Ả Rập Saudi xoay xở giữ dòng chảy dầu mỏ

Ảnh vệ tinh vụ tấn công bằng thiết bị bay không người lái nhằm vào tuyến đường ống dầu Đông - Tây của Ả Rập Saudi ngày 11-9-2026. Ảnh: Reuters

Tìm đường cho dầu

Thay vì chỉ chờ sửa chữa tuyến Đông - Tây, Tập đoàn dầu khí quốc gia Saudi Aramco những ngày qua đã tăng chào bán dầu từ khu vực Vịnh và sử dụng phương án trung chuyển giữa các tàu tại cảng Sohar của Oman.

Theo Reuters ngày 18-9, khoảng 60 triệu thùng dầu của Ả Rập Saudi đã được bán cho các chuyến hàng trong tháng 9 và tháng 10 theo cách này, giúp lượng xuất khẩu từ phía Vịnh phục hồi lên khoảng 1-1,5 triệu thùng/ngày. Trung Quốc, Hàn Quốc, Ấn Độ và Nhật Bản nằm trong số những khách hàng chính.

Đây là sự điều chỉnh đáng chú ý bởi trong nhiều tháng trước đó, trọng tâm của Ả Rập Saudi là chuyển dòng dầu về phía Tây để giảm sự phụ thuộc vào Eo biển Hormuz. Tuyến Đông - Tây, dài khoảng 1.200km, nối các mỏ dầu phía Đông với cảng Yanbu bên Biển Đỏ và có công suất khoảng 7 triệu thùng/ngày. Trước khi căng thẳng gia tăng, chỉ khoảng 2,8 triệu thùng dầu được vận chuyển mỗi ngày qua tuyến này, nhưng sau đó lưu lượng được nâng nhanh lên gần công suất tối đa; có thời điểm, xuất khẩu từ Yanbu đạt khoảng 4,7 triệu thùng/ngày, tương đương 5% nguồn cung toàn cầu.

Sự cố trên tuyến Đông - Tây lập tức gây sức ép lên thị trường, đẩy giá Brent có thời điểm lên 108,75 USD/thùng và WTI lên 105,83 USD/thùng, mức đóng cửa cao nhất kể từ giữa tháng 5. Trong khi một số lô hàng tới châu Âu bị trì hoãn, hoạt động xuất khẩu từ Yanbu cũng phải dựa nhiều hơn vào lượng dầu đã được tích trữ tại cảng.

Dư địa này không lớn, khi một số ước tính cho rằng lượng dầu sẵn có tại Yanbu chỉ đủ duy trì xuất khẩu trong vài ngày nếu dòng chảy qua tuyến Đông - Tây chưa được khôi phục. Ả Rập Saudi có thể huy động thêm lượng dầu lưu trữ tại Ai Cập, song việc tăng trở lại các chuyến hàng từ phía Đông và sử dụng điểm trung chuyển tại Oman vẫn trở thành những phương án quan trọng để duy trì nguồn cung.

Khả năng xoay xở đó phần nào giúp thị trường bớt căng thẳng sau cú tăng giá đầu tuần. Đến sáng 18-9, Brent đã lùi về quanh 102-103 USD/thùng, trong bối cảnh triển vọng khôi phục một phần tuyến Đông - Tây và lượng dầu bổ sung qua Oman làm dịu bớt lo ngại về nguồn cung.

Diễn biến đó cũng cho thấy bài toán của Ả Rập Saudi hiện không còn là lựa chọn một tuyến thay cho một tuyến khác. Riyadh đang phải đồng thời sử dụng nhiều cửa ngõ, kho dự trữ và điểm trung chuyển để giữ dòng dầu tiếp tục tới khách hàng.

Khi dư địa ứng phó thu hẹp

Trong nhiều thập niên, lợi thế đặc biệt của Ả Rập Saudi trên thị trường dầu không chỉ nằm ở trữ lượng lớn, mà còn ở khả năng điều chỉnh sản lượng và xuất khẩu tương đối nhanh khi nguồn cung ở nơi khác gặp vấn đề. Chính khả năng đó giúp nước này thường đóng vai trò như một trong những nguồn dự phòng quan trọng nhất của thị trường.

Tuy nhiên, những diễn biến gần đây cho thấy dư địa ứng phó không chỉ phụ thuộc vào sản lượng. Việc duy trì nguồn cung ngày càng gắn chặt với khả năng giữ cho mạng lưới vận chuyển, cảng xuất khẩu và các tuyến trung chuyển hoạt động thông suốt.

Điều đáng chú ý là một số yếu tố từng giúp thị trường hấp thụ cú sốc tại Hormuz cũng không còn thuận lợi như trước. Tuyến Đông - Tây gặp sự cố, nhu cầu nhập khẩu dầu của Trung Quốc có xu hướng tăng trở lại, trong khi một lượng lớn dầu dự trữ khẩn cấp đã được các nước đưa ra thị trường trong những tháng trước.

Trong bối cảnh đó, mỗi sự gián đoạn mới có thể tạo tác động lớn hơn, ngay cả khi tổng nguồn cung chưa rơi vào thiếu hụt nghiêm trọng. Việc dầu phải đi theo những tuyến dài hơn, qua nhiều khâu trung chuyển hơn cũng làm tăng chi phí vận tải và bảo hiểm, từ đó có thể tạo thêm sức ép lên giá nhiên liệu thành phẩm.