Sớm tháo gỡ vướng mắc trong triển khai chương trình mục tiêu quốc gia

Sáng ngày 21-4, tiếp tục chương trình làm việc Kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI, đại biểu đã thảo luận tại hội trường về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2025; tình hình thực hiện những tháng đầu năm 2026; kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026 - 2030; công tác thực hành tiết kiệm, chống lãng phí năm 2025; tình hình thực hiện mục tiêu quốc gia về bình đẳng giới năm 2025.

Phát biểu tại hội trường, đại biểu Vương Thị Hương, Đoàn ĐBQH tỉnh Tuyên Quang khóa XVI cho rằng, việc triển khai 5 chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2026 - 2030 có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, song nếu không có giải pháp quyết liệt, đồng bộ thì nguy cơ chậm ngay từ đầu kỳ là rất rõ.

Đại biểu Vương Thị Hương phát biểu ý kiến.

Theo đại biểu, các nghị quyết được thông qua đã thể hiện sự tập trung nguồn lực nhằm giải quyết các vấn đề trọng tâm, cấp bách của xã hội, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân, thu hẹp khoảng cách vùng miền. Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và các bộ, ngành đã chủ động, tích cực triển khai. Tuy nhiên, thực tiễn vẫn còn nhiều vướng mắc cần sớm tháo gỡ.

Về cơ chế, chính sách, hiện còn 2/5 chương trình mục tiêu quốc gia gồm chương trình chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển; chương trình hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục, đào tạo chưa được các Bộ chủ quản phê duyệt chương trình. Nhiều Bộ, ngành chưa ban hành đầy đủ văn bản hướng dẫn theo phân công, tạo ra “điểm nghẽn dây chuyền”: Trung ương chưa phân bổ kế hoạch vốn; địa phương chưa có cơ sở trình Hội đồng nhân dân cùng cấp ban hành các nghị quyết theo quy định; cơ quan chuyên môn và chính quyền cơ sở chưa thể triển khai. Do đó, nguồn lực dù đã được Quốc hội quyết định nhưng chưa thể đi vào cuộc sống.

Đại biểu cũng lưu ý nguy cơ lặp lại hạn chế của giai đoạn trước: Hệ thống văn bản hướng dẫn nhiều, còn tình trạng chồng chéo, thiếu thống nhất, gây lúng túng cho cơ sở. Trong bối cảnh triển khai đồng thời 5 chương trình với phạm vi rộng hơn, yêu cầu cao hơn, nếu không đổi mới cách tiếp cận ngay từ đầu thì “điểm nghẽn thể chế” sẽ tiếp tục cản trở tiến độ và hiệu quả thực hiện.

Về tổ chức điều hành và phối hợp thực hiện, đại biểu cho biết việc thành lập Ban Chỉ đạo cấp tỉnh, cấp xã thực hiện theo hướng dẫn của Bộ Nội vụ, nhưng đến nay hướng dẫn này chưa được ban hành. Các chương trình có tính chất liên ngành, phạm vi rộng, nếu không sớm hoàn thiện thiết chế điều hành sẽ dễ dẫn đến lúng túng, chậm tiến độ triển khai.

Liên quan tiến độ giải ngân, năm 2026 là năm đầu triển khai với tổng nguồn lực là 35.000 tỷ đồng từ ngân sách trung ương. Áp lực giải ngân lớn trong khi các điều kiện triển khai chưa hoàn thiện đồng bộ; một số chương trình chưa đủ cơ sở để giao kế hoạch trung hạn và dự toán năm 2026.

Vốn đầu tư công cần thời gian chuẩn bị dài, trong khi thực tế đã bước sang quý II, nếu việc giao vốn, hoàn thiện thủ tục tiếp tục chậm, dồn vào giữa hoặc cuối năm thì khả năng hoàn thành khối lượng và giải ngân đúng hạn sẽ rất khó, nhất là với các dự án hạ tầng vùng khó khăn. Điều này làm tăng nguy cơ dồn áp lực vào cuối kỳ, ảnh hưởng đến chất lượng và hiệu quả sử dụng vốn, giảm tác động lan tỏa của chính sách, ảnh hưởng trực tiếp đến mục tiêu tăng trưởng 10% đã đề ra.

Về năng lực tổ chức thực hiện ở cơ sở, việc triển khai đồng thời 5 chương trình với yêu cầu cao về quản lý, điều phối, giải ngân đang tạo áp lực lớn, trong khi đội ngũ cán bộ, nhất là ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, còn thiếu và chưa đồng đều về năng lực. Nếu không có giải pháp hỗ trợ kịp thời, nguy cơ ùn tắc trong tổ chức thực hiện là hiện hữu.

Từ thực tế trên, đại biểu Vương Thị Hương kiến nghị: Chính phủ chỉ đạo các Bộ chủ quản sớm phê duyệt 2 chương trình còn lại; đồng thời ban hành các quy định về nguyên tắc, tiêu chí, định mức phân bổ vốn và cơ chế thực hiện. Cùng với đó, cần sớm ban hành hệ thống văn bản hướng dẫn theo hướng tích hợp, thống nhất trong từng chương trình; hạn chế nhiều văn bản, nhiều đầu mối; bảo đảm nội dung rõ ràng, dễ hiểu, dễ thực hiện; phù hợp với mô hình tổ chức hành chính hai cấp; tăng cường phân cấp gắn với kiểm tra, giám sát.

Đại biểu cũng đề nghị sớm phân bổ kế hoạch vốn trung hạn giai đoạn 2026–2030 và dự toán năm 2026 ngay khi đủ điều kiện; sớm ban hành hướng dẫn thành lập, tổ chức Ban Chỉ đạo cấp tỉnh, cấp xã, bảo đảm cơ chế phối hợp chặt chẽ, thông suốt từ Trung ương đến cơ sở. Đồng thời, cần quan tâm đào tạo, bồi dưỡng, hướng dẫn nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ trực tiếp triển khai chương trình, nhất là ở cơ sở; có cơ chế hỗ trợ kỹ thuật kịp thời; đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý, giám sát tiến độ, giải ngân; bảo đảm công khai, minh bạch trong phân bổ, sử dụng nguồn lực và phát huy vai trò giám sát của nhân dân.

Thanh Tùng