Ô nhiễm môi trường do xung đột tại Iran có thể kéo dài nhiều thập kỷ

Khói đen bốc lên từ một cơ sở năng lượng tại Fujairah. Ảnh: Japan Times.

Những cột khói này hòa vào các đám mây và sau đó trút xuống thành phố dưới dạng những cơn mưa chứa hóa chất độc hại vào cuối ngày.

Những mô tả trên khiến giáo sư kỹ thuật hóa học và dầu khí tại Đại học Bradford (Anh) người Iran Nejat Rahmanian nhớ lại một sự kiện tương tự mà ông từng trải qua ở thành phố này cách đây 35 năm.

Hãng tin Japan Times trích lời ông Rahmanian mô tả đó là một "trải nghiệm siêu thực". Quần áo phơi ngoài trời bị nhuộm bẩn và không khí trở nên nặng nề. Khi đó, không ai biết chuyện gì đang xảy ra. Sau này, họ mới biết rằng cách đó khoảng 1.290 km, tại Kuwait, các lực lượng Iraq đang chiến đấu với quân đội Mỹ và đồng minh trong Chiến tranh Vùng Vịnh đã châm lửa đốt hàng trăm giếng dầu.

Những luồng khói chứa muội than, hydrocarbon và khí sulfur dioxide bị gió thổi qua Iran, gây ô nhiễm mọi thứ trên đường đi và thậm chí còn làm tăng tốc độ tan chảy của các sông băng ở dãy Himalaya.

Theo các chuyên gia, tác động của xung đột giữa Mỹ, Israel với Iran lần này có thể còn lớn hơn đối với Tehran và khu vực đô thị rộng lớn của thành phố, nơi sinh sống của khoảng 18,5 triệu người, vì các chất ô nhiễm được phát tán rất gần khu dân cư.

“Chúng ta thường thấy cơ sở dầu mỏ bị tấn công trong các cuộc xung đột” - Giám đốc điều hành Doug Weir của Conflict and Environment Observatory (CEOBS) cho biết, đồng thời nhấn mạnh việc những mục tiêu này nằm gần một thành phố lớn như Tehran là điều cực kỳ hiếm.

CEOBS, một tổ chức phi lợi nhuận tại Anh chuyên nâng cao nhận thức về hậu quả môi trường và nhân đạo của chiến tranh, đã ghi nhận hơn 300 sự cố có nguy cơ gây hại môi trường liên quan đến các cuộc giao tranh đang diễn ra.

Đó là chưa kể tên lửa và bom thường chứa kim loại nặng và nhiều chất độc khác. Khi phát nổ hoặc rơi xuống, chúng giải phóng các chất này vào không khí, đất và nước. Những chất ô nhiễm này có thể tồn tại trong môi trường hàng chục năm và gây rủi ro sức khỏe, trong khi việc dọn dẹp vừa khó khăn vừa tốn kém.

“Rất nhiều người đang và sẽ tiếp tục bị phơi nhiễm với ô nhiễm” - ông Weir đồng thời cho rằng, cuộc tấn công của Israel vào các kho dầu bên ngoài Tehran là sự cố ô nhiễm lớn nhất của cuộc chiến cho đến nay.

Chính quyền Iran sau đó đã khuyến cáo người dân ở trong nhà, cảnh báo rằng mưa có tính axit có thể gây bỏng hóa học trên da và làm tổn thương phổi. Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cũng đưa ra khuyến cáo tương tự.

Nước mưa màu đen vì chứa các hóa chất độc hại tại Tehran. Ảnh: CGTN.

Phó giáo sư David J.X. González tại Đại học California Berkeley, cho biết ông lo ngại về những tác động cấp tính đối với sức khỏe hô hấp, đặc biệt đối với trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai - những nhóm dễ bị tổn thương hơn trước các chất ô nhiễm trong không khí.

Một kỹ sư Iran, yêu cầu giấu tên, cho biết người thân của ông dự định ở lại Tehran bất chấp rủi ro xung đột, nhưng cuối cùng đã quyết định đi lên phía bắc đất nước. Theo người này, xung đột quân sự còn có thể chịu đựng được, nhưng chất lượng không khí tồi tệ và “mưa đen” thì không.

Thực tế, Tehran cũng là một trong những đô thị đối mặt rủi ro lớn từ các hiện tượng ô nhiễm. Với vị trí địa lý nằm ở chân dãy núi Alborz. Dãy núi này cản trở sự lưu thông không khí và tạo ra hiện tượng nghịch nhiệt, khiến các chất ô nhiễm bị giữ lại, gây ra tình trạng chất lượng không khí tồi tệ kéo dài hàng tuần, thậm chí hàng tháng.

Thông thường, mưa sẽ giúp rửa trôi ô nhiễm, nhưng các chuyên gia đánh giá tình hình ở Iran lại kém hơn, bởi sự kết hợp giữa các vụ cháy dầu thảm khốc với nước mưa khiến chúng trở nên độc hại hơn nhiều đối với sức khỏe con người. Theo những ý kiến phân tích được trích dẫn, chất ô nhiễm hòa tan trong nước trở nên độc hơn và dễ dàng xâm nhập vào cơ thể - ảnh hưởng đến hệ thần kinh, hệ máu, và có thể tác động đến thận, gan và nhiều cơ quan khác.

Các chuyên gia cho biết, đang theo dõi chặt chẽ nguy cơ các cuộc tấn công tiếp theo trong khu vực Trung Đông - cũng là nơi có trữ lượng dầu lớn nhất thế giới, cùng với nhiều nhà máy lọc dầu, kho chứa, nhà máy chế biến, giàn khoan ngoài khơi, cũng như các cơ sở hạt nhân và nhà máy khử mặn. Nếu rủi ro xảy ra, hậu quả có thể rất thảm khốc.