Tình hình Trung Đông: Chìa khóa mở cánh cửa hòa bình

Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố hủy kế hoạch tấn công Iran vào ngày 19/5 sau khi nhận được đề nghị “tạm hoãn” của Quốc vương Qatar, Thái tử Saudi Arabia và Tổng thống Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE).

Nhận được tín hiệu khẩn cấp từ lãnh đạo ba nước đồng minh thân cận ở vùng Vịnh, ông chủ Nhà trắng ngay lập tức chỉ đạo Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth; Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân, Tướng Daniel Caine không thực hiện cuộc tấn công Iran theo như kế hoạch. Lý do các cuộc đàm phán hòa bình đang diễn ra nghiêm túc mà ba nước vùng Vịnh đưa ra đã thuyết phục được Tổng thống Trump.

Theo họ, các bên liên quan nhiều khả năng sẽ đạt một thỏa thuận chấp nhận được đối với Mỹ, Iran và cả khu vực. Tất nhiên, không ít chuyên gia tỏ ra hoài nghi về tính xác thực trong tuyên bố của ông chủ Nhà trắng, bởi họ không thấy bất kỳ dấu hiệu nào về việc Washington đang rục rịch chuẩn bị tấn công Iran vào ngày 19/5.​

Về phía Iran, Chủ tịch Ủy ban An ninh quốc gia của Quốc hội Ebrahim Azizi cho biết, Tehran đã gửi kế hoạch hòa bình mới gồm 14 điểm thông qua phía trung gian Pakistan. Theo đó, nước Cộng hòa Hồi giáo đã có một số điều chỉnh, tập trung vào nội dung đàm phán nhằm chấm dứt xung đột và các biện pháp xây dựng lòng tin từ phía Mỹ. Đáp lại, Xứ Cờ hoa quyết định tạm miễn trừ các lệnh trừng phạt đối với lĩnh vực dầu mỏ của Iran trong thời gian diễn ra đàm phán, chứ không chỉ khăng khăng gây sức ép với quốc gia Trung Đông như trước đây. Thiện chí của Washington được Tehran ghi nhận và đánh giá cao.

Tất nhiên, không phải mọi quan điểm khác biệt được dàn xếp ổn thỏa, cũng không phải quan hệ MỹIran đã “xuôi chèo mát mái”. Hố sâu ngăn cách giữa Washington và Tehran vẫn là vấn đề hạt nhân. Trong khi Mỹ luôn tuyên bố rằng Iran không được phép làm giàu urani dù với mục đích dân sự, thì nước Cộng hòa Hồi giáo khẳng định quyền làm giàu urani là không thể đem ra thương lượng.

Iran tỏ ra thất vọng về việc Washington chưa có bất kỳ nhượng bộ nào đối với các đề xuất của Tehran trong đàm phán nhằm hạ nhiệt xung đột. Mỹ kiên quyết chỉ cho phép Iran duy trì hoạt động một cơ sở hạt nhân và phải chuyển toàn bộ số urani làm giàu ở cấp độ cao sang Mỹ, song Tehran thẳng thừng bác bỏ. Trong kế hoạch hòa bình 14 điểm của mình, Iran gợi ý sẽ chuyển urani sang Nga thay vì Mỹ.

Tehran cũng bày tỏ không hài lòng về việc Washington chưa tỏ rõ thiện chí dỡ bỏ phong tỏa tài sản của Iran ở nước ngoài và cũng không chấp nhận bồi thường thiệt hại do xung đột gây ra như yêu cầu của Tehran.

Trong khi đó, cộng đồng quốc tế vẫn miệt mài xúc tiến hoạt động hòa giải. Bộ trưởng Ngoại giao Ai Cập có các cuộc điện đàm riêng rẽ với người đồng cấp Pakistan, Qatar và Saudi Arabia. Các bên đều nhất trí rằng ngoại giao là giải pháp duy nhất giúp chấm dứt cuộc khủng hoảng đang gây mất ổn định và an ninh khu vực.

Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif cũng có cuộc điện đàm với người đồng cấp Qatar Mohammed Al-Thani để trao đổi về các nỗ lực hòa giải liên quan xung đột giữa Mỹ và Iran. Hai bên nhấn mạnh tầm quan trọng của việc nối lại đối thoại nhằm đạt được các thỏa thuận giúp ổn định tình hình, đồng thời kêu gọi ưu tiên giải pháp ngoại giao và chính trị nhằm tránh nguy cơ leo thang quân sự trong khu vực.

Giới phân tích cho rằng, không gian lý tưởng cho đàm phán, gồm lệnh ngừng bắn, các cuộc tiếp xúc ngoại giao con thoi và nỗ lực hòa giải của cộng đồng quốc tế, đều đã sẵn sàng. Tuy vậy, chìa khóa mở cánh cửa hòa bình Trung Đông vẫn nằm trong tay Mỹ và Iran.