Reykjavík - đô thị tiên phong về năng lượng tái tạo

Toàn cảnh thành phố Reykjavík - một trong những đô thị tiên phong của thế giới về năng lượng tái tạo.

Đổi mới dựa trên địa chất, quản trị và sự tham gia của cộng đồng

Trung tâm của quá trình chuyển đổi này là Carbfix - dự án thu giữ và khoáng hóa carbon dựa trên đặc điểm địa chất núi lửa của Iceland. Công nghệ này bơm CO₂ xuống các tầng đá bazan, nơi khí carbon phản ứng và chuyển hóa thành đá trong khoảng hai năm. Năm 2025, Reykjavík mở rộng quy mô Carbfix thông qua hợp tác với tập đoàn Climeworks, triển khai các thiết bị thu giữ CO₂ trực tiếp từ không khí (DAC) tại nhà máy điện địa nhiệt Hellisheiði. Các thiết bị này chiết xuất CO₂ trực tiếp từ không khí xung quanh, hòa tan khí trong nước rồi bơm sâu xuống lòng đất để khoáng hóa. Theo báo cáo năm 2025 của Carbfix, hệ thống đã giữ lại hơn 12.000 tấn CO₂ và đặt mục tiêu tăng công suất lên gấp mười lần vào năm 2027.

Không chỉ là một thành tựu khoa học, thu giữ carbon được Reykjavík xem là một phần trong chiến lược quản trị đô thị. Chính quyền thành phố đã tích hợp Carbfix vào Kế hoạch Hành động Khí hậu tổng thể, đồng thời triển khai các biện pháp song hành như cải tạo các tòa nhà công cộng theo hướng tiết kiệm năng lượng, mở rộng đội xe buýt điện và áp dụng ngân sách carbon cho từng phòng ban. Nhờ cách tiếp cận tích hợp này, năm 2025, phát thải từ hoạt động của chính quyền thành phố đã giảm 9,2% so với mức năm 2022.

Bên cạnh đó, Reykjavík cũng thử nghiệm những mô hình năng lượng linh hoạt hơn ở quy mô khu dân cư. Dự án thí điểm lưới điện vi địa nhiệt đô thị tại khu vực Laugardalur cho phép các hộ gia đình chia sẻ nguồn nhiệt dư thừa, giúp giảm lãng phí năng lượng và tăng khả năng phục hồi của hệ thống sưởi trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Trong mùa đông đầu tiên vận hành, dự án cho thấy hiệu quả sưởi ấm tăng khoảng 15%. Dự án được Hội đồng Bộ trưởng Bắc Âu đánh giá như một mô hình tham chiếu cho các đô thị phía Bắc.

Ở bình diện xã hội và văn hóa, bền vững không chỉ là chính sách mà dần trở thành bản sắc đô thị của Reykjavík. Các chiến dịch tương tác cộng đồng, tiêu biểu như sáng kiến “Stone by Stone” - mời cư dân “nhận” một tấn CO₂ được khoáng hóa mang tính biểu trưng, đã kết nối hành động cá nhân với tác động toàn cầu.

Xuất khẩu giải pháp và tầm nhìn hậu carbon

Bước sang năm 2026, Reykjavík không còn chỉ được nhìn nhận như một mô hình năng lượng tái tạo, mà đang dần trở thành một “phòng thí nghiệm đô thị” cho các giải pháp bền vững carbon. Trọng tâm của giai đoạn này là mở rộng quy mô các đổi mới đã có và xuất khẩu chuyên môn ra bên ngoài Iceland.

Tham vọng lớn nhất là dự án Coda Terminal - liên doanh giữa Carbfix và ON Power, được định hướng trở thành trung tâm lưu trữ carbon lớn nhất châu Âu. Đặt gần cảng Reykjavík, cơ sở này sẽ tiếp nhận CO₂ từ những nguồn phát thải công nghiệp trên khắp khu vực Bắc Đại Tây Dương. Theo kế hoạch, đến giữa năm 2026, Coda Terminal có thể lưu trữ khoảng 250.000 tấn CO₂ mỗi năm và mở rộng công suất lên một triệu tấn vào năm 2030. Với dự án này, Reykjavík không chỉ hướng tới trung hòa carbon mà còn đóng vai trò là nhà cung cấp dịch vụ “âm carbon” cho khu vực.

Song song với lưu trữ carbon, thành phố mở rộng hạ tầng hydro xanh, tận dụng nguồn điện địa nhiệt dồi dào để sản xuất hydro cho giao thông. Trạm tiếp nhiên liệu hydro đầu tiên của Reykjavík đã đi vào hoạt động đầu năm 2026. Hiện nay, đội xe công cộng của thành phố có 20 xe buýt chạy bằng hydro, góp phần giảm phụ thuộc vào diesel nhập khẩu và cắt giảm khoảng 1.800 tấn CO₂ mỗi năm từ lĩnh vực giao thông.

Thích ứng khí hậu cũng là một trụ cột quan trọng trong chiến lược giai đoạn mới. Trước nguy cơ mực nước biển dâng đe dọa các khu vực ven biển thấp, Reykjavík bắt đầu triển khai các dự án “đường bờ sống” - sử dụng rạn tảo bẹ và đá bazan làm vùng đệm tự nhiên nhằm hấp thụ năng lượng sóng, đồng thời thúc đẩy đa dạng sinh học biển.

Trong lĩnh vực chuyển đổi số, Reykjavík hợp tác với ETH Zurich phát triển một bản sao số (digital twin) toàn thành phố. Mô hình 3D thời gian thực này mô phỏng các dòng năng lượng, giao thông, phát thải và cả tốc độ lưu trữ carbon. Dự kiến đến cuối năm 2026, hệ thống sẽ được công khai, cho phép người dân theo dõi tác động của các quyết định chính sách và thậm chí mô phỏng dấu chân carbon của từng hộ gia đình.

Giáo dục và văn hóa tiếp tục đóng vai trò then chốt trong chiến lược dài hạn. Các trường học tại Reykjavík đã đưa các mô-đun về hiểu biết carbon vào chương trình khoa học, trong khi Bảo tàng Nghệ thuật Reykjavík tổ chức triển lãm năm 2026 mang tên “Tương lai hóa thạch”, khám phá thẩm mỹ và tư duy của các thành phố hậu carbon. Theo thống kê, hơn 60% cư dân Reykjavík đã tham gia ít nhất một hoạt động công dân liên quan đến khí hậu trong năm 2025.

Trong bối cảnh thế giới đang bị đe dọa bởi khủng hoảng môi trường, Reykjavík cho thấy những thành phố nhỏ vẫn có thể tạo ra tác động lớn. Bằng cách biến đá núi lửa thành kho chứa carbon và kết hợp chặt chẽ giữa chính sách, công nghệ và văn hóa, thủ đô của quốc gia Bắc Cực này không chỉ chuẩn bị cho tương lai mà còn góp phần định hình nó.