Nhật Bản tái cấu trúc toàn diện nền kinh tế: Kỳ vọng tạo bước ngoặt lịch sử

Với những mục tiêu đầy tham vọng, chiến lược đang được kỳ vọng sẽ mang tới một bước ngoặt lịch sử cho đất nước Mặt trời mọc.

Thủ tướng Nhật Bản Takaichi Sanae vừa công bố kế hoạch tái cấu trúc toàn diện nền kinh tế. Ảnh: Văn phòng Quan hệ Công chúng Nội các Nhật Bản

Trong bài phát biểu chính sách đầu tiên sau khi giành chiến thắng áp đảo trong cuộc tổng tuyển cử vừa qua, Thủ tướng Takaichi Sanae nhấn mạnh mục tiêu xây dựng một nền kinh tế “mạnh mẽ và thịnh vượng hơn”, với trọng tâm là chính sách tài khóa “có trách nhiệm và chủ động”. Cụ thể, chính phủ sẽ tránh các biện pháp kích thích mang tính “liều lĩnh” có thể làm suy giảm niềm tin của thị trường, đồng thời duy trì tốc độ tăng nợ công phù hợp với tốc độ tăng trưởng và từng bước giảm tỷ lệ nợ công trên Tổng sản phẩm quốc nội (GDP).

Chiến lược mới đặt trọng tâm đầu tư vào các lĩnh vực quản lý rủi ro như năng lượng, y tế, cơ sở hạ tầng, an ninh mạng, cũng như các ngành tăng trưởng dài hạn gồm trí tuệ nhân tạo (AI), chíp bán dẫn và đóng tàu. Đây được xem là những trụ cột để Nhật Bản duy trì năng lực cạnh tranh trong bối cảnh cuộc đua công nghệ và tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu ngày càng quyết liệt. Chính phủ cũng sẽ thúc đẩy thảo luận về khả năng tạm dừng thuế tiêu dùng 8% đối với thực phẩm và đồ uống trong 2 năm nhằm hỗ trợ tiêu dùng và phục hồi kinh tế. Một hội đồng liên đảng sẽ được thành lập để đưa ra khuyến nghị trước mùa hè này.

Một điểm đáng chú ý trong chương trình cải cách là kế hoạch xây dựng “xã hội chung sống có trật tự” với người nước ngoài. Chính phủ Nhật Bản sẽ siết chặt quản lý các hành vi vi phạm pháp luật và dự kiến ban hành khung pháp lý kiểm soát việc mua đất của người nước ngoài, coi đây là vấn đề liên quan đến an ninh quốc gia.

Theo các chuyên gia kinh tế, Nhật Bản đang bước vào giai đoạn mới trong bối cảnh môi trường quốc tế có nhiều diễn biến bất ổn. Xung đột tại Ukraine, căng thẳng gia tăng ở Đông Á, Trung Đông, cạnh tranh chiến lược gay gắt giữa các cường quốc, xu hướng bảo hộ thương mại và những cú sốc chuỗi cung ứng liên tiếp trong những năm gần đây đã làm thay đổi căn bản bối cảnh phát triển toàn cầu. Nhiều ý kiến lo ngại rằng trật tự quốc tế do Mỹ dẫn dắt đang suy yếu, trong khi các điểm nóng địa chính trị xuất hiện ngày càng dày đặc.

Nhật Bản, với nền kinh tế phụ thuộc vào thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu, không thể đứng ngoài những biến động đó. Bài học từ Hiệp định Plaza Accord được ký kết năm 1985 giữa nhóm G5 gồm Mỹ, Nhật Bản, Tây Đức, Pháp và Anh vẫn còn nguyên giá trị cảnh báo về những tác động từ môi trường bên ngoài. Bởi sau khi Hiệp định có hiệu lực, đồng yên tăng giá rất nhanh (từ khoảng 240 yên/USD xuống còn gần 120 yên/USD chỉ trong 2 năm). Điều này khiến xuất khẩu Nhật Bản gặp khó khăn, đe dọa tăng trưởng. Để bù đắp tác động này, Ngân hàng Trung ương Nhật Bản đã nới lỏng tiền tệ mạnh, hạ lãi suất. Hệ quả là dòng tiền rẻ chảy mạnh vào thị trường bất động sản và chứng khoán, tạo ra “bong bóng tài sản” cuối thập niên 1980. Khi bong bóng vỡ vào đầu những năm 1990, Nhật Bản rơi vào thời kỳ suy thoái kéo dài, thường được gọi là “thập niên mất mát”.

Hiện tại, nền kinh tế Nhật Bản đang ở thời điểm đặc biệt. Sau hơn 2 thập kỷ vật lộn với giảm phát và tăng trưởng trì trệ, các chỉ số gần đây cho thấy những dấu hiệu tích cực hơn. GDP đã tăng trở lại, lạm phát toàn phần đã hạ nhiệt so với mức đỉnh, song phần lớn áp lực giá cả với các mặt hàng lương thực và năng lượng vẫn là điều gây lo ngại.

Trong bối cảnh đó, Nhật Bản tập trung xây dựng một “nền kinh tế tự do” gắn với mục tiêu “quốc gia hùng mạnh”. Theo cách tiếp cận này, thị trường mở, cạnh tranh lành mạnh và hội nhập quốc tế tiếp tục là nền tảng của tăng trưởng. Trong lĩnh vực an ninh kinh tế, tái cấu trúc chuỗi cung ứng và bảo đảm năng lượng bền vững là ưu tiên lớn...

Nhìn lại cách đây hơn một thập kỷ, chiến lược kinh tế đa hướng (chính sách tài khóa linh hoạt, mở rộng chính sách tiền tệ và cải cách cơ cấu) được khởi xướng dưới thời cựu Thủ tướng Shinzo Abe đã đưa Nhật Bản thoát khỏi tình trạng giảm phát bằng cách kích thích mạnh tổng cầu, khôi phục đà tăng trưởng. Với chiến dịch cải cách toàn diện nhằm tái cấu trúc nền kinh tế và tăng cường an ninh vừa được Thủ tướng Takaichi Sanae công bố, Nhật Bản kỳ vọng không chỉ thúc đẩy nền kinh tế thị trường tự do mà còn củng cố năng lực, qua đó tái khẳng định vị thế quốc gia trong trật tự thế giới mới.