Xung đột tại Trung Đông đặt châu Âu trước “phép thử kép”:An ninh năng lượng và ổn định kinh tế

Khi thị trường năng lượng toàn cầu phản ứng tức thì bằng những cú nhảy vọt về giá, các nền kinh tế vốn tăng trưởng yếu ớt của Liên minh châu Âu (EU) và Vương quốc Anh đang đứng trước nguy cơ phải đối mặt với làn sóng lạm phát mới.

An ninh năng lượng của châu Âu đang gặp thách thức do cuộc xung đột tại Trung Đông. Ảnh: Globalbanking

Tâm điểm của cơn chấn động nằm ở eo biển Hormuz - một huyết mạch đối với xuất khẩu dầu mỏ, khí đốt và hóa chất từ các quốc gia vùng Vịnh (20% lượng dầu toàn cầu đi qua khu vực này).

Đối với châu Âu, Hormuz càng trở nên quan trọng khi EU chuyển hướng khỏi sử dụng nguồn năng lượng từ Nga. Các nước như Anh, Italia, Bỉ, Ba Lan hiện phụ thuộc đáng kể vào khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) vận chuyển qua tuyến đường biển chiến lược này.

Hiện tại, hơn 200 tàu chở dầu và khí đốt phải dừng lại quanh eo biển Hormuz, làm gián đoạn dòng chảy thương mại và đẩy giá năng lượng tăng vọt. Giá dầu đã tăng gần 8%, lên khoảng 78 USD/thùng, trong khi giá khí đốt tự nhiên vọt lên 19% - mức tăng đột biến so với các dự báo trước đó.

Dù phụ thuộc ít hơn vào dầu và LNG của vùng Vịnh so với Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản hay Hàn Quốc, nhưng tính chất toàn cầu của thị trường năng lượng khiến châu Âu không thể đứng ngoài vòng xoáy. Chỉ cần một điểm nghẽn tại eo biển Hormuz, giá cả có thể tăng vọt và LNG chính là “gót chân Achilles” của châu Âu. Áp lực càng đè nặng khi bước sang đầu năm 2026, mức dự trữ khí đốt của Lục địa già chỉ còn 46 tỷ mét khối vào cuối tháng 2-2026, thấp hơn đáng kể so với năm 2025.

Những diễn biến mới đã đẩy tình hình vượt xa ngưỡng cảnh báo. Ngày 2-3, Qatar tuyên bố tạm ngừng sản xuất LNG sau khi Iran tiến hành cuộc tấn công trả đũa nhắm vào hạ tầng năng lượng của các nước láng giềng vùng Vịnh.

Thông tin này ngay lập tức thổi bùng thị trường. Giá khí đốt tăng kéo theo giá điện leo thang và làm xói mòn lợi nhuận của các ngành sử dụng nhiều năng lượng. Nếu giá dầu và khí đốt cùng tăng mạnh sẽ kích hoạt nhu cầu than đá quay trở lại và tạo thêm áp lực lên các mục tiêu tiết kiệm năng lượng. Nỗ lực giảm chi phí năng lượng công nghiệp của EU có nguy cơ bị đảo ngược.

Rủi ro trước mắt đối với châu Âu là bất ổn thị trường, nếu căng thẳng kéo dài, các nhà hoạch định chính sách EU sẽ phải chuẩn bị các kế hoạch dự phòng.

Mặt khác, xung đột tại khu vực cũng làm gián đoạn dòng chảy thương mại giữa châu Âu và châu Á, đặc biệt qua kênh đào Suez. Các công ty vận tải biển đã lựa chọn chuyển hướng tàu đi vòng qua châu Phi, khiến cước phí vận chuyển và chi phí hàng hóa nhập khẩu tăng cao. Điều này tạo thêm áp lực giá lên chuỗi cung ứng vốn chưa hoàn toàn phục hồi sau các cú sốc trước đó.

Phân tích của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cho thấy, tác động của giá dầu tăng cao ảnh hưởng lớn hơn đến lạm phát so với tăng trưởng. Mức tăng 14% của giá dầu và khí đốt có thể làm giảm tăng trưởng chỉ 0,1%, nhưng lại đẩy lạm phát tăng tới 0,5%. Trong bối cảnh tăng trưởng khu vực đồng euro và Vương quốc Anh năm nay dự kiến chỉ đạt lần lượt khoảng 1,2% và 1%, bất kỳ áp lực lạm phát bổ sung nào cũng làm phức tạp thêm bài toán chính sách.

Thị trường tài chính đã phản ứng ngay lập tức. Kỳ vọng về việc Ngân hàng Anh cắt giảm lãi suất trong thời gian tới suy giảm đáng kể, trong khi ECB nhiều khả năng duy trì lãi suất ổn định trong phần còn lại của năm.

Trong kịch bản xung đột chỉ diễn ra ngắn hạn, tác động đến tăng trưởng và lạm phát có thể ở mức hạn chế so với cú sốc năm 2022 do xung đột Nga - Ukraine. Đồng euro mạnh cũng phần nào giảm thiểu tác động vì năng lượng thường được định giá bằng USD.

Tuy nhiên, nếu tình hình xung đột tại Trung Đông kéo dài và lan rộng, nguy cơ lạm phát tái bùng phát sẽ xuất hiện vào thời điểm chính trị nhạy cảm, khi các chính phủ phải cân bằng giữa sức ép chi tiêu hộ gia đình, năng lực cạnh tranh công nghiệp và nhu cầu tăng chi quốc phòng.

Khủng hoảng lần này phơi bày nhược điểm mang tính cấu trúc của châu Âu. Dù đã giảm phụ thuộc vào nhiên liệu của Nga và đa dạng hóa nguồn cung, EU vẫn dễ bị tổn thương trước các cú sốc địa chính trị. Trong lúc chờ đợi các kịch bản mới từ ECB và diễn biến tiếp theo tại Trung Đông, thị trường và giới hoạch định chính sách châu Âu đang bước vào giai đoạn thử thách.

Theo Báo Hà Nội Mới