Kiến trúc sư của những tài năng Sinh học

Từ những giờ học tưởng chừng bình dị trên lớp đến sân chơi trí tuệ quốc gia, dấu ấn của Thạc sĩ, Nhà giáo Ưu tú Dương Thị Thu Hà (Trường THPT Chuyên Tuyên Quang) luôn hiện diện một cách lặng lẽ mà rực rỡ phía sau thành công của học trò. Bằng sự kiên trì, tình yêu nghề và phương pháp sư phạm khoa học, cô đã trở thành “kiến trúc sư” thiết kế lộ trình bồi dưỡng bài bản, chắt lọc và đánh thức tiềm năng, giúp học trò yêu môn Sinh học tự tin tỏa sáng, góp phần làm dày thêm bảng vàng thành tích của giáo dục xứ Tuyên.

Cô Hà tận tụy bồi dưỡng đội tuyển học sinh giỏi, lặng lẽ ươm mầm những tài năng Sinh học.

Tỏa sáng trước khi soi đường

Sinh năm 1971 tại Hà Nội, cô Hà mang trong mình tình yêu mãnh liệt với bộ môn Sinh học. Năm 1992, sau khi tốt nghiệp chuyên ngành Sư phạm Sinh, Trường Đại học Sư phạm Hà Nội 2, cô quyết định chọn Tuyên Quang làm nơi gắn bó sự nghiệp “trồng người”.

Hơn 30 năm đứng trên bục giảng, cô luôn giữ cho mình một nguyên tắc giản dị mà nghiêm khắc: “Muốn soi đường cho học trò, người thầy trước hết phải tự thắp sáng chính mình”. Trong cô, trái tim nhiệt huyết luôn song hành với một khối óc không ngừng “nạp mới” tri thức. Bởi với cô, dạy học không phải là lặp lại cái đã biết, mà là hành trình liên tục làm mới chính mình để dẫn dắt học trò vươn tới những đỉnh cao tri thức.

Không dừng lại ở học vị Thạc sĩ tuổi 39, cô Hà luôn coi tri thức là dòng nhựa sống dồi dào để tiếp tục ươm những mầm xanh tri thức. Và đặc biệt, năm 2014, khi vừa bước sang tuổi 43, cô vinh dự nhận danh hiệu Nhà giáo Ưu tú, ghi dấu mốc rực rỡ trong sự nghiệp “trồng người” khi tuổi đời còn khá trẻ.

Theo đánh giá của nhiều đồng nghiệp, sự khác biệt làm nên thương hiệu “kiến trúc sư” của cô Hà chính là khả năng toán học hóa và hệ thống hóa những mảng kiến thức hóc búa nhất của sinh học hiện đại. Không dừng lại ở lý thuyết, cô đã trực tiếp xây dựng những “công cụ giải mã” tinh xảo thông qua các đề tài nghiên cứu khoa học. Điển hình là đề tài về “Quy luật di truyền hoán vị gen” và “Vận dụng kiến thức tổ hợp - xác suất để giải nhanh bài tập di truyền phân ly độc lập”. Đây không chỉ là những bài nghiên cứu thuần túy mà đã trở thành bộ quy trình chuẩn được ứng dụng xuyên suốt từ năm 2010 đến nay tại Trường THPT Chuyên Tuyên Quang. Việc đưa tư duy Toán học vào Sinh học giúp học sinh không chỉ hiểu bản chất mà còn sở hữu tốc độ và sự chính xác tuyệt đối - yếu tố then chốt tạo nên sự bứt phá trong các kỳ thi chọn học sinh giỏi quốc gia.

Đặc biệt, luận văn Thạc sĩ đạt loại xuất sắc (năm 2010) tại Đại học Sư phạm Hà Nội về “Hình thành và phát triển khái niệm chuyển hóa vật chất và năng lượng” của cô đã trở thành chuyên đề tham khảo cốt lõi cho việc đổi mới phương pháp dạy học Sinh học lớp 10, 11. Đồng thời, được đồng nghiệp tại nhiều tỉnh thành trên cả nước tham khảo, vận dụng hiệu quả.

Chính vì chưa từng cho phép bản thân “ngủ quên trên vòng nguyệt quế”, nên đúng một thập kỷ sau ngày được vinh danh, năm 2024, cô tiếp tục được thăng hạng giáo viên THPT hạng I. Đây không đơn thuần là thăng tiến về thâm niên nghề nghiệp, mà còn là sự xác nhận cho một vị thế sư phạm tầm vóc, hội tụ đủ ba giá trị: Năng lực chuyên môn sâu sắc, sức lan tỏa nghề nghiệp mạnh mẽ và tinh thần cầu thị không ngừng nghỉ.

