Lợi ích chiến lược ở Bắc Cực

Căng thẳng địa chính trị gia tăng, xung đột và biến đổi khí hậu ngày càng nghiêm trọng khiến các quốc gia vốn chia sẻ nhiều giá trị và lợi ích chung phải hợp tác chặt chẽ hơn nhằm củng cố an ninh và thịnh vượng ở khu vực có vị trí chiến lược này.

Tại Hội nghị thượng đỉnh Bắc Âu-Canada diễn ra tại thủ đô Oslo của Na Uy, Thủ tướng các nước Na Uy, Canada, Đan Mạch, Thụy Điển, Phần Lan và Iceland nhất trí tiếp tục thúc đẩy hợp tác nhằm bảo đảm an ninh và tạo thêm cơ hội tăng trưởng kinh tế. Các nước này có nhiều điểm tương đồng khi đều có lãnh thổ nằm trong vùng Bắc Cực, đồng thời là đồng minh thân cận trong Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Trong tuyên bố chung, sáu nhà lãnh đạo tái khẳng định hợp tác dựa trên luật pháp quốc tế, các giá trị và lợi ích chung là cách tốt nhất để củng cố an ninh và thịnh vượng chung. Thủ tướng Na Uy nhấn mạnh, Canada và các nước Bắc Âu đang phối hợp chặt chẽ để bảo đảm an ninh tại khu vực Bắc Cực, đồng thời hỗ trợ củng cố sự hiện diện của các đồng minh thông qua NATO.

Chính phủ Na Uy cũng lưu ý, trong bối cảnh công nghệ và thương mại quốc tế ngày càng được sử dụng như công cụ gây sức ép, các quốc gia này sẽ ưu tiên cao đối với an ninh kinh tế, tạo việc làm và tăng trưởng kinh tế xanh. Thủ tướng Canada Mark Carney từng nhấn mạnh, trước những mối đe dọa ngày càng lớn, sự hợp tác quốc phòng giữa Canada với các đối tác Bắc Cực sẽ góp phần xây dựng một thế giới mạnh mẽ hơn, thịnh vượng hơn và an toàn hơn.

Cam kết trên được đưa ra trong bối cảnh các quốc gia ở Bắc Cực đang cạnh tranh để bảo vệ quyền lợi và duy trì an ninh khu vực. Sự hợp tác này có ý nghĩa chiến lược quan trọng về an ninh và năng lượng, nhất là khi các tuyến đường hàng hải mới và nguồn tài nguyên thiên nhiên như dầu khí và khoáng sản đang thu hút sự chú ý quốc tế. Bắc Cực, khu vực có tốc độ tăng nhiệt nhanh gấp 3-4 lần so với phần còn lại của hành tinh, đang trong tình trạng băng tan, tạo ra nhiều thách thức trong cuộc chiến chống biến đổi khí hậu, song cũng mở ra cơ hội khai thác tài nguyên lớn như dầu khí, khoáng sản và thủy sản, đồng thời hình thành các tuyến đường vận tải biển mới.

Vừa là đồng minh thân thiết, vừa là các quốc gia có nhiều lợi ích chung ở vùng Bắc Cực, các nước Bắc Âu và Canada nhất trí hợp tác để thúc đẩy an ninh và ổn định khu vực. Các nước này cam kết ủng hộ nỗ lực của NATO nhằm tăng cường sự hiện diện, khả năng răn đe và phòng thủ tại Bắc Cực, trong bối cảnh NATO vừa công bố triển khai sứ mệnh mới mang tên “Arctic Sentry” (Cảnh giới Bắc Cực). Để hỗ trợ phòng thủ, an ninh và khả năng phục hồi tập thể, các nước Bắc Âu và Canada sẽ đẩy mạnh năng lực công nghiệp và sản xuất quốc phòng, ứng phó các mối đe dọa hỗn hợp, xây dựng kết cấu hạ tầng và phát triển các công nghệ tương tác, đổi mới và lưỡng dụng. Chính quyền liên bang Canada đang rất quan tâm đến vấn đề an ninh tại Bắc Cực. Trong ngân sách liên bang năm 2025, Canada đã công bố kế hoạch tăng đáng kể chi tiêu quốc phòng nhằm mở rộng hoạt động giám sát Bắc Cực và hàng hải khi các cường quốc khác cũng đang gia tăng hiện diện tại đây.

Là những nền kinh tế mạnh, có độ mở, các nước Bắc Âu và Canada cũng cam kết duy trì hệ thống thương mại quốc tế dựa trên luật lệ, thúc đẩy hợp tác và mở rộng quan hệ thương mại và đầu tư song phương; khẳng định nỗ lực nhằm tiếp cận tốt hơn các khoáng sản quan trọng và chuỗi cung ứng toàn cầu đáng tin cậy, dựa trên cam kết chung về thương mại công bằng và cởi mở, cũng như các tiêu chuẩn cao về môi trường và lao động. Khẳng định các nguồn năng lượng không phát thải các-bon và công nghệ năng lượng sạch có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, tạo việc làm và giảm phát thải, các nước này cho biết sẽ mở rộng hợp tác để tìm kiếm các cơ hội thương mại và đầu tư mới, nâng quy mô công nghệ năng lượng và xây dựng các chuỗi cung ứng năng lượng an toàn, bền vững.

Với vị trí chiến lược và giàu tài nguyên, Bắc Cực đang chứng kiến cuộc cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt và tăng cường hợp tác khu vực là một lựa chọn tất yếu đối với các quốc gia có chung lợi ích. Cùng chia sẻ các giá trị và thế mạnh chung, Canada và các nước Bắc Âu mong muốn thúc đẩy hợp tác để bảo đảm an toàn, an ninh và chủ quyền, xây dựng nền kinh tế xanh và thịnh vượng.