Iraq trước bài toán an ninh sau khi Mỹ rút quân

Lực lượng Mỹ dự kiến rời các căn cứ cuối cùng tại Iraq vào ngày 30-9, chấm dứt sự hiện diện quân sự kéo dài từ cuộc chiến năm 2003. Quyết định rút quân được Washington và Baghdad thống nhất năm 2024 dưới thời cựu Tổng thống Joe Biden và được triển khai dưới thời chính quyền Tổng thống Donald Trump.

Người dân di chuyển trên một tuyến phố ở Fallujah, Iraq, ngày 27-9. Thành phố Fallujah từng là một trung tâm kháng chiến lớn chống lực lượng Mỹ. Ảnh: Reuters

Sau cuộc chiến năm 2003, Mỹ từng rút phần lớn lực lượng khỏi Iraq vào năm 2011. Tuy nhiên, Washington đưa quân trở lại vào năm 2014 để hỗ trợ Iraq chống IS sau khi tổ chức này chiếm giữ nhiều vùng lãnh thổ rộng lớn tại Iraq và Syria.

Trong những năm gần đây, nhiệm vụ của lực lượng Mỹ tập trung vào hỗ trợ, huấn luyện lực lượng an ninh Iraq và các hoạt động chống khủng bố. Theo kế hoạch chuyển giao, Baghdad sẽ đảm nhận ngày càng nhiều trách nhiệm bảo đảm an ninh và tiếp tục chiến dịch chống IS.

Việc quân đội Mỹ rút đi được các lực lượng thân Iran tại Iraq hoan nghênh. Iran có quan hệ sâu rộng với nhiều lực lượng chính trị và các nhóm vũ trang dòng Shi'ite tại Iraq, đồng thời từ lâu coi sự hiện diện quân sự của Mỹ là một trở ngại đối với ảnh hưởng của Tehran.

Reuters dẫn lời chuyên gia an ninh Iraq Jasim al-Bahadli nhận định Iran có lợi ích về chiến lược khi lực lượng Mỹ rời Iraq, bởi một đối trọng quan trọng với ảnh hưởng của Tehran không còn hiện diện quân sự tại nước này. Các nhóm vũ trang thân Iran có thể tìm cách gia tăng ảnh hưởng trong các vấn đề an ninh và chính trị.

Một chỉ huy thuộc nhóm Kháng chiến Hồi giáo tại Iraq, liên minh các lực lượng vũ trang được Iran hậu thuẫn, nói với Reuters rằng việc Mỹ rút quân là một “thắng lợi lịch sử”.

Trong khi đó, Chính phủ Iraq cho biết đang tìm cách kiểm soát vai trò của các nhóm vũ trang trong nước. Giới chức Iraq và người Kurd lo ngại về khả năng xuất hiện khoảng trống an ninh sau khi lực lượng Mỹ rời đi. Một số quan chức cho rằng lực lượng Iraq vẫn cần sự hỗ trợ của Mỹ trong các lĩnh vực như tình báo, hậu cần và năng lực giám sát trên không.

Abdulrahman al-Zobaie, một thủ lĩnh bộ lạc Sunni tại Fallujah, nói với Reuters rằng người dân Iraq mong muốn đất nước hoàn toàn làm chủ vận mệnh và an ninh của mình, nhưng việc lực lượng liên quân rời đi có thể tạo ra một khoảng trống đáng lo ngại.

Nguy cơ IS tận dụng tình hình cũng là vấn đề được quan tâm. Dù tổ chức này đã mất phần lớn lãnh thổ từng kiểm soát tại Iraq và Syria, các mạng lưới bí mật vẫn tồn tại và tiếp tục tiến hành những cuộc tấn công quy mô nhỏ.

Chỉ huy người Kurd Sirwan Barzani cho biết lực lượng an ninh đã nhận thấy hoạt động gia tăng của các nhóm IS nằm vùng trong hơn hai tuần qua, sau khi kế hoạch rút quân của liên quân được công bố.

Các quan chức an ninh và quân đội Iraq cũng cho biết một nhóm bị nghi thuộc IS đã chuẩn bị các vụ đánh bom liều chết trùng với thời điểm Mỹ rút quân. Theo họ, diễn biến này cho thấy IS vẫn có khả năng tận dụng những khoảng trống an ninh để tiến hành tấn công.

Việc Mỹ rút quân vì vậy đặt Iraq trước bài toán kép: duy trì khả năng kiểm soát an ninh trong nước, đồng thời hạn chế sự gia tăng ảnh hưởng của các lực lượng vũ trang thân Iran và ngăn IS tái lập mạng lưới hoạt động.

Iraq bước vào giai đoạn mới khi không còn lực lượng Mỹ hiện diện quy mô lớn, trong khi mạng lưới chính trị và vũ trang thân Iran vẫn có ảnh hưởng đáng kể tại nước này. Khả năng Baghdad duy trì cân bằng giữa các lực lượng trong nước và các đối tác bên ngoài sẽ là một trong những yếu tố quan trọng định hình tình hình an ninh Iraq sau khi quân đội Mỹ rời đi.