Tổng thống Donald Trump tuyên bố dừng viện trợ 4 tỷ USD cho Israel

Cử tri Mỹ đi bỏ phiếu tại Michigan. Ảnh: Reuters

Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 3-11 tuyên bố Washington sẽ ngừng khoản viện trợ thường niên khoảng 4 tỷ USD dành cho Israel từ cuối năm nay.

Thông báo được đưa ra đúng ngày cử tri Mỹ đi bỏ phiếu trong cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Ông Trump cho biết việc chấm dứt viện trợ nhằm loại bỏ một bất lợi chính trị đối với đảng Cộng hòa, khi các chính trị gia Dân chủ thường sử dụng khoản hỗ trợ này để chỉ trích Washington.

Ông Trump cho biết đã thảo luận với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu về việc chấm dứt viện trợ trong vài năm qua và khẳng định Mỹ sẽ hỗ trợ nếu đồng minh thực sự cần đến.

Mỹ hiện cấp cho Israel 3,8 tỷ USD viện trợ quân sự mỗi năm theo bản ghi nhớ thỏa thuận kéo dài 10 năm, dự kiến hết hiệu lực vào tháng 9-2028. Theo thỏa thuận, Israel được sử dụng phần lớn khoản tiền này để mua vũ khí do Mỹ sản xuất.

Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh sự ủng hộ của công chúng Mỹ dành cho Israel suy giảm, đặc biệt trong nhóm cử tri Dân chủ, kể từ khi Israel mở chiến dịch quân sự tại Gaza sau cuộc tấn công của Hamas hồi tháng 10-2023.

Khảo sát của Đại học Quinnipiac hồi tháng 6 cho thấy 48% cử tri Mỹ và 66% cử tri Dân chủ cho rằng Washington đang ủng hộ Israel quá mức. Tỷ lệ này tăng mạnh so với mức tương ứng 16% và 20% trong cuộc khảo sát năm 2017.

Trong nội bộ đảng Cộng hòa, một bộ phận cho rằng Israel đã khiến Tổng thống Trump tin Iran có thể dễ dàng bị đánh bại, qua đó kéo Mỹ vào cuộc chiến trái với cam kết hạn chế can thiệp quân sự ở nước ngoài. Các cuộc thăm dò cho thấy đa số người Mỹ phản đối cuộc chiến, vốn đẩy giá xăng tăng và làm giảm tỷ lệ ủng hộ tổng thống.

Tuy nhiên, khả năng Washington thực sự chấm dứt viện trợ vào cuối năm nay vẫn chưa rõ ràng, khi xung đột với Iran có thể tái bùng phát.

Việc phân bổ ngân sách cũng thuộc thẩm quyền của Quốc hội. Dù luật năm 2020 đã cho phép triển khai chương trình viện trợ, Hạ viện và Thượng viện vẫn phải thông qua các dự luật ngân sách hằng năm để giải ngân.

Tháng 9 vừa qua, chính quyền Trump vẫn phê duyệt thương vụ bán bom hạng nặng trị giá 2,8 tỷ USD cho Israel. Quốc hội Mỹ cũng đang xem xét mở rộng hợp tác công nghệ quốc phòng với nước này thông qua Điều khoản 219 trong Đạo luật Ủy quyền Quốc phòng quốc gia năm 2027. Đề xuất được Hạ viện thông qua hồi mùa hè, nhưng vấp phải phản đối từ hàng chục tổ chức phi chính phủ.

Trước đó, Thủ tướng Israel Netanyahu từng thừa nhận Israel cần chuẩn bị cho thời điểm không còn nhận viện trợ quốc phòng của Mỹ. Hai nước bắt đầu đàm phán hồi tháng 5 về thỏa thuận mới thay thế bản ghi nhớ hiện hành sau năm 2028.