Thỏa thuận mới mở rộng hiện diện quân sự của Mỹ tại Greenland

Tổng thống Mỹ Donald Trump, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen và Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen tại lễ ký kết ba bên về thỏa thuận an ninh ở New York, ngày 22-9. Ảnh: Reuters

Sau nhiều tháng đàm phán, Tổng thống Mỹ Donald Trump, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen và Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen đã ký thỏa thuận bên lề Đại hội đồng Liên hợp quốc tại New York (diễn ra từ ngày 22 đến 28-9). Văn kiện sửa đổi và bổ sung Hiệp định phòng thủ Greenland năm 1951, vốn là nền tảng cho sự hiện diện quân sự của Mỹ trên hòn đảo trong 75 năm qua.

Theo thỏa thuận, Mỹ được phép hiện đại hóa và mở rộng hoạt động tại căn cứ không gian Pituffik, đồng thời thiết lập thêm các khu vực phòng thủ tại Narsarsuaq ở phía Nam và Mestersvig ở phía Đông.

Quân đội Mỹ cũng được mở rộng quyền cơ động bằng đường bộ, đường không và đường biển giữa các khu vực phòng thủ. Máy bay Mỹ có thể bay qua và hạ cánh tại Greenland, tàu công vụ được tiếp cận vùng biển, kể cả dưới mặt biển. Văn kiện còn cho phép Mỹ hiện diện tại Greenland để triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa Golden Dome (Vòm Vàng), nhằm bảo vệ lục địa Mỹ, Greenland và khu vực Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO).

Trước lễ ký, Tổng thống Donald Trump tuyên bố, Mỹ sẽ “ngay lập tức bắt đầu quá trình xây dựng một hiện diện quân sự lớn” tại Greenland và đề cập tới hai căn cứ lớn. Tuy nhiên, thỏa thuận không ấn định quy mô quân số hay thời điểm triển khai cụ thể.

So với Hiệp định năm 1951, thỏa thuận mới mở rộng và cụ thể hóa các khu vực hoạt động của Mỹ, bổ sung các nội dung như Golden Dome, đầu tư chiến lược và chống gián điệp, đồng thời đưa chính quyền Greenland trực tiếp tham gia. Khuôn khổ hợp tác không chỉ xoay quanh quyền sử dụng căn cứ, mà còn bao gồm cả khả năng cơ động, bảo vệ hạ tầng và kiểm soát những hoạt động có thể tác động đến an ninh của hòn đảo.

Nội dung này khác đáng kể với những tuyên bố trước đây từng đẩy quan hệ giữa Washington với Đan Mạch và Greenland vào thế căng thẳng. Từ khi trở lại Nhà Trắng, Tổng thống Donald Trump nhiều lần nói, Mỹ cần sở hữu Greenland vì lý do an ninh và từng không loại trừ việc sử dụng sức ép để giành quyền kiểm soát hòn đảo. Thỏa thuận ký tại New York không đáp ứng yêu cầu sáp nhập Greenland vào Mỹ, nhưng cho phép Washington mở rộng đáng kể hiện diện quân sự.

Phần mở đầu của văn kiện tái khẳng định chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Vương quốc Đan Mạch; đồng thời công nhận quyền tự quyết của người Greenland theo luật pháp quốc tế. Tại lễ ký, Thủ tướng Đan Mạch Mette Frederiksen nhấn mạnh, thỏa thuận tôn trọng chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của Vương quốc Đan Mạch cũng như quyền tự quyết của Greenland.

Tổng thống Donald Trump cho rằng, thỏa thuận mang lại cho Mỹ “quyền kiểm soát vĩnh viễn” đối với các nhu cầu an ninh tại Greenland. Tuy nhiên, xét về pháp lý, văn kiện chỉ trao cho Washington quyền tiếp cận quân sự lâu dài, không chuyển giao chủ quyền; những thay đổi lớn đối với các khu vực phòng thủ vẫn phải qua tham vấn giữa các bên.

Vai trò trực tiếp của Greenland là một trong những khác biệt đáng kể so với khuôn khổ năm 1951. Thủ hiến Greenland Jens-Frederik Nielsen nói: “Đây không chỉ là một thỏa thuận về chúng tôi, mà là một thỏa thuận với chúng tôi”; đồng thời nhấn mạnh, văn kiện tính đến quyền lợi, sinh kế và sự phát triển của người dân Greenland.

Đáng lưu ý, thỏa thuận chỉ có hiệu lực sau khi Đan Mạch và Greenland hoàn tất các thủ tục nghị viện cần thiết và thông báo chính thức cho phía Mỹ.

Tại Greenland, thỏa thuận được đón nhận cùng với những dư âm của nhiều tháng căng thẳng. Một số ý kiến nghị trường cho rằng, lòng tin đã bị ảnh hưởng, song việc Greenland trực tiếp đứng tên và ký một thỏa thuận ràng buộc đánh dấu vị thế rõ hơn của Greenland trong những quyết định liên quan đến an ninh và tương lai của hòn đảo.