Thể thao dân tộc trong các lễ hội xuân

Mùa xuân là dịp các lễ hội truyền thống diễn ra khắp nơi trên quê hương cách mạng Tuyên Quang. Bên cạnh hoạt động tín ngưỡng văn hóa, thì các môn thể thao dân tộc (TTDT), trò chơi dân gian là điểm nhấn văn hóa đặc sắc góp phần tạo nên không khí rộn ràng, thu hút đông đảo người dân và khách du lịch.

Lễ hội đua thuyền trên sông Lô (phường Minh Xuân) tổ chức vào mồng 4 Tết Nguyên đán hằng năm, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia cổ vũ.

Giữ mạch nguồn truyền thống

Trong không gian lễ hội mùa xuân, các môn TTDT và trò chơi dân gian hiện diện như một phần tự nhiên của đời sống văn hóa đồng bào các dân tộc xứ Tuyên. Người Tày, Nùng, Dao duy trì những trò chơi quen thuộc như: tung còn, đi cà kheo, vật chày...; trong khi người Mông, Lô Lô gắn bó với đánh tu lu, đánh sảng, đánh yến, ném pao… Bên cạnh đó, đẩy gậy, bắn nỏ là những môn thể thao tiêu biểu, thể hiện rõ tinh thần thượng võ, gắn liền với sinh hoạt của nhiều dân tộc thiểu số. Mỗi môn TTDT là một lát cắt văn hóa sinh động, mang theo câu chuyện của mỗi dân tộc, mỗi bản làng, phản ánh phương thức mưu sinh, quan niệm sống và khát vọng hòa hợp với thiên nhiên của cư dân miền núi.

Các môn TTDT có điểm tương đồng ở hình thức tổ chức giản dị, luật chơi dễ hiểu, không đòi hỏi kỹ thuật phức tạp, phù hợp với nhiều lứa tuổi, giới tính và thu hút đông đảo mọi người cùng tham gia. Chính sự gần gũi ấy đã tạo nên không gian sinh hoạt cộng đồng sôi nổi, góp phần bồi đắp tinh thần đoàn kết, gắn bó trong bản làng. Nếu đẩy gậy là sự thử thách tổng hòa giữa sức mạnh thể chất, sự khéo léo và bản lĩnh tâm lý của người chơi, thì kéo co lại đề cao tính tập thể, kỷ luật và sức mạnh đồng lòng. Còn bắn nỏ đòi hỏi người chơi phải hội tụ nhiều yếu tố: kỹ thuật thuần thục, sức bền thể chất, sự tập trung cao độ và bản lĩnh vững vàng để mỗi mũi tên đều hướng trúng hồng tâm. Đằng sau những lần bắn chính xác là quá trình rèn luyện bền bỉ, lặng thầm qua năm tháng.

Giữa sới bắn nỏ ngày xuân, hình ảnh chị Hà Thị Khách, thôn An Phú, xã Tân An trở nên quen thuộc với nhiều người yêu môn thể thao truyền thống này. Gần 30 năm gắn bó với cây nỏ, chị là một trong những vận động viên tiêu biểu, từng giành nhiều huy chương tại các giải thi đấu từ cấp tỉnh cho đến quốc gia. Chị Khách bộc bạch: Với tôi, bắn nỏ không đơn thuần là cuộc thi tranh giải đạt huy chương. Mỗi lần tham gia là một lần rèn luyện sự điềm tĩnh, độ tập trung và thể lực bền bỉ. Gắn bó với bắn nỏ nhiều năm nay, tôi mong muốn góp phần giữ gìn và lan tỏa môn thể thao truyền thống của dân tộc mình, để tinh thần thượng võ luôn hiện diện trong mỗi mùa lễ hội và trong đời sống cộng đồng”.

