Chiến lược tiên phong trong kỷ nguyên số

Là một trong những nền kinh tế số phát triển năng động nhất châu Phi, đang nổi lên như một trong những hệ sinh thái trí tuệ nhân tạo (AI) phát triển nhất châu lục. Theo đó, công nghệ này đang được triển khai rộng khắp trong ngân hàng, lĩnh vực bán lẻ, y tế, khai thác mỏ và khu vực công. Các tập đoàn công nghệ toàn cầu đã trở thành nhà đầu tư AI lớn tại Nam Phi, đem lại cơ hội cho Đất nước Cầu vồng đẩy mạnh phát triển AI, góp phần nâng cao năng suất, cải thiện dịch vụ công.

Với lợi thế về cơ sở hạ tầng kỹ thuật số tiên tiến và hệ thống cáp ngầm quốc tế, Nam Phi hiện là nơi tập trung tới 70% số lượng trung tâm dữ liệu trên toàn châu Phi. Lĩnh vực này đang thu hút hàng tỷ USD đầu tư từ các “ông lớn” công nghệ như Microsoft và Amazon.

Sự mở rộng nhanh chóng của hệ thống trung tâm dữ liệu đã giúp Nam Phi vươn lên trở thành trung tâm kỹ thuật số lớn nhất châu lục. Quy mô thị trường hạ tầng đám mây và AI tại đây dự kiến sẽ tăng hơn gấp đôi, đạt 5 tỷ USD vào năm 2031. Nam Phi sở hữu “vùng đám mây” của Google, Microsoft và Amazon Web Services đặt trong nước, cùng mạng lưới trung tâm dữ liệu quy mô lớn tại Johannesburg và các tuyến cáp quang biển giúp kết nối quốc tế với độ trễ thấp.

Các doanh nghiệp lớn cùng các nhà cung cấp công nghệ Nam Phi và quốc tế đã chuyển từ giai đoạn thử nghiệm sang đưa AI vào vận hành thực tế, mở rộng hạ tầng đám mây, hỗ trợ khởi nghiệp, đào tạo kỹ năng, khiến AI trở thành một lớp hạ tầng mềm mới của nền kinh tế số Nam Phi. Điều này cho phép các tổ chức tài chính, bán lẻ, viễn thông và cơ quan nhà nước chạy các ứng dụng AI trên nền tảng điện toán đám mây hiện đại, đáp ứng yêu cầu lưu trữ dữ liệu nội địa, đồng thời biến Nam Phi thành cửa ngõ tính toán cho phần còn lại của châu Phi.

Giới chuyên gia cho rằng, tác động của AI đối với Nam Phi sẽ phụ thuộc vào việc nước này coi AI là một năng lực quốc gia, gắn với đầu tư vào giáo dục, kỹ năng số, năng lực nghiên cứu và thiết chế quản trị công nghệ, chứ không chỉ là bộ công cụ nhập khẩu. Nếu xây dựng được hệ sinh thái AI gắn với nhu cầu thực tế, tăng cường vai trò của các trường đại học, xã hội dân sự và doanh nghiệp nội địa, Nam Phi có thể biến AI thành động lực giải quyết các “nút thắt” về năng suất, dịch vụ và bao trùm, thay vì để công nghệ này trở thành nguồn rủi ro mới cho một xã hội vốn đã dễ tổn thương.

Trong bối cảnh hệ sinh thái kỹ thuật số đang trở thành nền tảng cho năng lực cạnh tranh kinh tế và định hình thập kỷ phát triển tiếp theo, với bước đi chiến lược nhằm khẳng định tầm nhìn và vị thế tiên phong trong kỷ nguyên số, Nam Phi đang đầu tư mạnh nhằm tăng tốc chuyển đổi số và định hình một hệ sinh thái AI toàn diện.

Tuy nhiên, Nam Phi chưa có luật chuyên ngành về AI mà chủ yếu dựa vào khung pháp lý hiện có về bảo vệ dữ liệu, quyền riêng tư, người tiêu dùng, tội phạm mạng và tài chính. Dự thảo Khung chính sách trí tuệ nhân tạo quốc gia của Nam Phi từng được chuẩn bị nhưng phải rút lại sau sai sót về trích dẫn, khiến kế hoạch tham vấn công chúng bị lùi tới năm 2027, trong khi cần thiết phải có “hàng rào bảo vệ” chủ quyền dữ liệu.

Trong bối cảnh khung pháp lý đang hoàn thiện, các tập đoàn công nghệ toàn cầu, đặc biệt là Google, đã trở thành nhà đầu tư AI lớn tại Nam Phi. Điều này đem lại nhiều cơ hội, song cũng gây lo ngại về sự phụ thuộc công nghệ, rủi ro mất việc, tập trung quyền lực, nguy cơ làm gia tăng bất bình đẳng nếu AI không được thiết kế riêng cho bối cảnh xã hội Nam Phi.

Trong khi đó, sự phát triển “nóng” của nền kinh tế số mang theo những rủi ro hiện hữu khi các trung tâm dữ liệu nở rộ tiêu tốn nhiều năng lượng, khiến Nam Phi phải đối mặt với bài toán cân đối giữa phát triển một lĩnh vực ngốn nhiều điện năng với bảo vệ môi trường.