa vụ. Từ tháng 10, 11 âm lịch, cây bắt đầu bén rễ, đến tháng 4 âm lịch năm sau cho thu hoạch, mở đầu hành trình tạo nên sắc màu truyền thống trên những tấm vải của người Nùng.

Sau khi thu hoạch, cây chàm được cắt về, ngâm trong nước từ 2–3 ngày để chất màu tự nhiên trong cây tiết ra, tạo nguyên liệu cho công đoạn nhuộm vải.

Sau thời gian ngâm, phần bã cây được vớt bỏ. Người dân cho thêm vôi vào phần nước chàm, chuẩn bị cho công đoạn lọc, thu lấy màu chàm.

Phần nước chàm sau khi được lọc cho ra nguyên liệu dạng bột sẫm màu, thuận tiện bảo quản và sử dụng lâu dài. Khi cần nhuộm vải, người dân hòa bột chàm với nước, khuấy đều để tạo thành dung dịch nhuộm.

Tại một góc nhỏ trong ngôi nhà ở thôn Ngam Lâm, bà Lù Thị Dúm tỉ mỉ hướng dẫn con dâu là chị Vàng Thị Yên cách nhuộm vải. Tấm vải được nhúng ngập trong chậu nước chàm để dung dịch thấm vào từng thớ vải.

Từng thao tác nhúng, nâng và đảo vải trong chậu chàm được thực hiện cẩn thận, giúp màu nhuộm thấm đều vào từng thớ vải. Sự kiên trì và kinh nghiệm của người làm nghề góp phần tạo nên sắc chàm đặc trưng.

Ở tuổi 54, sau gần 40 năm gắn bó với nghề nhuộm chàm, bà Lù Thị Dúm vẫn bền bỉ gìn giữ nghề truyền thống, trở thành tấm gương để thế hệ trẻ người Nùng học tập và tiếp nối.

Vải được ngâm chàm, phơi nhiều lần để màu thấm sâu, lên sắc đều và đạt độ bóng tự nhiên như mong muốn.

Khi vải đã đạt màu chàm như mong muốn qua nhiều lần nhuộm và phơi, công đoạn đánh bóng được thực hiện nhằm hoàn thiện tấm vải trước khi may trang phục truyền thống.

Từ những tấm vải chàm đã hoàn thiện, qua đôi bàn tay khéo léo, người phụ nữ tiếp tục khâu vá, thêu thùa, tạo nên những đường nét, hoa văn đặc trưng trên trang phục truyền thống của người Nùng.

Những bộ trang phục mang Sắc chàm giữ mạch nguồn La Chí Giữ sắc chàm bản địa trên trang phục truyền thống Sắc chàm trên váy áo phụ nữ Nùng U Nấm Dẩn cùng hoa văn đặc trưng vẫn được phụ nữ Nùng gìn giữ và sử dụng trong các dịp lễ hội, ngày Tết, sự kiện quan trọng của gia đình, thể hiện nét đẹp văn hóa truyền thống của dân tộc.

Phóng sự ảnh: Hồng Nhung