Không chỉ xuất sắc về chuyên môn, điều đáng quý nhất ở cô Hà là sự công bằng và tận tâm với mọi đối tượng học sinh. Với học sinh trung bình, cô kiên nhẫn tìm ra “chìa khóa” phù hợp để các em tiến bộ. Với học sinh giỏi, cô mở rộng không gian phát triển bằng hệ thống bài tập nâng cao và định hướng dài hạn. Không những vậy, cô còn là người tiên phong đổi mới phương pháp, chú trọng các giờ thực hành - nơi học sinh không chỉ học mà còn “chạm” vào kiến thức. Nhờ đó, tỷ lệ học sinh khá, giỏi trong các lớp cô giảng dạy luôn đạt trên 85%, nhiều lớp gần như tuyệt đối.

Dưới sự hướng dẫn tận tâm của cô Hà, Phạm Kiều Oanh tập trung ôn luyện, sẵn sàng bước vào Kỳ thi chọn Đội tuyển Olympic quốc tế năm 2026.

Mài giũa nhân tài

Nếu trên bục giảng, cô Hà là người truyền cảm hứng thì trong công tác bồi dưỡng học sinh giỏi, cô lại là “người luyện vàng” thực thụ. Ngay từ những tiết học đầu tiên của lớp 10, cô âm thầm quan sát, phát hiện những học sinh có tố chất, đặc biệt là niềm yêu thích môn học. “Năng khiếu chỉ là điều kiện cần, đam mê mới là điều kiện đủ” - quan niệm ấy trở thành nguyên tắc xuyên suốt trong cách cô lựa chọn và bồi dưỡng đội tuyển.

Từ những “hạt vàng” còn thô, cô kiên nhẫn tôi luyện bằng một lộ trình khoa học. Không vội vàng chạy theo thành tích, cô bắt đầu từ nền tảng kiến thức cơ bản, sau đó từng bước nâng cao theo chuyên đề. Học sinh được giao nhiệm vụ tự nghiên cứu, tiếp cận tài liệu, làm quen với nhiều dạng đề từ cấp tỉnh đến quốc gia. Hệ thống bài tập được thiết kế theo cấp độ, giúp các em tiến bộ vững chắc mà không bị quá tải.

Hành trình bền bỉ ấy của cô Hà đã kết tinh thành một “bảng vàng” thành tích ấn tượng với hàng trăm giải thưởng học sinh giỏi các cấp. Đặc biệt, cô Hà góp công lớn duy trì mạch truyền thống 28 năm liên tiếp của nhà trường có học sinh giỏi quốc gia (từ năm 1998 đến nay). Ghi nhận những đóng góp xuất sắc đó, Chủ tịch UBND tỉnh đã 14 lần trao tặng Bằng khen cho cô về thành tích bồi dưỡng và ôn luyện đội tuyển.

Nếu coi mỗi tài năng là một công trình trí tuệ thì em Phạm Kiều Oanh lớp 12 Toán chính là bản thiết kế độc đáo của cô Hà. Phát hiện ở cô học trò chuyên Toán sự giao thoa hiếm có giữa tư duy hệ thống sắc bén và niềm say mê quy luật sự sống, cô Hà đã kiên trì định hướng, tiếp lửa để Oanh tự tin “rẽ ngang” sang một lĩnh vực hoàn toàn mới. Sau bước đệm giải Khuyến khích quốc gia môn Sinh học năm lớp 11, dưới sự “mài giũa” của cô Hà, Oanh đã bứt phá ngoạn mục ở năm học cuối cấp: Giành giải Nhì quốc gia (năm 2026) và trở thành học trò thứ 6 của cô ghi tên vào kỳ thi chọn Đội tuyển Olympic quốc tế. Chia sẻ về điều này, Oanh xúc động: “Nếu không có cô Hà động viên, em đã không đủ can đảm để rẽ ngang sang Sinh học và giành được tấm vé tuyển thẳng vào Đại học Y Hà Nội mà không cần trải qua kỳ thi tốt nghiệp THPT đầy thử thách”.

Và có lẽ, phía sau ánh hào quang của những giải thưởng, huy chương lấp lánh, “trái ngọt” trọn vẹn nhất với cô Hà chính là khoảnh khắc thấy học trò đem tri thức hòa vào dòng chảy thời đại. Nhiều tài năng Sinh học được cô phát hiện nay trở thành những y bác sĩ, chuyên gia y tế nòng cốt, ngày đêm cống hiến tại các bệnh viện tuyến đầu ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Không giấu được sự xúc động, cô Hà trải lòng: “Kiến thức trao đi không chỉ để đọng lại trên trang giấy. Khi chúng hiện hữu thành nhịp đập sự sống, thành sứ mệnh thiêng liêng bảo vệ sức khỏe con người, đó là lúc tôi nhận được tấm huy chương rực rỡ nhất trong sự nghiệp trồng người”.

Bài, ảnh: Thu Phương