Lễ hội Lồng Tồng xã Bắc Quang, tổ chức vào dịp Rằm tháng Giêng hằng năm là điểm hẹn văn hóa đặc sắc của đồng bào Tày. Trong không gian lễ hội, các môn TTDT và trò chơi dân gian có sức hút đông đảo người tham gia, tạo nên bầu không khí rộn ràng của những ngày đầu năm. Trong số đó, ném còn là trò chơi tiêu biểu, vừa rèn luyện sức khỏe, sự dẻo dai, chính xác, vừa là nơi giao lưu, gặp gỡ của các nam thanh, nữ tú. Quả còn đỏ thắm tung bay trong gió xuân mang theo ước vọng về mùa gieo trồng mới, mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Theo đồng chí Trần Minh Hữu, Chủ tịch UBND xã Bắc Quang, việc duy trì lễ hội nhằm bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc Tày. Cấp ủy, chính quyền địa phương luôn quan tâm gìn giữ các môn thể thao dân tộc, coi đây là không gian sinh hoạt văn hóa chung, gắn kết cộng đồng. Những môn như kéo co, đẩy gậy, bắn nỏ, tung còn được tổ chức bài bản được tất cả các thôn, bản trên địa bàn xã tham gia đã góp phần lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống trong nhịp sống hiện đại.

Thi đẩy gậy, môn thể thao dân tộc thể hiện sức mạnh, sự khéo léo và tinh thần thượng võ của đồng bào vùng cao.

Thể thao gắn với phát triển du lịch

Trên thế giới, du lịch thể thao ngày càng hấp dẫn du khách nhờ sự kết hợp hài hòa giữa vận động thể chất và khám phá thiên nhiên. Bắt nhịp xu thế đó, nhiều địa phương trong tỉnh đã lồng ghép các môn thể thao dân tộc vào lễ hội mùa xuân, từng bước hình thành những điểm đến giàu sức hút. Tại Tuần Văn hóa du lịch “Qua miền di sản ruộng bậc thang Hoàng Su Phì”, du khách không chỉ chiêm ngưỡng vẻ đẹp kỳ vĩ của ruộng bậc thang, mà còn trực tiếp tới các bản làng, hòa mình vào không gian lễ hội Gầu Tào, Bàn Vương, Quỹa Hiéng… Giữa tiếng khèn, tiếng trống rộn ràng và sắc màu thổ cẩm, du khách được trải nghiệm kéo co, đẩy gậy, bắn nỏ, tung còn hay trekking qua các sườn núi trên dải Tây Côn Lĩnh. Những hoạt động ấy mang đến cảm nhận chân thực về nhịp sống lao động, tinh thần cộng đồng và bản sắc văn hóa vùng cao, thay vì chỉ dừng lại ngắm cảnh, chụp ảnh.

Anh Marco Rossi, du khách đến từ Italia chia sẻ: “Đây là lần đầu tiên tôi đến Việt Nam và trải nghiệm văn hóa của đồng bào dân tộc thiểu số ở Hoàng Su Phì. Tôi thực sự ấn tượng khi tham gia các trò chơi dân gian, hòa mình vào không khí lễ hội để cảm nhận rõ hơn về truyền thống văn hóa của cộng đồng địa phương. Trải nghiệm đáng nhớ này giúp tôi có thêm những kiến thức thú vị về đời sống, con người và bản sắc nơi đây”.

Phát triển du lịch gắn với thể thao đang được xem là “luồng sinh khí mới, kích thích nhu cầu khám phá của khách du lịch. Đơn cử như Lễ hội đua thuyền trên sông Lô, tổ chức vào mùng 4 Tết hằng năm, từ lâu đã trở thành sự kiện văn hóa, thể thao đặc sắc thu hút hàng nghìn du khách thập phương. Cũng trong những ngày Tết, tại Khu di tích Quốc gia đặc biệt Tân Trào nhiều môn TTDT, trò chơi dân gian được tổ chức như: đẩy gậy, kéo co, tung còn, bịt mắt bắt vịt… thu hút đông đảo du khách hòa mình vào không khí của lễ hội. Sự kết hợp giữa thể thao truyền thống, lễ hội và điểm đến lịch sử góp phần tạo dấu ấn riêng làm phong phú hơn cho mỗi hành trình của du khách.

Bà Nguyễn Thị Hoài, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh cho rằng, các môn thể thao dân tộc và trò chơi dân gian không chỉ là di sản tinh thần, bản sắc văn hóa của cộng đồng các dân tộc trên địa bàn tỉnh, mà còn là nguồn lực quan trọng cho phát triển du lịch. Trên cơ sở đó, các địa phương cần chú trọng bảo tồn lễ hội gắn với hoạt động thể thao, đồng thời xây dựng các tour du lịch đặc thù, góp phần mở rộng dư địa tăng trưởng và gia tăng sức hấp dẫn cho các điểm đến.

Hoàng Hà