Nguy cơ lạm phát vì chiến sự phủ bóng phục hồi kinh tế châu Âu

Theo Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), những tháng gần đây, kinh tế châu Âu được đánh giá là “đang ở trạng thái tích cực”. Lạm phát ở mức thấp, tăng trưởng kinh tế vượt kỳ vọng bất chấp các mức thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump, và lãi suất được dự báo sẽ duy trì ổn định.

Một khu phố mua sắm tại Milan, Ý. Nguồn: Expedia.com

Tuy nhiên, viễn cảnh một cuộc xung đột kéo dài giữa Iran và các lực lượng ủy nhiệm với Mỹ và Israel, cùng các cuộc tấn công và đáp trả quanh Vịnh Ba Tư, đang đe dọa làm gián đoạn nguồn cung dầu khí quan trọng.

Tại nhiều thủ đô châu Âu, tình hình này làm dấy lên những ký ức không mong muốn về cuộc khủng hoảng năng lượng, không lâu sau khi khu vực vừa vượt qua cú sốc nguồn cung trước đó, xảy ra sau khi Nga mở chiến dịch quân sự toàn diện tại Ukraine năm 2022.

Trong số các nền kinh tế lớn, tác động sẽ “giáng mạnh nhất” vào châu Âu, “và thời điểm này không thể tệ hơn”, nhà kinh tế Carsten Brzeski của ING nhận định trong một báo cáo. “Giờ đây khu vực có thể phải đối mặt với cú sốc năng lượng chồng lên cú sốc thương mại.”

Giá khí đốt tự nhiên tại châu Âu gần như tăng gấp đôi trong hai ngày qua, sau khi công ty năng lượng quốc doanh của Qatar tạm dừng sản xuất khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) do các cơ sở của nước này bị tấn công.

Liên minh châu Âu nhập khẩu phần lớn dầu và khí đốt, khiến khu vực dễ bị tổn thương trước biến động giá toàn cầu. Qatar sản xuất khoảng 1/5 nguồn cung LNG của thế giới. Dù phần lớn nhiên liệu này được xuất khẩu sang châu Á, các nhà phân tích cảnh báo rằng nếu dòng chảy này bị gián đoạn, các khách hàng châu Âu sẽ phải cạnh tranh với người mua châu Á để giành nguồn khí từ các nhà xuất khẩu khác như Mỹ hoặc Australia.

Liên minh châu Âu hiện nhận phần lớn khí đốt tự nhiên dưới dạng LNG từ Mỹ và qua đường ống từ Na Uy. Chỉ khoảng 5% nguồn cung đến trực tiếp từ Trung Đông.

“Vấn đề lớn trước mắt đối với châu Âu là cú đánh kép từ giá dầu tăng và giá khí đốt tự nhiên cũng tăng,” ông Angel Talavera, kinh tế trưởng châu Âu tại Oxford Economics nhận định.

Đà tăng của giá khí đốt đã khiến nhiều người so sánh với tình trạng hỗn loạn sau cuộc xung đột Nga - Ukraine năm 2022. Khi đó, châu Âu buộc phải nhanh chóng giảm mạnh lượng khí đốt nhập khẩu từ Nga. Giá khí đốt tăng vọt và khu vực trải qua giai đoạn lạm phát kéo dài và đau đớn do chi phí năng lượng tăng cao.

Ở thời điểm đỉnh điểm, lạm phát trung bình vượt 10% tại khu vực đồng euro và 11% tại Anh. Các ngân hàng trung ương phản ứng bằng cách nâng lãi suất nhanh chóng, lên 4% tại eurozone và 5,25% tại Anh. Sau đó, các nhà hoạch định chính sách đã hạ lãi suất, nhưng giới đầu tư đang đánh giá lại mức độ có thể tiếp tục cắt giảm.

Các nhà giao dịch đã giảm mạnh kỳ vọng rằng Ngân hàng Trung ương Anh sẽ hạ lãi suất tại cuộc họp cuối tháng này, đồng thời gia tăng đặt cược rằng giá khí đốt cao có thể khiến bước đi tiếp theo của Ngân hàng Trung ương châu Âu là tăng lãi suất.

Lợi suất trái phiếu chính phủ Anh đã tăng mạnh trong hai ngày qua, thách thức thông điệp của Bộ trưởng Tài chính Rachel Reeves rằng kế hoạch kinh tế của chính phủ vẫn đi đúng hướng.

Kế hoạch đó “càng trở nên quan trọng hơn trong một thế giới mà chỉ trong vài ngày qua đã trở nên bất định hơn nhiều”, bà Reeves phát biểu tại Quốc hội hôm thứ Ba khi công bố báo cáo cập nhật kinh tế định kỳ hai lần mỗi năm.

Thị trường càng thêm bất ổn khi số liệu công bố hôm thứ Ba cho thấy lạm phát tại eurozone bất ngờ tăng tốc. Giá tiêu dùng tăng 1,9% trong tháng Hai so với cùng kỳ năm trước, trong khi các nhà kinh tế dự báo lạm phát sẽ giữ ở mức 1,7%.

Dù giá khí đốt hiện vẫn thấp hơn nhiều so với mức năm 2022, các nhà phân tích cảnh báo giá có thể tăng nhanh và duy trì ở mức cao nếu nguồn cung không sớm được khôi phục.

Dự trữ khí đốt của châu Âu hiện ở mức thấp. Tại Đức, quốc gia tiêu thụ khí đốt lớn nhất khu vực, kho dự trữ chỉ còn khoảng 21% công suất. Thời tiết ấm lên vào mùa xuân sẽ giúp giảm bớt tác động tức thời. Tuy nhiên, nếu giá duy trì ở mức cao, chi phí để châu Âu bổ sung dự trữ cho mùa đông tới sẽ rất đắt đỏ.

Dù vậy, các nhà phân tích cho rằng tình trạng gián đoạn phải kéo dài hơn vài tuần mới gây tác động đáng kể đến kinh tế châu Âu, hiện có khả năng chống chịu tốt hơn so với vài năm trước. Trong trường hợp này, khác với sau cuộc xung đột tại Ukraine, châu Âu không phải gấp rút chuyển đổi nguồn cung năng lượng chính từ quốc gia này sang quốc gia khác.

Liên minh châu Âu cũng đã hạ thấp nguy cơ giá năng lượng tăng cao, dù các quan chức sẽ tổ chức một loạt cuộc họp trong những ngày tới để thảo luận về thị trường năng lượng. Khối này dự kiến họp nhóm điều phối khí đốt và dầu mỏ vào thứ Tư với sự tham gia của các chuyên gia năng lượng. Lực lượng đặc nhiệm năng lượng của EU sẽ họp vào thứ Năm, và đến thứ Sáu, các ủy viên sẽ thảo luận về an ninh năng lượng và giá cả.

“Chúng tôi vẫn đang ở mức dự trữ an toàn và đang tiến gần tới cuối mùa sưởi ấm, thường kết thúc vào cuối tháng,” bà Paula Pinho, người phát ngôn của Ủy ban châu Âu, cho biết.