Những lớp an ninh mới của Châu Âu

Diễn ra tại Helsinki từ ngày 2 đến 4-10, Diễn đàn An ninh Helsinki lần thứ năm tập trung vào chủ đề “Các lớp an ninh”, trong bối cảnh châu Âu phải đối mặt đồng thời với xung đột Ukraine và một môi trường an ninh ngày càng phức tạp.

Theo các đại biểu, những bảo đảm an ninh truyền thống không còn đủ để ứng phó với một thế giới mà cạnh tranh địa chính trị, công nghệ, kinh tế, năng lượng và biến đổi khí hậu cùng tác động tới an ninh châu Âu.

Một trong những thông điệp đáng chú ý tại diễn đàn là ranh giới giữa chiến tranh và hòa bình tại châu Âu ngày càng khó phân định.

Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb cho rằng châu Âu không nên xem các cuộc tấn công mạng, phá hoại và hoạt động thông tin như những sự cố riêng lẻ. Theo ông, đây có thể là những mắt xích trong một chiến dịch rộng hơn nhằm gây bất ổn cho các xã hội châu Âu.

“Đây không phải là những nỗ lực đơn lẻ mà thực sự là một chiến dịch”, ông Stubb nói, đồng thời cho rằng châu Âu cần tăng khả năng quy trách nhiệm, sức chống chịu và đưa ra những hệ quả phù hợp trước các hoạt động như vậy.

Từ góc nhìn của Moldova, Tổng thống Maia Sandu đưa ra một bức tranh cụ thể hơn về cách những sức ép phi quân sự có thể tác động tới một quốc gia.

Tổng thống Moldova Maia Sandu (trái) và Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb (phải) tại phiên khai mạc Diễn đàn An ninh Helsinki 2026 ở Helsinki, Phần Lan. Ảnh: Reuters

Theo bà Sandu, Moldova đã phải đối mặt với nhiều mối đe dọa an ninh phi truyền thống, như can thiệp bầu cử, tấn công mạng, thông tin sai lệch, sức ép năng lượng và các vụ vi phạm không phận.

Bà cho biết một trong những biện pháp hiệu quả của Moldova là công khai các hoạt động can thiệp với sự phối hợp của truyền thông, đồng thời huy động nhiều cơ quan nhà nước để xử lý các nguồn tiền bất hợp pháp và các hoạt động tác động tới bầu cử.

Những vấn đề được nêu tại Helsinki cho thấy một thay đổi đáng chú ý trong cách tiếp cận an ninh. Bảo vệ một quốc gia giờ đây không chỉ là bảo vệ biên giới và các cơ sở quân sự, mà còn là bảo vệ hệ thống chính trị, hạ tầng thiết yếu, không gian thông tin và khả năng vận hành của xã hội trước các cú sốc.

Điều đó không có nghĩa là sức mạnh quân sự trở nên kém quan trọng. Ngược lại, kinh nghiệm từ Ukraine cho thấy năng lực quốc phòng vẫn là lớp bảo vệ nền tảng, nhưng không thể đứng một mình.

Phát biểu trực tuyến tại phiên họp sáng 3-10, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nhấn mạnh một quốc gia muốn bảo đảm an ninh trước hết phải có sức mạnh từ bên trong, bao gồm quân đội hiện đại, công nghiệp quốc phòng và khả năng thích ứng với các mối đe dọa mới.

Ông đồng thời đề cập tới những yếu tố thường được xem là thuộc lĩnh vực dân sự, như hạ tầng năng lượng phân tán, khả năng bảo vệ các cơ sở thiết yếu và sức chống chịu của xã hội. Theo ông Zelensky, những năng lực này có ý nghĩa trực tiếp đối với khả năng duy trì hoạt động của một quốc gia trong điều kiện chiến tranh.

Ukraine cũng muốn chuyển một phần kinh nghiệm chiến trường thành năng lực hợp tác với các đối tác. Ông Zelensky nhấn mạnh việc chia sẻ công nghệ, kinh nghiệm về máy bay không người lái và các bài học từ cuộc chiến có thể trở thành một phần của hợp tác an ninh rộng hơn giữa Ukraine và các nước châu Âu.

Cách tiếp cận này phù hợp với thông điệp trung tâm của Diễn đàn An ninh Helsinki 2026. Theo báo cáo chính thức của Diễn đàn, trong bối cảnh công nghệ thay đổi nhanh, biến đổi khí hậu gia tăng và môi trường an ninh toàn cầu xấu đi, châu Âu cần từ bỏ tư duy dựa vào một “giải pháp duy nhất” và xây dựng khả năng chống chịu trên nhiều cấp độ.

Diễn đàn An ninh Helsinki năm nay vì thế mở rộng chương trình nghị sự từ quốc phòng truyền thống sang chủ quyền công nghệ, đổi mới quốc phòng, an ninh năng lượng và khí hậu, răn đe hạt nhân, quan hệ xuyên Đại Tây Dương và vai trò của Nga trong môi trường an ninh châu Âu.

Điểm đáng chú ý từ Helsinki là khái niệm “an ninh” đang ngày càng trở thành câu chuyện của toàn xã hội. Quân đội, chính phủ, doanh nghiệp công nghệ, hệ thống năng lượng, hạ tầng thiết yếu, truyền thông và người dân đều có thể trở thành một mắt xích trong năng lực phòng vệ của quốc gia.

Trong môi trường mà các hoạt động gây sức ép có thể diễn ra trước cả khi một cuộc xung đột quân sự bùng nổ, một cuộc tấn công mạng, chiến dịch thông tin, sự gián đoạn năng lượng hay hoạt động phá hoại hạ tầng cũng có thể tạo ra những tác động an ninh đáng kể.

Đó cũng là lý do Diễn đàn An ninh Helsinki 2026 đặt vấn đề “các lớp an ninh” thay vì chỉ nói về một lớp phòng thủ duy nhất. Với châu Âu, bài toán phía trước là xây dựng lực lượng quân sự đủ mạnh, đồng thời tạo ra những xã hội đủ sức chống chịu khi các “mặt trận” mới có thể xuất hiện ở bất cứ đâu.